مقالې
د بلوڅ قوم سیاسي مبارزه او له پښتنو سره ګډ ستراتیژیک برخلیک
د بلوڅ قوم سیاسي مبارزه او له پښتنو سره ګډ ستراتیژیک برخلیک انجینیر شیر ساپی ۰۴/۱۰/۲۰۲۶ مقدمه د بلوڅانو غیور او مېړنی قوم د اسیا د سویل او لوېدیځ په تاریخي جغرافیه کې یو له خورا پخوانیو، اصیلو او د بډایه کلتور لرونکو قومونو څخه شمیرل کېږي. دا مېلمه پاله او سرلوړی قوم، چې د خپل همت، تاریخي هویت او ځانګړو دودونو له امله پېژندل شوی، له زرګونو کلونو راهیسې په یوه ستره او ستراتیژیکه جغرافیه (بلوچستان) کې مېشت دئ، چې نن ورځ د پاکستان، ایران او افغانستان په سرحدي سیمو کې وېشل شوې ده. د ب
د افغانی ښځو او انجونو ښه ځلیدل اړ پرمختګ په ټوله نړۍ کې!
سید عبید الله نادر د افغاني ښځو او انجونو ښه ځلیدل او پرمختګ په ټوله نړۍ کښي! هلته د علم بیړۍ د معــرفت خـــــواته ځي د علم وفن په رڼا مخ په وحدت خواته ځي دلــــته زمـــونږ امـیدونو،ارمانـــو قــــافله تورتــمو کې ده روانه، جـهالت خواته ځي سید عبید الله نادر د افغانې ښځو او انجونو ښه ځلیدل او پرمختګ په ټوله نړۍ کښي! د افغانستان د ښخو او انجونو بری په هره برخه کې د دنیا په ګوټ ګوټ کې ډیر د حیرت وړ او هیله پخښونکی دی . د دوي پرمختګ په هر مسلک کښي د هڅونې
افغان وطن او انګریزان
افغان وطن او انګریزان نهمه برخه: بېل یې کړه او اېل یې کړه (Divide and rule): کله چې پېښور په ۱۸۴۹ کال د پنجاب له لاسه ووت او د برتانوي هند برخه اعلان شو، نو برتانیا د افغانستان ختیځې پولې پورې مستقیمه واکمنه شوه. په نویو حالاتو کې امیر دوست محمد خان له سیکانو سره مخامخ نه، بلکې د برتانوي هند سره مخامخ شو. بلخوا دوست محمد خان د افغانستان د یوځای کولو او ټینګولو لپاره، په کور دننه او هم د هېواد د شمال لخوا د ستونزو سره مخ وو. نو د ده لپاره ستراتیژیک غوراوی په تفریبي توګه داسې وو:
پرحکومت د خلکو د باور د کمزوري کېدلو لاملونه!
پرحکومت د خلکو د باور د کمزوري کېدلو لاملونه! محمد سليم سليمان یو حکومت کېدای شي سترې سترې ودانۍ جوړې کړي، سړکونه پاخه کړي ، پراخ یې کړي، ويې رغوي، پیاوړې ادارې جوړې کړي، قوانین تصویب کړي ، پراخ امنیتي امکانات او بهرنی ملاتړ ولري؛ خو که د خپلو خلکو باور ورسره نه وي، د هغه د ځواک یوه مهمه او بنسټيزه برخه تشه پاتې کېږي. ځکه د حکومت تر ټولو ستره پانګه نه پیسې دي، نه وسلې او نه هم اداري تشکیلات ؛ بلکې تر ټولو ارزښتمنه پانګه یې د خپلو خلکو باور دی او کله چې د خلکو باور له منځه ولاړ، نو
اروپا د نوي بدلون پر لور
اروپا د نوي بدلون پر لور حميدالله بسيا په دې وروستیو کې لوېدیځه اروپا د داسې سترو سیاسي بدلونونو او ټولنیزو ګډوډیو پر درشل ولاړه ده، چې ښايي ددې لویې وچې سیاسي نقشه په بشپړه توګه بدله کړي. په جرمني کې د اوسني حکومت پر وړاندې د مخالفو ګوندونو د اعتراضونو او نارضایتۍ فضا مخ پر پراخېدو ده، فرانسه کې ژور سیاسي او ټولنیزو اختلافات روان دي ، پر سړکونو د خلکو لاريونونه او د ناراضي توبونو شاهده ده. خو تر ټولو خطرناک تحولات ښايي په بریتانیا کې رامنځته شي؛ هغه هېواد چې په ډېرو برخو کې د زړې ارو
د مراکش امیرالمؤمنین، یوه مېرمن صدراعظمه وټاکله
د مراکش امیرالمؤمنین، یوه مېرمن صدراعظمه وټاکله ولي الله ملکزی ځینې تاریخي پېښې یوازې یو عادي خبر او د یوې ورځپاڼې ساده سرلیک نه وي؛ بلکې انسان اړ باسي چې یوه شېبه ودرېږي، شاته وګوري او له ځانه وپوښتي؛ موږ چېرته ولاړ یو او نړۍ چېرته؟ د مراکش له پلازمېنې، الرِباط څخه تېره ورځ داسې خبر خپور شو چې په عربي او اسلامي نړۍ کې ځانګړې معنا لري. د مراکش پاچا محمد السادس، پنځوس کلنه فاطمة الزهراء المنصوري د حکومت د مشرې په توګه وټاکله؛ نوموړې د دې هېواد په تاریخ کې لومړنۍ صدراعظمه ده. له مسل
دملګرو ملتونو دځانګړی استازی تاریخی روایت
دچا فخر دسیسۍ، زرکې مړز په ښکار دبل فخر په وژلو د ناوړه ښاما. دوړو کی کار وړوکی دلوی لوی دهرچا قدر دخپل کار په مقدار دګوربت پرواز ته ګوره بی چرګ ته ګوره چرچرک چېرته اوچېرته موسیقار ارواښاد الفت په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د پخوانی ځانګړي استازي بینن سیوان (Benon Sevan) د افغانستان د سولې طرحه او د موقتي حکومت د جوړښت غوښتنه د هېواد د معاصر تاریخ یو خورا حساس ، مهم ا«برخلیک »ټاکونکی پړاو وو. هغه وویل :څه چې پاکستان کرلی هغه به خامخا ریبی! دغه بهیر د چپی ډاکتر
مشارکت و شیوهٔ تصمیمگیری؛ از فردمحوری تا خرد جمعی
در هر سازمان، نهاد یا ساختار سیاسی، کیفیت تصمیمگیری یکی از مهمترین عوامل تعیینکنندهٔ ثبات، کارآمدی و آیندهٔ آن است. تصمیمها زمانی میتوانند از پشتوانهٔ بیشتری برخوردار باشند که نه صرفاً بر اراده و تشخیص یک فرد، بلکه بر پایهٔ مشورت، مشارکت، تخصص، تجربه و ارزیابی دیدگاههای مختلف شکل گرفته باشند. مشارکت در تصمیمگیری به معنای نفی رهبری یا تضعیف جایگاه مسئول اول نیست؛ بلکه به معنای ایجاد راه و روشی است که در آن رهبر بتواند از ظرفیت فکری و تجربی افراد مختلف استفاده کند و تصمیمهای مهم را
افغان وطن او انګریزان
افغان وطن او انګریزان اتمه برخه: بېل یې کړه او اېل یې کړه (Divide and rule): د دې لړۍ په تېرو برخو کې مو یادوونه وکړه، که شاه شجاع د انګریزانو په ملاتړ بېرته پر تخت پاتې شوی وای، نو د پېښور د بېرته اخیستلو امکان نه وو؛ ځکه د ۱۸۳۸کال د درې اړخیز تړون له مخې شاه شجاع په څرګند ډول د پېښور، اټک، وزیرستان، بنو او ډېره اسماعیل خان له دعوې تېر شوی وو. یعنې شاه شجاع واک ته د رسېدو په بدل کې عملاً انګریزانو سره منلې وه چې پېښور به د رنجیت سنګ په لاس کې پاتې کېږي. حتی شاشجاع د انګریز او
له اداکارۍ تر مسلمانید! د یوې بریتانوۍ میرمنې د ژوند کیسه
له اداکارۍ تر مسلمانیدو! د بریتانیایۍ مېرمن د مسلمانېدو کیسه ژباړه او سمونه: شاکرالله وفادار خبریال: عایشه رسولي څوک ده؟ ایا کولی شئ چې په لنډ ډول خپل ځان معرفي کړئ او ترڅنګ یې د تیر ژوند په هکله هم راته یو څه وواياست؟ عایشه: ډیره مننه کوم زه عایشه رسولي یم، په بریتانیا کې په یوه ډیره غریبه کورنۍ کې را لویه شوی یم، زما پلار د یوه سیاحتي شرکت سره کار کاوي. زموږ کورنۍ هم د برتانیا په یوه غریبه او وروسته پاتې سیمه کې را لویه شوی ده. ما په ډیر سخت حالت او په غریبۍ کې ژوند کړې دی. ما ب
حقوق وجایګاه زن از دیدګاه قرآن مجید
« یایها الذی خلقکم من نفس واحده وخلق منها زوجها وبث منها رجالا کثیرا ونساءاواتقوا الله الذی تساءلون به والارحام ان الله کان علیکم رقیبا ……» ازدواج ونکاح یک قرارداد مستحکم در اسلام، گرچه امری مستحب است اما اگر انسانی نتواند با مجرد ماندن، خود را از گناه دور کند، ازدواج و تشکیل زندگی بدون هرګونه بهانه تراشی وحیله مشخصا برای او امری واجب است. به گزارش طرح اسلامی ، ازدواج علاوه بر آرامشی که برای طرفین ایجاد می کند، پایه و بنیان جامعه را محکم تر می کند. در قرآن کریم، در آیات بسیاری به
واشنګټن کې د چین ډیپلوماټیک حضور؛ له سیالۍ تر مشارکت او له تقابل تر سولې
واشنګټن کې د چین ډیپلوماټیک حضور؛ له سیالۍ تر مشارکت او له تقابل تر سولې لیکوال : ازاد خبریال او د سیاسي چارو شنوونکی اندېښمن ځاځی سریزه په اوسنیو حالاتو کې چې په نړۍ کې سیاسي سیالۍ او امنیتي ناخوالې په پراخېدو دي ،سوداګریزې شخړو د نړیوال اقتصاد پر ثبات اغېز کړی ، ټکنالوژیک رقابت د راتلوونکي نړیوال نظم بڼه بدله کړې او په بېلابېلو سیمو کې روانو جګړو د نړیوالې سولې په اړه اندېښنې زیاتې کړي دي، واشنګټن ته د چین د دولت رئیس د سفر پر مهال د نړۍ لپاره د سولې پیغام خپور کړ. په داسې حالات
پنجابي ریاست د مغلي دولت د ایجاد په تکل
دا خبره اوس ټولي نړي ته ښکاره او واضحه ده چي پنجابي ریاست په افغانستان کي ستراتیژیک عمق لري او د افغان ټول لوي وطن کي د پراختیا غوښتني سیاستونه تعقیبوي. که د پښتنو افغانانو نږدي تیر تاریخ مطالعه کړو د هند د پاچاهي په سر د پښتنو مبارزینو او مغلي شاهانو تر منځ عمیق اختلافات د امت او ملت د نظريي څخه خړوبیدل، مغل به پښتون ته د امت نظریه ورپیچکاري کړه خو د خپل مغلي خاندان د ګټو د ساتلو څخه ها خوا د هند په سیاست کي او د دوي په دربار کي د پښتون حیثیت خاورو سره خاوري وو، په پښتون مبارزینو کي چي د
د عمر په بيلو بيلو مرحلو کې په انسانانو کې بدلون!
سید عبید الله نادر په ټولنیزو او اروایی پوهنو کې مضمون ! د عمر په بیلو مرحلو کې په انسانانو کې بدلون ! د عمر په تیریدو او د انسان د زړښت سره ډیر انسانان د خپلې خامۍ څخه ووخي ، او مخ په پخیدو خواته خي یا پوخوالي خواته ځي ،انسان د خپل عمر په پوخوالی سره د عمر په یوې مرحلې کې دا درک کولای شي . چې څومره بدلون په ده کې د ځوانۍ په پرتله راغلی دی . او يا د هلکتوب له دورى تر ننه پورى راغلى ٠ او همداسي د نورو خلکو او په ماحول کښي د مشرانو او کشرانو چې ده ی
آیا ناکامورا او اېډېسن د کرامت خاوندان وو؟
آیا ناکامورا او اېډېسن د کرامت خاوندان وو؟ ولي الله ملکزی زموږ په مذهبي ټولنو کې د تصوف، خانقاه، عرفان او پیرۍ مريدۍ غبرګونونه ډېر کله د خیالي او خارق العاده روایتونو پر ګودر لنګر اچوي. آن تر دې چې له یوې غونډۍ بلې ته د خره الوتل، د مړ ټپوس ژوندي کول، د جمعې په مبارکه ورځ پر دېوال سپاره مکې ته رسېدل او ماښام بېرته راستنېدل او د اوبو د پاسه مزل کول د رښتیني کرامت او غیبي پېرزونو اَوج ګڼل کېږي. د دغه سینه په سینه ولسي افسانو او د اوسني عصر د نوښتګرو پوهانو د ساینسي لاسته راوړنو ترم
آزموده را بار بار آزمودن خطاست!
نگاهی به تجربهٔ قدرت سیاسی با اتکای خارجی در افغانستان تاریخ معاصر افغانستان سرشار از تجربههایی است که در آن قدرتهای خارجی، مستقیم یا غیرمستقیم، در شکلگیری، تقویت و به قدرت رسیدن جریانهای سیاسی و نظامی نقش داشتهاند. در برخی مقاطع، حمایت خارجی به ابزار تعیینکنندهای برای تغییر موازنهٔ قدرت در داخل کشور تبدیل شده و در مقاطع دیگر، ادامهٔ حیات سیاسی و نظامی برخی نیروها به پشتیبانی بیرونی وابسته بوده است. اما مسئلهٔ اساسی فقط این نیست که یک جریان سیاسی در مقطعی از حمایت خارجی برخ
افغان وطن او انګریزان
افغان وطن او انګریزان اوومه برخه: بېل یې کړه او اېل یې کړه (Divide and rule): د افغان ــ انګریز لومړي جنګ: برتانوي هند؛ لا سند، پنجاب او پېښور نه وو اشغال کړې او په برتانوي هند پورې یې نه ول تړلي، نو بیا ولې او په کومو دلایلو یې د افغان ــ انګریز لومړي جنګ (۱۸۳۸–۱۸۴۲) ته ملا وتړله او د بر افغان وطن(افغانستان) په لور راوخوځيد؟ د لومړي افغان ــ انګریز جنګ اصلي موخه، د برتانوي هند سره د افغانستان سملاسي او رسمي الحاق نه وو؛ خو موخه یوازې یو بې طرفه «حایل زون» هم نه وو. د برت
فرانسه و افغانستان؛ مقایسهٔ تاریخی یا مقایسهٔ دو نتیجه؟
در یکی از نوشتههای اخیر، مقایسهای میان فرانسهٔ دوران ناپلئون و افغانستانِ دورهٔ درانی و پس از آن صورت گرفته است؛ مقایسهای که از یک پرسش مهم آغاز میشود: چرا فرانسه در اوایل قرن نوزدهم به نهادهای حقوقی و اداری جدیدی مانند «کود مدنی» رسیده بود، در حالی که افغانستان هنوز با ساختارهای سنتی قدرت، رقابتهای خانوادگی و قبیلهای و نظام حقوقی متفاوتی اداره میشد؟ به نظر من، اصل این پرسش کاملاً معتبر است. تاریخ تطبیقی دقیقاً برای فهم همین تفاوت مسیر جوامع اهمیت دارد. اما مشکل از جایی آغاز میشود
افغان وطن او انګریزان
افغان وطن او انګریزان شپږمه برخه: بېل یې کړه او اېل یې کړه (Divide and rule): په ۱۸۴۹ کال کې د پنجاب تر ماتې وروسته، برتانوي هند د پنجاب سره یو ځای د پښتونخوا( پېښور، کوهاټ، بنو، دیره اسماعیل خان او هزاره سیمې) هم اشغال کړې او د برتانوي هند برخه یې وبللي. خو تر دې مهاله خیبر، مومند، باجوړ، سوات، دیر، وزیرستان، کرمه، اورکزي او د پښتونخوا ډېرې نورې سیمې د برتانوي پنجاب عادي ولسوالۍ نه وې، ځکه دا د برتانوي هند لخوا د نېول شوی پنجاب په وراثت کې نه وې شاملې. د دغو سیمو په اړه د انګریزا
ژبه؛ باید سوچه شي،که تغذیه!؟
ژبه؛ باید سوچه شي که تغذیه!؟ دا فلسفه چې ګواکې ژبه باید «سوچه» شي او له نورو ژبو د اغېز له هر ډول نښې څخه خوندي پاتې شي، په حقیقت کې یوه ړنده، وچه او متعصبه فلسفه ده؛ ځکه ژبه یو ژوندی موجود دی او د ژوندیو موجوداتو په څېر په اړیکه، خوځښت او تعامل کې وده کوي. هغه ژبه چې د نورو ژبو له اړیکو، نوښتونو او تجربو څخه په بشپړه توګه منزوي پاتې شي، د ودې پر ځای د جمود پر لور ځي. ژبه یوازې د لغتونو یوه زېرمه نه ده؛ ژبه د یوه ملت د فکر، احساس، تجربې، فرهنګ او تمدن هنداره ده. کله چې ملتونه له ی
