مقالې
مشارکت و شیوهٔ تصمیمگیری؛ از فردمحوری تا خرد جمعی
در هر سازمان، نهاد یا ساختار سیاسی، کیفیت تصمیمگیری یکی از مهمترین عوامل تعیینکنندهٔ ثبات، کارآمدی و آیندهٔ آن است. تصمیمها زمانی میتوانند از پشتوانهٔ بیشتری برخوردار باشند که نه صرفاً بر اراده و تشخیص یک فرد، بلکه بر پایهٔ مشورت، مشارکت، تخصص، تجربه و ارزیابی دیدگاههای مختلف شکل گرفته باشند. مشارکت در تصمیمگیری به معنای نفی رهبری یا تضعیف جایگاه مسئول اول نیست؛ بلکه به معنای ایجاد راه و روشی است که در آن رهبر بتواند از ظرفیت فکری و تجربی افراد مختلف استفاده کند و تصمیمهای مهم را
افغان وطن او انګریزان
افغان وطن او انګریزان اتمه برخه: بېل یې کړه او اېل یې کړه (Divide and rule): د دې لړۍ په تېرو برخو کې مو یادوونه وکړه، که شاه شجاع د انګریزانو په ملاتړ بېرته پر تخت پاتې شوی وای، نو د پېښور د بېرته اخیستلو امکان نه وو؛ ځکه د ۱۸۳۸کال د درې اړخیز تړون له مخې شاه شجاع په څرګند ډول د پېښور، اټک، وزیرستان، بنو او ډېره اسماعیل خان له دعوې تېر شوی وو. یعنې شاه شجاع واک ته د رسېدو په بدل کې عملاً انګریزانو سره منلې وه چې پېښور به د رنجیت سنګ په لاس کې پاتې کېږي. حتی شاشجاع د انګریز او
له اداکارۍ تر مسلمانید! د یوې بریتانوۍ میرمنې د ژوند کیسه
له اداکارۍ تر مسلمانیدو! د بریتانیایۍ مېرمن د مسلمانېدو کیسه ژباړه او سمونه: شاکرالله وفادار خبریال: عایشه رسولي څوک ده؟ ایا کولی شئ چې په لنډ ډول خپل ځان معرفي کړئ او ترڅنګ یې د تیر ژوند په هکله هم راته یو څه وواياست؟ عایشه: ډیره مننه کوم زه عایشه رسولي یم، په بریتانیا کې په یوه ډیره غریبه کورنۍ کې را لویه شوی یم، زما پلار د یوه سیاحتي شرکت سره کار کاوي. زموږ کورنۍ هم د برتانیا په یوه غریبه او وروسته پاتې سیمه کې را لویه شوی ده. ما په ډیر سخت حالت او په غریبۍ کې ژوند کړې دی. ما ب
حقوق وجایګاه زن از دیدګاه قرآن مجید
« یایها الذی خلقکم من نفس واحده وخلق منها زوجها وبث منها رجالا کثیرا ونساءاواتقوا الله الذی تساءلون به والارحام ان الله کان علیکم رقیبا ……» ازدواج ونکاح یک قرارداد مستحکم در اسلام، گرچه امری مستحب است اما اگر انسانی نتواند با مجرد ماندن، خود را از گناه دور کند، ازدواج و تشکیل زندگی بدون هرګونه بهانه تراشی وحیله مشخصا برای او امری واجب است. به گزارش طرح اسلامی ، ازدواج علاوه بر آرامشی که برای طرفین ایجاد می کند، پایه و بنیان جامعه را محکم تر می کند. در قرآن کریم، در آیات بسیاری به
واشنګټن کې د چین ډیپلوماټیک حضور؛ له سیالۍ تر مشارکت او له تقابل تر سولې
واشنګټن کې د چین ډیپلوماټیک حضور؛ له سیالۍ تر مشارکت او له تقابل تر سولې لیکوال : ازاد خبریال او د سیاسي چارو شنوونکی اندېښمن ځاځی سریزه په اوسنیو حالاتو کې چې په نړۍ کې سیاسي سیالۍ او امنیتي ناخوالې په پراخېدو دي ،سوداګریزې شخړو د نړیوال اقتصاد پر ثبات اغېز کړی ، ټکنالوژیک رقابت د راتلوونکي نړیوال نظم بڼه بدله کړې او په بېلابېلو سیمو کې روانو جګړو د نړیوالې سولې په اړه اندېښنې زیاتې کړي دي، واشنګټن ته د چین د دولت رئیس د سفر پر مهال د نړۍ لپاره د سولې پیغام خپور کړ. په داسې حالات
پنجابي ریاست د مغلي دولت د ایجاد په تکل
دا خبره اوس ټولي نړي ته ښکاره او واضحه ده چي پنجابي ریاست په افغانستان کي ستراتیژیک عمق لري او د افغان ټول لوي وطن کي د پراختیا غوښتني سیاستونه تعقیبوي. که د پښتنو افغانانو نږدي تیر تاریخ مطالعه کړو د هند د پاچاهي په سر د پښتنو مبارزینو او مغلي شاهانو تر منځ عمیق اختلافات د امت او ملت د نظريي څخه خړوبیدل، مغل به پښتون ته د امت نظریه ورپیچکاري کړه خو د خپل مغلي خاندان د ګټو د ساتلو څخه ها خوا د هند په سیاست کي او د دوي په دربار کي د پښتون حیثیت خاورو سره خاوري وو، په پښتون مبارزینو کي چي د
د عمر په بيلو بيلو مرحلو کې په انسانانو کې بدلون!
سید عبید الله نادر په ټولنیزو او اروایی پوهنو کې مضمون ! د عمر په بیلو مرحلو کې په انسانانو کې بدلون ! د عمر په تیریدو او د انسان د زړښت سره ډیر انسانان د خپلې خامۍ څخه ووخي ، او مخ په پخیدو خواته خي یا پوخوالي خواته ځي ،انسان د خپل عمر په پوخوالی سره د عمر په یوې مرحلې کې دا درک کولای شي . چې څومره بدلون په ده کې د ځوانۍ په پرتله راغلی دی . او يا د هلکتوب له دورى تر ننه پورى راغلى ٠ او همداسي د نورو خلکو او په ماحول کښي د مشرانو او کشرانو چې ده ی
آیا ناکامورا او اېډېسن د کرامت خاوندان وو؟
آیا ناکامورا او اېډېسن د کرامت خاوندان وو؟ ولي الله ملکزی زموږ په مذهبي ټولنو کې د تصوف، خانقاه، عرفان او پیرۍ مريدۍ غبرګونونه ډېر کله د خیالي او خارق العاده روایتونو پر ګودر لنګر اچوي. آن تر دې چې له یوې غونډۍ بلې ته د خره الوتل، د مړ ټپوس ژوندي کول، د جمعې په مبارکه ورځ پر دېوال سپاره مکې ته رسېدل او ماښام بېرته راستنېدل او د اوبو د پاسه مزل کول د رښتیني کرامت او غیبي پېرزونو اَوج ګڼل کېږي. د دغه سینه په سینه ولسي افسانو او د اوسني عصر د نوښتګرو پوهانو د ساینسي لاسته راوړنو ترم
آزموده را بار بار آزمودن خطاست!
نگاهی به تجربهٔ قدرت سیاسی با اتکای خارجی در افغانستان تاریخ معاصر افغانستان سرشار از تجربههایی است که در آن قدرتهای خارجی، مستقیم یا غیرمستقیم، در شکلگیری، تقویت و به قدرت رسیدن جریانهای سیاسی و نظامی نقش داشتهاند. در برخی مقاطع، حمایت خارجی به ابزار تعیینکنندهای برای تغییر موازنهٔ قدرت در داخل کشور تبدیل شده و در مقاطع دیگر، ادامهٔ حیات سیاسی و نظامی برخی نیروها به پشتیبانی بیرونی وابسته بوده است. اما مسئلهٔ اساسی فقط این نیست که یک جریان سیاسی در مقطعی از حمایت خارجی برخ
افغان وطن او انګریزان
افغان وطن او انګریزان اوومه برخه: بېل یې کړه او اېل یې کړه (Divide and rule): د افغان ــ انګریز لومړي جنګ: برتانوي هند؛ لا سند، پنجاب او پېښور نه وو اشغال کړې او په برتانوي هند پورې یې نه ول تړلي، نو بیا ولې او په کومو دلایلو یې د افغان ــ انګریز لومړي جنګ (۱۸۳۸–۱۸۴۲) ته ملا وتړله او د بر افغان وطن(افغانستان) په لور راوخوځيد؟ د لومړي افغان ــ انګریز جنګ اصلي موخه، د برتانوي هند سره د افغانستان سملاسي او رسمي الحاق نه وو؛ خو موخه یوازې یو بې طرفه «حایل زون» هم نه وو. د برت
فرانسه و افغانستان؛ مقایسهٔ تاریخی یا مقایسهٔ دو نتیجه؟
در یکی از نوشتههای اخیر، مقایسهای میان فرانسهٔ دوران ناپلئون و افغانستانِ دورهٔ درانی و پس از آن صورت گرفته است؛ مقایسهای که از یک پرسش مهم آغاز میشود: چرا فرانسه در اوایل قرن نوزدهم به نهادهای حقوقی و اداری جدیدی مانند «کود مدنی» رسیده بود، در حالی که افغانستان هنوز با ساختارهای سنتی قدرت، رقابتهای خانوادگی و قبیلهای و نظام حقوقی متفاوتی اداره میشد؟ به نظر من، اصل این پرسش کاملاً معتبر است. تاریخ تطبیقی دقیقاً برای فهم همین تفاوت مسیر جوامع اهمیت دارد. اما مشکل از جایی آغاز میشود
افغان وطن او انګریزان
افغان وطن او انګریزان شپږمه برخه: بېل یې کړه او اېل یې کړه (Divide and rule): په ۱۸۴۹ کال کې د پنجاب تر ماتې وروسته، برتانوي هند د پنجاب سره یو ځای د پښتونخوا( پېښور، کوهاټ، بنو، دیره اسماعیل خان او هزاره سیمې) هم اشغال کړې او د برتانوي هند برخه یې وبللي. خو تر دې مهاله خیبر، مومند، باجوړ، سوات، دیر، وزیرستان، کرمه، اورکزي او د پښتونخوا ډېرې نورې سیمې د برتانوي پنجاب عادي ولسوالۍ نه وې، ځکه دا د برتانوي هند لخوا د نېول شوی پنجاب په وراثت کې نه وې شاملې. د دغو سیمو په اړه د انګریزا
ژبه؛ باید سوچه شي،که تغذیه!؟
ژبه؛ باید سوچه شي که تغذیه!؟ دا فلسفه چې ګواکې ژبه باید «سوچه» شي او له نورو ژبو د اغېز له هر ډول نښې څخه خوندي پاتې شي، په حقیقت کې یوه ړنده، وچه او متعصبه فلسفه ده؛ ځکه ژبه یو ژوندی موجود دی او د ژوندیو موجوداتو په څېر په اړیکه، خوځښت او تعامل کې وده کوي. هغه ژبه چې د نورو ژبو له اړیکو، نوښتونو او تجربو څخه په بشپړه توګه منزوي پاتې شي، د ودې پر ځای د جمود پر لور ځي. ژبه یوازې د لغتونو یوه زېرمه نه ده؛ ژبه د یوه ملت د فکر، احساس، تجربې، فرهنګ او تمدن هنداره ده. کله چې ملتونه له ی
xx
النساء شقائق الرجال دا پیغام د حضرت رسول اکرم صلی الله علیه وسلم او سیدالمرسلین دی: دې کې هیڅ تردید او پلمه نشته دې کې کرکه او انحصار نشته دې کې زور اوغیرعقلانی فشار نشته عادی او ساده پدیده نه ده دروغ او ځان تیروتنه نه منی کورنۍ او بهرنۍ مسئله ده دمنطق پر بنسټ جنسی اپارتهاید دلته ځای نه لری بیروکراسی اوسوټه کراسی سره تړاو نه لری دتیرو فاسدو ، خاینو دپلمې وسیله نشی کیدای هیڅوک دښځو تر نوم لاندې سیاسی سوء استفاده نشی کولای حتی هغه چې دتیر حکومت او
د کعبې حرمت او د زمزم په کوهي کې میتازې
د کعبې حرمت او د زمزم په کوهي کې میتازې ولي الله ملکزی د ابراهیم خلیل الله په سپینه ږیره او د اسماعیل ذبیح الله په تنکیو لاسونو د جوړې شوې کعبې تاریخي قدامت د ۳۹۰۰ او ۴۲۰۰ کلونو ترمنځ دی. دا ډیره لرغونې، ډیره سپیڅلې او ډیره منلې خونه د توحید او حنیفو زړونو قبله ده. مګر څه باندې دوه زره کاله یې نه چت درلود او نه دروازه. د لومړي ځل لپاره د یمن پاچا، تُبَّع الحِمْیَري له اسلام څخه ډېر پخوا د کعبې بام او دروازه جوړه کړه. قریشو په ۶۰۵ م کال کې د بیدریغه سیلابونو د زیان له امله هغه تر
افغان وطن او انګریزان
افغان وطن او انګریزان پنځمه برخه: بېل یې کړه او اېل یې کړه (Divide and rule): په دې برخه کې به د دې پوښتنې ځواب ولټوو چې انګریزانو لومړی په کومه طریقه (پېښور، کوهاټ، بنو، دیره اسماعیل خان او هزاره سیمه) اشغال کړه چې په ۱۹۰۱ کال یې د صوبه سرحد (NWFP)، نوم ورکړ. همدارنګه وروسته یې د ختیځ افغانستان (پښتونخوا) نورې سیمې لکه سوات، ملکنډ، چترال، باجوړ، مومند، کرمه، خیبر، شمالي او جنوبي وزیرستان، ورکزي، کویټه، چمن، ژوب، پښين، دیره غازي خان، میانوالي، عیسی خیل او نورې پښتنې سیمې یو بل پسې
د غنی خان او اجمل خټک د وړتیا او ضعف ټکي ـ دویمه برخه
د غنی خان او اجمل خټک د وړتیا او ضعف ټکي ـ دویمه برخه انجنیر شیر ساپی ۱۸/۰۹/۲۰۲۶ اجمل خټک : د پښتنو د معاصر تاریخ د بل ستر ستوري، اجمل خټک پر لومړني او شخصي ژوند غږېدل، زموږ د تېر بحث (غني خان) په پرتله د یو بل جلا، مګر خورا په زړه پورې انځور مخې ته ږدي. که د غني خان زیږون د خانانو او مشرانو په شاهانه کلا کې ؤ، د اجمل خټک ژوند بیا په بشپړه توګه له بېوزلۍ، ولسي سادګۍ او د غریبکارۍ له پړاوونو څخه پیل شو. د هغه لومړنی او شخصي ژوند په لاندې برخو وېشلی شو: ۱. زېږېدنه، کليو
داحصائې دقیقه څېړنه په ټولنه کې
په کومه برخه کې موږ واقعا بشپړه نه ، خو ډیره کمه فیصدی احصائیه لرو ؟ زما هدف وچ سیاست، ګونګ حالت، ویره اوتزویر ، شهرت وامثلهم نه دی لافې او پټاکې مقام او واک ، تمه او حرص دما نصاب کې موقعیت نه لری احصائیه هم نه ده. بلکل جلا هیاهو دی او خاورې بادول خو دا خیرات خوردپوهنتو ن په نوم استاد .دکوم پوهنتون ؟ نامعلوم غونډاری ولی! دروغجن !!! مرکې ته هم راځی دا شو زموږ دکرهڼې تعلیم یا فته چې نه په اسلام کې معلومات لری او نه دکرهڼې په تولیداتو کې یوزیات شمیر یاوه سرایانو عادت نه سمیږی همدغه ډول دتی و
په پردیو اعتماد!
یوه پاچا خپل وزیر ته وویل چې دښار داحمقانو لېست تیار کړه هغه دامر تعمیل وکړ او دپاچا نوم یې دلېست په سرکې ولیکه پاچا ددې کا ر دعلت پوښتنه وکړه وزیر وویل پرون یو اجنبی ( بیګانه) دربارته راغی او ویې ویل چې ماسره داعلی نسل یوآس شته تآس ونه لید اوپیسې دې ورکړې هغه سړی په شکل اوصورت نوی سرباز ( عسکر) ښکارېده زه پوهیږم چې هغه به بلکل بیا رانشی پاچا وویل که هغه راشی ! وزېر وویل ستا نوم به قطع کړم دهغه نوم به سر کې ولیکم. اوس دلته لیست کې دځانګړی استازی نوم شته چې راغلی څوک؟ [ دایمی زلمی
افغان وطن او انګریزان
افغان وطن او انګریزان څلورمه برخه: بېل یې کړه او اېل کړه (Divide and Rule ): دا چې انګریزانو د پښتنو دننه قومي، مذهبي، اداري او پوځي جوړښتونه د خپلې استعماري واکمنۍ، په وسیلو څنګه بدل کړل او کومو کسانو د خپل وطن د ګټو په خلاف انګریزانو ته خدمت وکړ په تېره برخه کې مو یو شمېر په ګوته کړل. لاندې به څو تنه نور هم د تېرې لړۍ په ادامه په ګوته کړو: نواب حاجي محبت خان د تورو: نوموړی په صوبه سرحد کې د برتانوي محلي همکارانو په ډله کې تر ټولو څرګنده څېره ګڼل کېږي. په ۱۹۱۲کال، د ب
