مقالې
ټکنالوژي، سیاست او د عدالت پوښتنه
ایا د نوې زمانې په راتګ سره ټولنیز فکرونه زاړه شوي؟ ځینې کسان ځای ځای داسې نظر وړاندې کوي چې د نویې زمانې په راتګ سره چې نړۍ د نانوتکنالوژۍ (Nanotechnology) او روباټونو پر لور روانه او له حکومتونو سره د مستقیمو معاملو رول زیاتیږي، نور د شعارونو او ټولنو دوران تېر او دا د تاریخ کندو ته سپارل شوي دي . په دې مختصره لیکنه کې په نوې زمانه کې د ټکنالوژۍ او ټولنیزو فکرونو د اړیکو په اړه یو ځغلند نظر اچوو. بلې، نړۍ د بېساري تخنیکي بدلونونو له پړاو څخه په چټکۍ تېریږي. مصنوعي ځیرکتیا، نانو
سازمان ملل متحد، نه سازمان است نه ملل است و نه هم متحد
سازمان ملل متحد، نه سازمان است نه ملل است و نه هم متحد عبدالخالق صارم ............................................................... قسمت بیستم در ادامه گذشته 4- صندوق بین المللی پول، یک خنجر اقتصادی علیه مسلمانان یکی از اهرم های نظام استکباری غرب آدمکش که در پوشش یک سازمان تخصصی بینالمللی و در پس نقاب دروغینِ علمی، تخصصی، بین المللی و بشر دوستی، خود را پنهان نموده است، صندوق بین المللی پول می باشد که سیاست های توصیه شده توسط این صندوق و سازمان شیطان
چرا نهضت جدید سوسیالدموکراسی افغانستان از ابتدا آغاز میشود؟
سخن نخست: سقوط جمهوری اسلامی افغانستان به فروپاشی یک نظم سیاسی- حقوقی انجامید که در چارچوب آن، نظام حزبی و ساختارهای نهادی پیشین نیز مشروعیت و کارکرد خود را از دست دادند. این مقاله استدلال میکند که آغاز فعالیت نهضت جدید سوسیالدموکراسی افغانستان از ابتدا، نه یک انتخاب سلیقهای، بلکه پاسخی عقلانی به گسست ساختاری نظم گذشته، فرسایش نهادی احزاب پیشین و فقدان یک سنت سوسیالدموکراسی نهادینه در کشور است. مقاله نشان میدهد که تنها با تعریف نو از هویت، برنامه و سازماندهی سیاسی میتوان زمینهٔ شکل
ښځه او د ملا له خولې د هغې بدل انځور
ښځه او د ملا له خولې د هغې بدل انځور انتقادي نظر: څلورمه برخه حبیب الله بچه سقاو چې په ۱۹۲۹ کال، د یوې لنډې مودې لپاره کابل کې واک ته ورسید، د مجددي د کورنۍ په ملاتړ په یو فرمان کې څرګندوی چې د افغاني ښځو دنده خوشایان ټول او موټي کول دي. دی وایې، د نجونو ښوونځي وتړۍ چې دوی خپلو دندو ته وګرځي او یوازې خپلو دندو ته پام ولري. بچه سقاو دا پرېکړه پخپلسر نه وه کړې، بلکې د مجددي کورنۍ په مذهبي ملاتړ یې ترسره کړې وه. مجددي کورنۍ چې خپله یوه ازاده اوعیاشه کورنۍ وه، د غازي امان الله خان د تجدد
لطیفه
دایران انقلاب په کال ۱۹۰۶م کې ټول ولس اوفوج په دو ډلو وویشل شو : یوې ډلې غوښتل چې ټول واک دشاه په قبضه کې وی دوی ته یې استبدادیان ویلې. دومې ډلې غوښتل چې اختیارات باید د پارلمان اومنتخبو تعلیم یافته وزیرانو لاس کې وی اوداډله دمشروطه په نوم یادېدله. دغو دو ډلو لکه اسلام آباد او کابل / کندهار هرځای کړکیچونه سره درلودل او ملک کې یې له بی نظمی، انارشۍ، سرتمبګی او نا اهلی اخری درجې ته رسېدلې وه! په دې ورځو کې یو نااهله ملا تهران ته تللو کله چې ښار ته نژدې شو یو فوجی هغه سملاسی ودراوه اوپوښ
ښځه او زموږ په دود او کلتور کې د هغې بدل انځور
ښځه او زموږ په دود او کلتور کې د هغې بدل انځور انتقادي نظر: دریمه برخه زموږ د ادبي چاپیریال تر څنګ، د دود او کلتور په ځینو برخو کې هم د میرمنې ځای چندان د درناوۍ او احترام وړ نه ښکاري. دا چې ویل کېږي«ښځه په کور یا په ګور»، زموږ په چاپیریال کې د ښځو په اړه تر ټولو ناوړه او بې انصافه څرګندونه ده. دا چې دغه څرګندونه به له پردي کلتوره زموږ ټولنې ته راغلي وي او یا به زموږ خپله وي، یوې څېړنې ته اړتیا لري. زموږ په ټولنه کې یو شمېر متلونه، عادتونه او نالیکلې څرګندونې شته چې د ځينو شعر
د طالبانو د حکومت په مشرتابه کې اختلافات او ریښې یی
د ۲۰۲۱ کال په اګست کې افغانستان کې د طالبانو بېرته واک ته رسېدل د دې هېواد په سیاسي تاریخ کې یو مهم بدلون و. له شلو کلونو جګړې وروسته، چې طالبان پکې د امریکی او د هغې د متحدینو له ملاتړه برخمن حکومت پر ضد جنګېدل، دغه ډله یو ځل بیا د افغانستان واک په لاس کې واخیست او د اسلامي امارت د بیا ټینګښت اعلان یې وکړ. د واک له نیولو وروسته، د طالبانو مشرتابه هڅه وکړه چې ځان د یوه منظم، متحد او قوي حکومت په توګه وښيي. خو له نږدې څېړنې څرګندېږي چې طالبان یو واحد او همغږی غورځنګ نه دی. د دې ډلې په مشرتابه
ښځه او زموږ په ادبي چاپیریال کې د هغې بدل انځور
ښځه او زموږ په ادبي چاپیریال کې د هغې بدل انځور انتقادي نظر: دوهمه برخه د پښتو د ځینو لنډیو سربېره چې د دې لړۍ په لومړۍ برخه کې ورته اشاره وشوه، په ځینو پښتو شعرونو کې هم د ښځې بدل انځور پریمانه لېدل کېږي چې په لاندې کلمو کې پټ شوی دی: پرده، ستر، حیا، ناموس، غیرت، عفت، کور، پټ تیا، ښکاره توب، فتنه، حجاب، وفا، جفا او داسې نور. دا کلمې په شعرونو کې زیات وخت د استعارو، تشبهاتو، کنایو او اشارو په بڼه کارېدلي او د ښځو بدل او پیکه انځور یې وړاندې کړی! په پښتو شعرونو کې یو شمېر شاعرا
ټولنیزې شبکې څنګه وکارول شي!؟
په ننني ټکنالوژیک عصر کې فیسبوک او نورې ټولنیزې شبکې زموږ د ارتباطاتو یوه مهمه برخه ګرځېدلې ده. دغه شبکې د اړیکو جوړولو، معلوماتو شریکولو او د نويو نظریو د زده کړې لپاره غوره وسیله ده. خو ددې ترڅنګ کاروونکي باید هڅه وکړي یوازې هغه مطالب، مضمونونه او معلومات خپاره کړي، چې د خلکو لپاره د لوستلو ارزښت ولري. په دې وروستیو کې د کابل ښاروالۍ له لوري په څلورلارو کې د لیکدړو نصب ترسره شوی، چې د سیمو نومونه په دواړو ملي او انګلیسي ژبو ذکر شوي دي. دا یو ښه اقدام دی، چې خلکو سره د سیمو د پېژندنې او
د ټولنې په پرمختګ کې د ځوانانو مسئولیتونه!
ځوانان د ټولنې هغه بنسټیز او فعال قشر دي، چې نه یوازې د ټولنې د ښه والي؛ بلکې د هېواد د آبادۍ او پرمختګ لپاره تر ټولو زیات مسوولیت پر غاړه لري. د ځوانانو د مسئولیتونو د ښه پوهېدو لپاره اړینه ده، چې په لومړي سر کې ټولنه وپېژنو، چې ټولنه څه ته وایي؟ ټولنه د انساني ژوند هغه چاپېریال دی، چې وګړي پکې د ګډو موخو، اصولو او ارزښتونو پر بنسټ یو له بل سره ژوند کوي. کله چې وګړي سره یو ځای او مېشت شي، ټولنه رامنځته کېږي. په هره ټولنه کې درې ډوله وګړي ژوند کوي؛ ماشومان، ځوانان او مشران. په دې لیکنه کې
د ایران وروستي اعتراضونه او د هغوی سیاسي او اقتصادي اغېزې پر افغانستان
د ایران وروستي اعتراضونه او د هغوی سیاسي او اقتصادي اغېزې پر افغانستان لیکوال : سمیع الله خالد سهاک د ۲۰۲۵ کال په وروستیو او د ۲۰۲۶ کال په لومړیو میاشتو کې، ایران د خپل وروستي تاریخ له تر ټولو مهمو ولسي اعتراضونو سره مخ شو. دا ناارامي د ۲۰۲۵ کال د دسمبر په وروستیو کې پیل شوه، کله چې په تهران او نورو لویو ښارونو کې پراخ لاریونونه د اقتصادي ستونزو د زیاتېدو، د لوړې انفلاسیون، د ملي اسعارو د سختې بېارزښته کېدو، او د خلکو د اوږدمهاله سیاسي فشار او ناسمو مدیریتي پالیسیو پر وړاندې
سازمان ملل متحد، نه سازمان است نه ملل است و نه هم متحد
سازمان ملل متحد، نه سازمان است نه ملل است و نه هم متحد عبدالخالق صارم ............................................................... قسمت نزدهم در ادامه گذشته 3- اعلامیه جهانی حقوق بشر باند عوام فریب و پاتوق بروکراسی و وقت کش سازمان ملل متحد، در سال 1327ش، مطابق 10 دسامبر سال 1948م، درقصر شایو، شهر پاریس، کشور اشغالگر فرانسه، یکی از معابد پیروان خود که در آن سوتر آن، برج ایفل نیز که فرانسه این برج را با دزدی کردن 10 هزار تن آهن و فولاد، از کشور مسلمان
آزادی بیان برای رشد افکار جامعه
«وَإِذ أَخَذَ اللَّهُ ميثاقَالَّذينَ أوتُوا الكِتابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنّاسِ وَلا تَكتُمونَهُ فَنَبَذوهُ وَراءَ ظُهورِهِم وَاشتَرَوا بِهِ ثَمَنًا قَليلًا ۖ فَبِئسَ ما يَشتَرونَ» ۱ ) سوره مبارکه آل عمران آیه ۱۸۷ ترجمه: و (به خاطر بیاورید) هنگامی را که خدا، از کسانی که کتاب (آسمانی) به آنها داده شده، پیمان گرفت که حتماً آن را برای مردم آشکار سازید و کتمان نکنید! ولی آنها، آن را پشت سر افکندند؛ و به بهای کمی فروختند؛ و چه بد متاعی میخرند؟! آزادی بیان در همه اسلام و عرف، امری پ
ښځه او زموږ په ادبي چاپیریال کې د هغې بدل انځور
ښځه او زموږ په ادبي چاپیریال کې د هغې بدل انځور یو انتقادي نظر: لومړۍ برخه زموږ د ادبي چاپیریال د شعرونو او لنډیو په لمن کې چې که لیکلې یا شفاهي دي، ځینې داسې برخې شته چې د میرمنو انساني، مدني او ټولنیز حقونه محدودوي او د دوی له خپلواک شخصیت څخه سترګې پټېږي! دلته به لومړی د لنډیو برخه راواخلو: لنډۍ پخپل لنډ فورم کې د پښتو د ولسي ادب له اغیزناکو زیرمو څخه دي چې د ټولنیزو ارزښتونو، اړیکو او ذهني جوړښتونو انعکاس دی. په دې لیکنه کې به هغه لنډۍ راواخلم چې پکې ښځه د بشپړ انساني
د هیواد ختیز لاری او موجود وضعیت
دهیواد ختیز ته لارې او موجود وضعیت د اوسنۍ دیورند کرښې په لارو تګ راتګ له ډېر پخوا و او وروسته تردې هم د تګ راتګ مخنیوی نشي کیدای. ځینې ځوانان دغو لارو ته یواځې د تجارتی لارو په توګه ګوري، خو مسئله تر دې هاخوا نور اړخونه هم لري. لومړی به د دغو لارو سودګریز اړخ وګورو: د پاکستان له جوړولو مخکې د دغه هېواد اوسنۍ سیمې له ډېر پخوا د ټولو افغانانو د ژوند ګډه سیمه او د راز راز اړیکو( خپلوی، قومی، تجارتی، فرهنګی... روابطو) لرونکې وې. کونړ، باجوړ، چترال او آن تر کشمیر پورې ټول یو ولس و. د
ښه او اغیزمنه تلویروني خپرونه په دې ډول تولید کړئ!
ښه او اغیزمنه تلویروني خپرونه په دې ډول تولید کړئ! د یوې تلویزونې خپرونې د تولید لپاره درې مرحلې اړینې دي چې باید د پلان جوړونې، ثبت او نشر پرمهال په نظر کې ونیول شي. لومړۍ برخه د خپرونې د ثبت څخه وړاندې: Pre-Production په دې برخه کې د اړوند خپرونې لپاره څیړنه ترسره کیږي، مطالب چمتو کیږي او بیا خپرونې ته سکریپټ لیکل کیږي. د خپرونې سکریپټ موږ سره په ښه تولید کې مرسته کوي. په دې برخه کې څو اصطلاحات مهم دي چې باید وپیژندل شي او د خپرونې د چمتو کولو پرمهال ترې ګټه واخیستل
زمونږ تاریخ!
سید عبیدالله نادر زمونږ تاریخ! د دری سوه یا څلور سوه کالو راپدي خوا چی خپل تاریخ لولم ،تر ډیر حده زمونږ تاریخ د ورور وژني شاهد دی. ورور خپل ورورنه د تخت او تاج یا د پادشاهۍ د حصول د پاره یا یي وژلي، او یا يې ړانده کړي ، دوي نه يواځی ورونه بلکه ډير اصلاح غوښتونکي په ډير بیرحمۍ وژلي ،او یا یی د خپل د قدرت د بقا او ساتلو د پاره ګڼ شمیرروښان اندي په بیلو بهانو د زندان تورو تمبو ته ټیل وهلي ،تر ټولو خو عجیبه خبره دا ده چی د زندان د عذاب او راز راز شکنجو نه پرته ،د بندیانوزامن او اولادو
شاه محمود میاخېل: جګړه مارې ډلې، ملي روایت او اجنډا نه لري
شاه محمود میاخېل: جګړه مارې ډلې، ملي روایت او اجنډا نه لري مرکه: ولي الله ملکزی موږ ولې هره ستونزه د ټوپک شپېلۍ ته په نښه کوو؟ د پرولتاري انقلاب او ستر اسلامي امت شعارونه څرنګه د قوم او ژبې په کوچني خُم کې رنګ شول؟ د افغان او افغانیت له کلمو سره دا حساسیت له کومه راغی؟ آیا د ګوندونو جوړول د ستونزې حل دی؟ آیا له مقاومت خېلو سره همغږي لرئ؟ آیا ولس به بیا د جمهوریت په فراریانو باور وکړي؟ دا هغه پوښتنې دي چې ما تیره ورځ د دفاع د پخواني سرپرست وزیر او نومیالي شنونکي، شاه محمود میاخېل
د تاریخ په باب نظرونه
تاریخ چي د تېرو پېښو تحلیلي او واقعي بیان دی پخپل ځان کي ظاهر او باطن دواړه لري. د تاریخ ظاهر تر ډېره له افسانوي روایاتو، کیسو او داستاني کشمکشونو څخه خالي نه برېښي او ښایي مینوال یې هم په دغه برخه کي تر ډېره افغانان وي. بلي خواته د دې لوی علم باطني اړخ دی. د تاریخ باطن په اصل کي د ماضي د پېښو، حوادثو جریانونو او بشري کشمکشونو واقعي څېړنه او په تېر کي د تېرو سویو پېښو د علتونو مطالعه ده چي د تاریخ فلسفه دا اړخونه لا ښه روښانوي. تاریخ ښایي له فلسفې سره ډېره نژدې اړیکه ولري. ابن خلدون د تاریخ ا
زموږ د هیواد او ګاونډیانو د زده کړو پرتلیز حالت
(دویمه برخه) د افغانستان د زده کړو حالت به، د یونسکو (UNESCO)، د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ سازمان (UNICEF)، او نړیول بانک (World Bank) د 2020 کال، یعني د ړنګ شوي جمهوریت د وروستیو کلونو د ځنو شمیرو پر بنسټ, له ګاونډیو هیوادونو سره پرتله کړو. د یونسکو د ۲۰۲۰ کال "د تعلیمي پراختیا راپور" کې، د افغانستان د ښوونیز نظام له ستونزو یادونه شوی ده او ویل شوی دي چې ، د دې هېواد په ښوونځیو کې یوازې په سلو کې شپیته( ۶۰٪ ) زده کوو نکي لومړنیو ښوونځیو ته لاسرسی لري. په ۲۰۲۰ کې، د ملګر
