مقالې
د بشر له پاره د نړۍ د ستر او حیرانونکي تلسکوپ جیمز وب پیغام!
د بشر له پاره د نړۍ د ستر او حیرانونکي تلسکوپ جیمز وب پیغام: ادبی ټوټه: کال ۲۰۲۲ جنوری سيد عبيدالله نادر ځم له دې فضا او ماورا نه لیری ،هلته چې څوک په وهم او خیال کې هم نشی ورتلای ،ځم چې د عالم هستی اسرار کشف کړم ،ځم داسی ځای ته چې ،د دې عالمِ بشریت له دومره پرمختګ سره سره بیا هم، ماته لاس رسۍ نه وي ،زما د بیا جوړولو او رغاولو به د دې بشر سره نور هیڅ وس او توان نه وي ، او نه به ماته بشر راتلای شي ،ځکه زه به ډیر لیري د دې خاورین ځمکي نه د لمر په مدار کې قرار لرم ، زه به
مېړني دي، چې یادیږي!
د کرکټ په مینهناکه لوبه کې د افغانستان د کرکټ ملي اتلانو داسې ویاړونه خپل کړي، چې د هېواد نوم یې د نړۍ په کچه روښانه کړی دی. دوی نه یوازې په نړیوالو سیالیو کې تاریخي بریاوې ترلاسه کړي؛ بلکې د افغان ولس د یووالي، ملي ویاړ او ګډ هویت استازي هم ګرځېدلي دي. موږ ویاړو، چې د دغو اتلانو بریاوې به د افغانستان د پرمختګ، هوساینې او ملي یووالي لپاره د الهام سرچینه وي او د هېواد په معاصر تاریخ کې به د ویاړ نوې پاڼې ورزیاتې کړي. د افغانستان د کرکټ د ودې، پرمختګ او نړیوال شهرت په بنسټ اېښودونکو شخ
د خاموشو انسانانو سیاست
دیارلسمه برخه ... په تیر پسي 1380 کال کي پولی تخنیک پوهنتون ریاست مقام زمونږ د ګروپ ملګري د اوبو او بریښنا وزارت ته د عملي زده کړو دپاره معرفي کړ، د اوبو او بریښنا وزارت په تشکیل کي یو ریاست په نامه د ریاست عمومي منابع آب و هایدرولوژي وو، ددي ریاست د انجنیري په آمریت کي ددوي انجینران یوه شعبه کي 10 کسه وو او دری پایه میز او دري چوکي يي درلوده، هر انجنیر به په نوبت په چوکي کي کیناستل، دري کسه به ناست وو شپږ ولاړ بیا به چي کوم کس جیګیده یا دا بل ستړی کیده بل ته به يي نوبت ورکوه. طالب مس
ترڅوپورې تېر وتنې او مجهولې سیالۍ؟
وینا ته یې چې ګورې دوطن په غم جلبل دی پرې مه غولېږه غل دی په ژبه هرڅه وایی. وطن او ملت ستایی. په دې غم مبتلا یی مجلس دصادقانو ته راغلی په چل دی پرې مه غولېږه غل دی « ارواښاد الفت صاحب» دسیالۍ کاذبې او ککړې معاملې : الف : دربانی هوس ، بچه ګانه/ششګانه وهفت ګانه پرچمی مشربه اداره مثال مسعود خلیلی دپرچمیانو ویاند. ظاهر طنین دایمی استاذی ملګری ملتونه ب:دبن خوسا اوشرمنده سازش انتریم اداره ج: دقطر بیسواده پرېکړه او جوړجاړی دقدرت په خا طر دسیالیو انګړ کې : دسیا
ابعاد بحـــران افغانستان از دیدګاه «جامعه شناسی»
**** بنام خداوند یکتا جامعه شناسی به حیث یک علم ، مانند هر علم دیگری به گفته (اگست کُنت )بنا بر کشف روابط ضروری و پایدار در جامعه بودکه وارد حوزۀ علوم گردیده است " جامعه فزیک اجتماعی است و فرد اتوم اجتماع " بدیوسیله میخواهد بگوید ، همانطوری که حرکت طبیعت را فزیک بررسی میکند جامعه را با تمام مناسبات اش جامعه شناسی به تحلیل و بررسی میگیرد . درین منظر ، فرد اتم جامعه است و جولانگاه یا کوره غنی سازی آن کنش و واکنش اجتماعی است، فرد با لذات بد و خوب تولد نمیشود این بستر و زمینه های کنشی
د ټولنیز ژوند مهم لومړیتوبونه دې په پام کې ونیول شي!
په نننۍ زمانه کې خلک د ژوند د بېلابېلو اړخونو، ښو او بدو چارو په اړه له پخوا ډېر پوهاوی لري، خو بیا هم د بېپامۍ او ناغېړۍ له امله ګڼ شمېر کسان د ژوند مهمو لومړیتوبونو ته هغه ډول پاملرنه نه کوي لکه څنګه، چې اړینه ده. د همدې بېغوریو پایله کله د فرد او کله هم د ټولنې په زیان تمامېږي. اسلام د ژوند د ټولو اړخونو لپاره بشپړې او هر اړخیزې لارښوونې وړاندې کړې دي. زموږ دین د انسانانو د حقونو، د زیان د مخنیوي، نېکو اخلاقو او ټولنیز مسئولیت په اړه څرګندې سپارښتنې لري، خو په عملي ژوند کې لا هم د دغ
د پردیو تالار کې «یو بام او دوه هوا »
پکه دادې لا بله سپکه ! ماموریت که په ښه وجه او صورت وی لب سرین پوډر ته به څه ضرورت وی کار ورانیږی نه وایمه چې څه کیږی که معیار دلیاقت زېب وزینت وی «اروا ښاد الفت صاحب» د پردیو تالار کې «یو بام او دوه هوا » او بچه احمد هنوز بچه هستی وپېر نادان محقق که حق راتوهین کردید تاسې نه ګوری دملا شاهی دوه غړی بی خبر ی حوزه جنوب غرب ملا برادر او ملا متقی امارت رسوایی ذاشو دافغانستان« ملی زعامت »وا یی «ارباب نباشد قشلاق ویران میشود » انهم قشلاق که سالها انتحاری بخاطر قدرت و زور
بررسی روانشناسانه ازجنایاتِ آمریکا
بررسی روانشناسانه ازجنایاتِ آمریکا عبدالخالق صارم ............................................................... قسمت سیزدهم در ادامه گذشته آمریکا، جرثومهِ پخش و نشر بیماری های فراگیر باید دانست که نسل کشی و انسان کشی آمریکا تنها در جنگ خلاصه نشده است، بلکه صفات و اختلال شخصیت ضد اجتماعی، زیست تروریزم، نیات آدمکشانه و رفتار های سادیستی آمریکا، دامنه این کُشتار و آدمکشی را خیلی گسترده نموده و ابعاد گوناگون، به آن بخشیده است، از جمله، پخش و نشر بیماری
اولویت های امروزه برای نویسنده ها ومسئولیت نشریه ها
جای خوشی است که افغانها هنوز هم امکانات استفاده از نشرات را دارند و تعدادی زیادی نویسنده مقاله می نویسند. باوجودیکه تعداد مقالات اکادمیک و علمی در ژورنال های معتبر علمی کمتر اند، اما مقالات عمومی(خصوصاً سیاسی) در ویبسایت ها و فیسبوک ونشرات چاپی بامطالب متنوع به نظر میرسند. سطح آگاهی و شعور هموطنان طوریست که هم ضرورت به( Scientific/ heavy writing) و هم به(General writing) احساس میگردد. این را هم میدانیم که جامعه دارای ثبات نبوده ودر وضعیت مناسب قرار ندارد. مشکلات اقتصادی، موانع جدی در راه
د خاموشو انسانانو سیاست
دولسمه برخه .....په تیر پسي 1378 کال د اوړي موسم اود پولي تخنیک پوهنتون بهاری سمستر وو چي یوه ورځ مازدیګر لمانځه وخت جومات کي اعلان وشو چي ماښآم لمانځه کي باید محصلین غیر حاضري ونکړي، د پولیتخنک مشرتابه راځي او محصلینو سره خبري کوي، همدي وخت کي د لیليي مدیریت هم په اطاقونو وګرځيده او محصلین يي د ماښام لمانځه کي د حتمي اشتراک وویلي. کله چي ماښام جومات ته لاړو تر جماعت وروسته غونډه پیل شوه او د پولي تخنیک عمومي رئیس تر لنډو خبرو وروسته د یو میلمه یی وویلي چي غواړي محصلینو ته وینا وکړي د
په دې تاریخي پړاو کې د ملي یووالي د پیاوړتیا لپاره باید پر مشترکاتو تمرکز وشي
افغانستان د خپل معاصر تاریخ له هغو حساسو پړاوونو څخه تېرېږي چې د هر وخت په پرتله ملي همغږي، سیاسي تدبیر او ټولنیز تفاهم ته ډېره اړتیا لري. په داسې شرایطو کې چې هېواد له بېلابېلو سیاسي، اقتصادي او ټولنیزو ننګونو سره مخ دی، هره هغه موضوع چې د خلکو ترمنځ د بېلتون او تقابل فضا رامنځته کوي، باید په ډېر دقت، مسؤلیت او ملي لیدلوري وڅېړل شي. په وروستیو کې د ټولنیزو رسنیو له لارې د ژبې اړوند بحثونه، په ځانګړې توګه د «دري» او «فارسي» د نومونو، تاریخي مخینې او اړیکو په اړه، پراخ شوي دي. بېشکه دا مو
عدالت او ډولونه يي
عدالت په لغت کی د استقامت ، مساوات ، انصاف ، د حق حکم ، توازن او د متعادل امر په معنی راغلی دی، یا هم عدالت معنا هغه اصول دی چې وايي خلک هغه څه ترلاسه کوي چې مستحق یې دي، عدالت د بېلابېلو برخو اغېز پر «مستحقوالي» غورځوي چې د اخلاقي روغتیا، عقلانیت، قانون، دین، عدل او انصاف په ګډون ډېر پراخ لیدلوري لري د عدالت پلي کول په هر فرهنګ کې توپیر لري. د عدالت لومړنۍ تیوریانې د لرغوني یونانی فیلسوف افلاطون په خپل «جمهوریت» نومي اثر او ارسطو په «نیکوماخوس اخلاقو» کې وړاندې کړې دي. افلاطون عدالت یو اخلا
په اروپايي هېوادونو کې د چیني اېرکنډیشنونو ګرم بازار
په اروپايي هېوادونو کې د چیني اېرکنډیشنونو ګرم بازار په اروپا کې په دې وروستيو کې د ګرمۍ ډېره سخته څپه پورته شوې او د دې لويې وچې پر شاوخوا ۱۵۰ ميليونو خلکو يې سخته اغېزه کړې ده. په تېرو وختونو کې به په اروپا کې دومره ګرمي نه وه او يوازې شل سلنه خلکو به یې له اېرکنډيشونو څخه ګټه اخیسته، خو اقليمي بدلون يې سږکال حالات بدل کړي دي. د اروپا ډېری هېوادونه سږکال ډېره سخته ګرمي تجربه کوي او خلک یې د کورونو د سړولو لپاره د اېرکنډيشونونو لګولو ته اړ شوي دي. چيني اېرکنډيشونونو د اروپا م
د ناټو پټې لوبې
په نړیوال سیاست کې هره پرېکړه یوازې هغه نه وي چې په رسمي اعلامیو او پېغامونو کې ښکاري. د لویو قدرتونو ترمنځ سیالي، ستراتیژیکې ګټې او پټې سیاسي محاسبې ډېر وخت د مهمو پرېکړو تر شا اصلي رول لوبوي. کله ژمنې لویې وي، خو عملي اقدامات محدود وي، او کله بیا د هېوادونو دریځونه د خپلو ملي ګټو له مخې په چټکۍ بدلېږي. ناټو هم د نړۍ له هغو اغېزناکو ائتلافونو څخه ده چې پرېکړې یې یوازې پر یوه هېواد نه، بلکې پر نړیوال امنیت او سیاست هم اغېز کوي. د دې ائتلاف د وروستیو دریځونو او پرېکړو په اړه بېلابېل نظرونه
په افغانستان کې هوښیار تلفونونه، امنیتي ګواښونه او د جګړې بدلېدونکی ماهیت
لیکنه: نبي حبیبي- کاناډا – د کوین پوهنتون د ډاکټر مېتیو فورډ او مایکل یون اوسنی بحث په رڼا کې ویلای شم چی په افغانستان کې سمارټ یا هوښیار تلفون نور یوازې د اړیکو وسیله نه ده، بلکې د نن د جګړې د چاپېریال یوه مهمه برخه ګرځېدلې ده. د ددي لیکوالانو په اند، سمارټ تلفون د دځای موندنې انټرنېټ، ټولنیزو رسنیو او ډیجیټلي معلوماتو له لارې د استخباراتو، څارنې او د هدف ټاکلو بهیر کې مهم رول لوبوي. د نننۍ جګړی ترڅنګ معلومات د وسلو تر څنګ یو مهم ځواک ګڼل کېږي، او همدا معلومات ډېر وخت د خلکو له سمارټ تلف
شخصي حریم او د لاسوهنې زیانمن کلتور
شخصي حریم او د لاسوهنې زیانمن کلتور ولي الله ملکزی د فطري جوړښت له مخې، انسان یو خپلواک او باعزته موجود دی چې د ژوند، فکر، عقیدې او شخصي انتخاب حق لري. د همدې حقوقو د خوندي ساتلو لپاره په دین او قانون کې د «شخصي حریم» مفهوم رامنځته شوی دی. شخصي حریم د یو وګړي ذاتي ژوند، باورونو، اړیکو، پرېکړو او د راز او نیاز هغه قلمرو ته ویل کېږي چې بل څوک له اجازې پرته د لاسوهنې حق په کې نه لري. البته، دا هم د هېرولو نه ده چې غلبه، عجله، هوس، ځان ښودنه او حق ناحقه د خلکو په چارو کې ګوتې وهل داس
له لوړو- ژورو سره سره تیرو اووه سوه کلونو کی د حکومتولی تجربه
له لوړو- ژورو سره یوځای حکومتولي او دافغانانو د اووه سوه کلنې حکومتولی پړاوونه او تجربه ( د یوه نوی نښېر لنډه پېژندنه) دغو وروځو کې د امازون له لارې د افغانستان د تاریخ وروستیو اووه-اته سوه کلنو حاکمیتونو او په دغه ټوله سیمه کې د حکومتولي، اداري چارو، اقتصادی لومړنیو تدابیرو، مالي سیستمونو او حقوقی او نظامی چارو د بنسټ ایښودو په اړه یو په زړه پورې کتاب خپور شو. دغه نښېر ښاغلی دوکتور نوراحمدخالدي د ( The Pashtun School or Statecraft) “د پښتنو د دولتدارۍ ښوونځی” تر عنوان لاندې د سلګونو
لوستو هیوادوالو تاریخ مستند کړئ !
د پاکستاني ظالم پوځي رژیم د تیریو او د ملکي قربانیانو د تاریخ مستندول؛ د تاریخي حافظې، عدالت او بشري حقونو لپاره ډیر اړین دي. افغان ولس نیږدې نیمه پیړۍ په ډیرې بې رحمۍ سره ووژل شو. له بده مرغه موږ پخوا په هرکور او کلي کې لوستي وګړي نه لرل، له همدې امله مو د ملیونونو شهیدانو او بی ګناه ملکي وګړو تاریخ سم خوندي نه کړای شو. زموږ په هر کلي او کور کې د ناروا جګړو قربانیان شته خو زیاتره یې نوم ورکي دي. اوس چې تکنالوجۍ پرمختګ کړی، هر څه اسانه شوی دي او په هر کور او کلي کې لوستي ځوانان لر
د خاموشو انسانانو سیاست
یوولسمه برخه .....په تیر پسي 1377 کال کي چي د فاکولتی اول صنف کي وم په مناسبتي ورځو رخصتي کي کورته تلم او بیا ژمني رخصتیاني به مي هم ننګرهار کي تیري کړي، خو پوهنتون کي دا یو کال تیرولو کي زما ذهن او فکر ډير بدل شوی وو، ما په ځان کي د تغیر احساس کوه او مسایلو ته مي نور د ښوونځي د دوري سره په ښکاره تفاوت لیده. د ژمي په رخصتي کي زه د مکتب د دوري هغه ټولګیوالو لیدو ته ورتلم چي ځای او آدرسونه يي ماته معلوم وو، خصوصا د ننګرهار د طب پوهنځي کي شامل زما ټولګیوال، یوه ورځ مازدیګر زه خپل د ی
معادن ملي پانګه ده
معادن ملي پانګه ده افغانستان د پراخه طبیعې زیرمو په لرلو سره غني هیواد دی که چرته د طبیعې زیرمو استخراج په شفافیت او مسلکیتوب سره وشي کیدای شي چې د افغانانو اقتصادي ستونزې ختمې شي . اسلامي امارت افغانستان د طبیعي زېرمو له پلوه د پام وړ چانس لري، که په سمه توګه ترې ګټه واخیستل شي، هېواد کولی شي پر خپل ژور اقتصادي او ټولنیز کړکېچ برلاسی شي. د دې موخې د ترلاسه کولو لپاره، د امارت مشرتابه باید یوازې ملي ګټې لومړیتوب وګرځوي او د کانونو د استخراج په برخه کې له هغو شرکتونو سره له همکارۍ
