مقالې
اېپیک ۲۰۲۶ د شنې پراختیا، چاپېریال ساتنې او اقلیمي همکارۍ په برخه کې د چین نوښتونه
اېپیک ۲۰۲۶ د شنې پراختیا، چاپېریال ساتنې او اقلیمي همکارۍ په برخه کې د چین نوښتونه لیکوال: ازاد خبریال او د سیاسي چارو شنوونکی اندېښمن ځاځی سریزه او سمهال چې نړۍ د اقلیمي بدلونونو، د هوا د ککړتیا، د طبیعي سرچینو د کمښت، د ځنګلونو د تخریب او د انرژۍ د مخ پر زیاتېدونکو اړتیاوو له جدي ننګونو سره مخ ده، د چاپېریال ساتنه د نړیوالو اقتصادي او سیاسي همکاریو په برخه کې یوه مهمه موضوع بلل کیږي.د اقتصادي پرمختګ او چاپېریالي خوندیتوب ترمنځ د توازن رامنځته کول اوس یوازې د یوه هېواد مس
پوهاند سیاف او د زمان ګواهي
پوهاند سیاف او د زمان ګواهي ولي الله ملکزی د الجزیرې نړیوال ټلوېزیون خبریال، احمد منصور د « شاهد على العصر » په خپرونه کې له پوهاند عبدالرب رسول سیاف سره د هغه د خاطرو او تاریخي تجربو په اړه یوه اوږده مرکه کړې چې لومړۍ برخه یې د نومبر په اوومه خپره شوه. استاد په دې مرکې کې د خپل ماشومتوب، په مصر کې د زده کړو، د قاهرې د کوڅو، د نیل د څپو او د شیخ الغزالي د خطبو خاطرې په خوږه ژبه بیانوي. ورپسې د افغانستان د ډیموکراسۍ د لسیزې، اسلامي غورځنګ د پیل، د ثور د خونړۍ کودتا او هغو سیاسي تحو
xx
نړیوال څه وایی؟ دغه برخه دلیکوال په جملو کې هغه داسې وایی: The user's statement is in Pashto: "خلقی او پرچمی په ډاګه رڼا ورځ دطالبانو په لیکو کې دړیرې او په مهارت ننوتل" (Translation: "Khalqis and Parchamis infiltrated the ranks of the Taliban through the skill/guise of growing beards.") This refers to a well-known political and historical narrative in Afghanistan. Because this is a politically sensitive topic involving Afghan political factions and the Taliban, he
که سیاست نه کوئ، سیاست به درباندې کېږي!
یادونه: دا مقاله د لومړي ځل لپاره د ۲۰۱۰ زیږدیز کال د فبرورۍ په میاشت کې د هېواد په ځینو داخلي چاپي مطبوعاتو او انټرنېټي پاڼو کې خپره شوې ده. اوس یې د نویو سیاسي، ټولنیزو او نړیوالو شرایطو په پام کې نیولو سره، له ځینو بدلونونو او زیاتونو وروسته، یو ځل بیا د خپرېدو له پاره وړاندې کوم. سیاست یوازې د واکمنانو، سیاسي ګوندونو او دولتي چارواکو کار نه دی؛ سیاست د هر انسان د ورځني ژوند، حقونو، ازادیو، اقتصادي وضعیت او ټولنیز برخلیک یوه نه بېلېدونکې برخه ده. په یوه ټولنه کې ژوند کول، خ
د لاندي کولو دودیزه مېله
د لاندې کولو دودیزه مېله؛ د افغانستان د ولسونو د یووالي، مینې او ټولنیزو بحثونو یو مخکینی فرهنګي دود دی، چې پخوا به د هېواد په ډېرو ولایتونو او سیمو کې د کال د درېیم څپرکې (فصل) په منځنیو یا وروستیو ورځو کې په عامو کورونو کې ترسره کېدله. دغه مېله یوازې د مېلمستیاوو او ډوډۍ خوړلو لپاره نه وه؛ بلکې د کلیوالي ژوند د مینې، یووالي، همغږۍ، خپلمنځي اړیکو او ټولنیزو مسایلو د څېړنې یو غوره فرصت ګڼل کېده. له بده مرغه، په دې وروستیو کلونو کې د خلکو لېوالتیا دې دود ته کمه شوې او هغه پخوانی شور، م
د واورې او باران د اوبو د راټولولو ځینې ساده لارې چارې
په نړۍ کې د اقلیمي بدلون او په افغانستان کې د وچکالۍ له امله د هېواد د اوبو سرچینې زیانمنې شوې او د ښارونو د ډېری اوسېدونکو د څښاک اوبو ته لاسرسی محدود شوی دی. همدارنګه، په کلیو او بانډو کې کرنیزو ځمکو ته په خپل وخت اوبه نه رسېږي، چې په پایله کې فصلونه سوځي او لږ حاصل ورکوي. د دغو شرایطو په پام کې نیولو سره، د وچکالۍ د اغېزو کمولو لپاره د باران د اوبو راټولول یوه حیاتي موضوع ده. د ژمي په موسم کې د هوا د سړېدو له امله د افغانستان ډېری کسبګر، په تېره بیا د کلیو ځمکوال، بزګران او د ودانی
ځوانانو ته دې د کار موندنې لپاره اوږد مهاله پروګرامونه په لاره واچول شي!
شېرمحمد امیني «ستانکزی» ځوانان د هر هېواد د پرمختګ، اقتصادي ودې او ټولنیز بدلون مهم ځواک ګڼل کېږي. د دوی علمي وړتیاوې، مسلکي مهارتونه او کاري استعدادونه هغه پانګې دي، چې په سمه توګه ترې ګټه اخیستنه کولای شي د هېواد د پرمختګ بهیر چټک کړي. له همدې امله د بې روزګارۍ ستونزې ته پاملرنه او د کاري فرصتونو برابرول یوه مهمه ملي اړتیا ده. افغانستان د تېرو څو لسیزو جګړو، اقتصادي ستونزو او کډوالۍ له امله له ګڼو ننګونو سره مخ شوی و. یادې ستونزې په ځانګړې توګه د ځوانانو پر ژوند منفي اغېزې کړي او زر
۵. د سیاسي سیستم د غبرګون او اصلاح بهیر
(د لومړي څپرکي، سیاسي سیستم- شپږمه برخه) سیاسي سیستم (سیاسي نظام) یو ثابت، تړلی او نه بدلېدونکی جوړښت نه دی، بلکې یو متحرک او پرانیستی سیستم دی چې د ټولنې د بدلونونو، نویو اړتیاوو، سیاسي غوښتنو، اقتصادي او ټولنیزو شرایطو او د خپلو پرېکړو د پایلو له مخې خپل فعالیتونه تنظیموي او د اړتیا په صورت کې په خپل جوړښت او پالیسیو کې بدلون راولي. د سیاسي نظام د غبرګون او اصلاح بهیر هغه دوامداره پروسه ده چې په ترڅ کې یې د سیاسي پرېکړو او پالیسیو پایلې ارزول کېږي، د خلکو او نورو اړوندو بنسټونو
د سیاسي سیستم د فعالیت څرنګوالی
(پنځمه برخه) ۴. د سیاسي سیستم (د سیاسي نظام) د فعالیت څرنګوالی سیاسي سیستم د یوه منظم، پرلهپسې او متقابل بهیر له لارې فعالیت کوي. په دې بهیر کې د ټولنې اړتیاوې، غوښتنې او ستونزې د سیاسي موضوعاتو په توګه مطرح کېږي، اړوند بنسټونه یې ارزونه کوي، د حل لپاره پرېکړې او پالیسۍ جوړېږي او وروسته د دغو پرېکړو د پلي کېدو او پایلو څارنه او ارزونه ترسره کېږي. په بل عبارت، سیاسي سیستم د ټولنې غوښتنې او اړتیاوې په سیاسي پرېکړو، قوانینو او عامه پالیسیو بدلوي او هڅه کوي چې د هغو له لارې د ټول
د سیاسي سیستم سرچينې او اداري وړتیا
(د سیاسي سیستم په تیر پسې- څلورمه برخه) ۳.۴. سرچینې او اداري وړتیا (Resources and Institutional Capacity) سیاسي سیستم د خپلو دندو د ترسره کولو له پاره یوازې قوانین، دولتي ادارې او مسئول کسان نه غواړي؛ بلکې مالي، بشري، تخنیکي او معلوماتي سرچینو (منابعو) ته هم اړتیا لري. سرچینې هغه امکانات او وسایل دي چې د دولت او دولتي ادارو په واک کې وي او د هغو په مرسته خپلې دندې ترسره کوي. په ساده ژبه، که حکومت وغواړي یوه ستونزه حل کړي یا یوه نوې پالیسي عملي کړي، باید د هغې د پلي کولو لپاره
شعرونه
اریایې کلتور
اریایې کلتور له خپل کلي کور په څه شومه محروم زه بې ګنا د چا په حکم شوم محکوم زه موږ په بل ملت هیڅ ظلم کړی نه دی ملتو منځ کې تر ټولو یم معصوم زه د نړۍ خونخوار په موږ پسې راغلي ظالم یاد شم خو تر ټولو یم مظلوم زه په هویت مې له هر لوري تیری کېږي چا ته وښایم حریف او رقیب کوم زه اریایې کلتور چې موږ څخه پردی شو د عربو په کلتور کې شوم معدوم زه چې د بلخ لویا په زړه کړم، حیرانېږم د ایران د فرهنګي دعوې په نوم زه ارام ژوند مو تر هغې وروسته ونه لید د
تصور!
که زه پوی په ټـول اســرار د زمانه شــم نو به هله په عالــــم کې فـــرزانه شــم که دعلم او حکمت نه یو څـه زده کــړم نو په پوهـــه به د علم خــــزانه شــــم یو ارمـان د ارمــانــونـــو نه می دا دی چې ګلزار کښي ســتا د حسن ترانه شم چی صــــورت دی کله راشی تصــور ته هغــه دم شمه بیــخوده مستانه شـــم په خورو ورو زلفانــــو کې ځــای راکــړه چې د حسن په شعـــلو دي پروانه شــم زه یـــو ګل یــم رژیدو ته نژدې شــــوی پریږده ستا چې په لمن دانه وانه شــــم
د اوهامو څلور لار کې!
کال ۱۳۷۶ پیښاور د اوهامو څلور لار کې نن د حــــــــــــــــالاتو له ناخـوالو ژړیدلی یمه د زمــــــــــــــــــانی له بی دردانـو کړیدلی یمه هغه پتنـــــــــګ یم چې له کـور او له دیاره لری چې د بیلتون په سرو لمــــبو کې سـوځیدلی یمه خلاص می له لو می د وسواس کړه، لیونتوبه راشه چې څلـــــــــــــور لار کې د اوهامو دریدلی یمه زه هغه پاڼه، په چمــــــــــــــن د ارمانو کې یمه چې د خزان د راتلو مخــــــــکی ،غورځیدلی یمه
د خوندونو خوند
طبیعت سره نږدې اوسه که ژوند کړې ځان دې ولې د واهیاتو ګند کې بند کړې د واورینو غرو درو کې ځان دېره کړه چې که نه غواړې شېرین عمر دې لنډ کړې چیري ژوند په سردرو چیرې بنګلو کې ستړي ژوند نه په وتو کې ولې ځنډ کړې د ځنګل چېله ده غوره، کلی پرېږده چې په کلي کې ژوندون لکه د بند کړې لوی نعمت تر ازادۍ بل څه کې نشته په لویلاس غمونه ولې ځان ته پنډ کړې هغه ژوند دې د دنیا په ژوند کې شمېره چې څو ورځې زندګي دې په ایلبند کړې فکرو خیال دې په هغه حالت کې خپل دی چ
شکوه
چې زما تاسره جنګ شي ټول نړۍ راته بد رنګ شي ته په سترګو ناز نخری کړی چې د ليچو بنګړو شړنګ شي چې ته زلفې تار په تار کړی د رباب تارونو ترنګ شي بيا ساقي لاس کې جامونه په مئينو شونډو رنګ شي ژوند هغه دی حسن زيه! چې سحر د يار ترڅنګ شي
ویده ګوجره
پاڅېږه له خوبه پنجابستان په تاوار کوی دکڼړ او نورستان شنوځنګلو کې بمباردمان کوی شپه او ورځ ستا ګونګ حالت ته ګواښ کوی په ګرم سیر او پکتیکا د ویر ها ها کوی ستا حاکمیت او دخاورې تمامیت باندې ګذار کوی ته څه ډول ګوجر یې چې امنیت دې ناحصار کوی ملی احساس دې ورک ډیر شرمنده اظهار کوی خوب درباندې غالب شوی مسئولیت دې بی اعتناء کوی په درنښت
ټګی او ریاء
تا دکوم پنجابی دبمبارۍ ظلم غندلی چې بیا ګپ دامنیت لګوی پټ وفنا تا چاته سیاست دفش شو او ګم شو ویلی دی راشه پرېږده دا ناحله معماء! اور لړونې غوندې تک تور لکه سکور یې امید مه لره له ولږی تګی ولس دزرغونتیاء ښه او بد حق او ناحق چې معلو م نشی توره شپه ده توره تیارې ته مه وایه سبا چې څادر او رنګه ګیرې ته دې ګورم دانسان په نوم یادیږې خو یې توره بلاء شیرین او تریخ دې هیڅ نه معلومیږی! عقل څه دی منطق څه دی او حکمت څه ؟ دادنیادې ګډه وډ کړې په ریاء او تماشاء
څېرلی ګرېوان
څېرلی ګرېوان دا چې ښکته پورته ګرځي توپان هسې خپله خلکو دی راوستی پر ځان هسې خپل بارونه چې د نورو پر اوږو ږدي ناخبره دي له ځان او جهان هسې خپل بنیاد ته چې په لاس بمونه کېږدي په کوم قوم کې چا لېدلی نادان هسې؟ د خپل ذهني په زندان کې چې محبوس وي نشته هیڅ زندان کې بل بندېوان هسې د ملا په واکمنۍ کې چې څوک ژوند کړي په ځنګل کې دی ژوندون د حیوان هسې خلک خپله د شیطان رول کې لوبېږي چا لېدلی چې شیطان دی، شیطان هسې افسانې دي د اسمان په باب کې ډېرې څو
ښوونکی
دا ښوونکی دا ښوونکی دا د علم لارښوونکی د تيارو رڼا کوونکې دا د جهل ورکوونکی دا ښوونکی دا ښوونکی دا د پوهي خپرونکی د کتاب قلم ساتونکی د تختی د سر ليکونکی دا شاباس شاباس ويونکی دا د ټول ټولګي پالوونکی دا ښوونکی دا ښوونکی دا د ميني دا ښودونکی د ځوانانو هڅوونکی د ذهنونو ويښوونکی د فکرونو لوړونکی د نسلونو دا روزونکی دا ښوونکی دا ښوونکی د ملت دا جوړونکی دا د ژوند آراموونکی د امیدو زيږونکی د نړې ب
غزل
زه يم دلته زما ورور وهغې خواته يوکوردلته اوبل کور وهغې خواته کمزوري مې کمزوري مه ګڼه دلته دی په اصل کې زما زور وهغې خواته وي به څومره سره تږي وديدن ته بچی دلته دی اومور وهغې خواته باچاخانه ولي باغ ته دې سلام کړم ليکن ستاخونودی ګور وهغې خواته يوسړی په ډير تشويش کې ده لويدلی ده يې باندې پرچا پور وهغې خواته عمري دازادۍ پرنيلي خوند به کله ووينمه سپور وهغې خواته