روانې چارې او بېلابېل
آگاهی، عدالت و دموکراسی؛ سه رکن تحول پایدار
تحول سیاسی و اجتماعیِ پایدار، نه با شعار و هیجانهای مقطعی، بلکه بر بنیاد سه رکن اساسی شکل میگیرد: آگاهی، عدالت و دموکراسی. این سه عنصر بههم پیوستهاند و فقدان هر یک، دیگری را تضعیف میکند. جامعهای که میخواهد از چرخهٔ بحران، انحصار قدرت و بیثباتی بیرون شود، ناگزیر است این سه پایه را همزمان تقویت کند. ۱. آگاهی؛ آغاز بیداری و مسئولیتپذیری نخستین شرط هر تحول، آگاهی شهروندان از حقوق، مسئولیتها و قدرت جمعی خویش است. مردمی که ندانند حق مطالبهگری دارند، نمیتوانند دولت پاسخگو بسازن
غنیمت وختونه!
د غنیمت وختونه پر مضمون باندى د بيا ځل له پاره تبصره د مضمون لاندى: دا مضمون په ۲۰۱۹ کال کښي لیکل شوي ، چې تر ننه پورى په ډيرو خپرونو کې خپور شوی ، چې دلته یې یادونه او خپریدل یې اړین بولم . دا مضمون په دوه درې معتبرو خپرونو کښي افغان جرمن آنلاین، ټول افغان او د دعوت په خپرونو کښي خپور شوى ، تقریبأ لس نورو وړو خپرونو کښي هم خپور شوى. او د فیسبوک په اضافه د څلويښت ګروپونو او پاڼو کښي شريک شوى داچې لږ اوږد دې، او اوږدې ليکنې په فيسبوک او حتى ميډيا کې څوک نه لولي نو په فیسبوک کې
سازمان ملل متحد، نه سازمان است نه ملل است و نه هم متحد
سازمان ملل متحد، نه سازمان است نه ملل است و نه هم متحد سازمان ملل متحد، مؤسس و بنیانگذار حقوق زن و کودک، به سبک جزیره جفری اپستین، است. عبدالخالق صارم ............................................................... قسمت بیست و چهارم در ادامه گذشته رسواییهای جفری اپستین، آغاز ماجرا نیست، بلکه ادامه سریال کمدی و اسکوزوفرنی دردناکی از نفاق و ریاکاری وحشیانه غرب زنستیز و کودککش است که سازمان ملل متحد، مؤسس و بنیانگذار این نوع از زن ستیزی و کودککشی می
آیا د جمهوریت منل؛ له دین څخه وتل دي؟
آیا جمهوریت یوسیاسي میکانېزم دی که عقیدوي نظام؟ آیا د حکومتدارۍ لپاره ټول وضع شوي انساني قوانین د اسلامي ارزښتونو سره په تضاد دي که ستونزه په محتوا، نوم او بڼې کې ده؟ آیا په سیاست کې د ولس ونډه د خالق تعالی د ربوبیت خلاف عمل دی؟ آیا هر هغه اداري سیستم چې له لوېدیځ څخه سرچینه اخلي، لازماً کفر ګڼل کېږي؟ په دې لنډې لیکنې کې مې د همدې پوښتنو د ځواب هڅه کړې چې ستاسې خدمت ته یې وړاندې کوم. د تېرې میلادي پېړۍ له نیمايي راهیسې د اسلام، جمهوریت، ډیموکراسۍ او سکیولرزم ترمنځ د اړیکو موضوع د لانجمنو
تعریف جامع Academic در لابلای مقاله ه
تعریف جامع Academic در لابلای مقاله ها، مباحث ، مقدمه، تکیه کلام و تحقیقات علمی یعنی “اکادمیک”چیست؟ در سادهترین تعریف، اکادمیک به هر چیزی مرتبط با محیطهای آموزشی رسمی، بخصوص پوهنتون /دانشګاهاو موسسات تحصیلات عالی، و همچنین فعالیتهای فکری و تحقیقی سیستماتیک گفته میشود. این کلیمه سه حوزه اصلی را پوشش میدهد: الف-محیطها و نهادها: پوهنتون /دانشګاه ها، کالجها، مراکز تحقیقاتی و هر مجموعهای که به صورت رسمی به تعلیم و تربیه علمی میپردازد. ب-فعالیتها: تحصیل، تد
اهمیت موقعیت جغرافیایی افغانستان درجهان معاصر
همه کشورهای جهان بخوبی میداند که افغانستان طی چند دهه درکشمکش های منطقه وفرامنطقه قرارداردوفرهنګ تجاوز ، انحراف، سلطه ګرایی وتجاوز ابر قدرت ها سفاک به این سرزمین با دسایس داخلی وخارجی اورده شد.افغانستان باوجود معادن سرشار وغنی یک کشور فقیر وعقب مانده یک کشوری محصور در خشکی واقع در قلب آسیا در(تقاطع آسیای مرکزی، جنوبی و غربی) است که با مساحتی حدود ۶۵۲،۲۲۵ کیلومتر مربع، از شمال باستان ها وابسته به روسیه مانند ترکمنستان، ازبکستان و تاجیکستان، از غرب با ایت الله های ایران، و از شرق و جنوب با پاکس
د سلواغې ۲۶ مه؛ د هېواد د آزادۍ او مېړانې تاریخي ورځ
د ۱۳۵۸ لمریزکال د مرغومي شپږمه هغه نه هېرېدونکې تاریخي ورځ ده، چې پر افغانستان د وخت د شوروي اتحاد سرو پوځونو د ځمکې او هوا له لارې یرغل وکړ. دغه ورځ د افغانستان په معاصر تاریخ کې د غمیزو، بدبختیو، پراخو ورانیو، بې شمېره افغانانو ته د تلفاتو اوښتو او د سترو ناورینونو د پیل ورځ ګڼل کېږي. د مرغومي په شپږمه، شوروي یرغلګرو، چې پر درندو پوځي تجهیزاتو او پرمختللو وسلو سمبال وو، پر افغانستان یرغل وکړ او نږدې لس کاله له افغان مجاهد ولس سره په جګړو کې ښکېل شول. په دې موده کې هېواد له سختو ورانیو
د عامه کتابتون د مسوولینو له لوري ښه زیری او د خلکو غوښتنې؛
د پلازمېنې کابل د عامه کتابتون ریاست، چې د لوست، مطالعې، څېړنیزو معلوماتو د بشپړولو او د تاریخي، کلتوري او علمي ارزښتونو د ساتنې اوږده مخینه لري، د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت تر چتر لاندې فعالیت کوي او د هېواد د علمي بنسټونو له مهمو هستیو څخه ګڼل کېږي. دغه کتابتون دا مهال د افغانستانپېژندنې، مجلو او کتابونو د مطالعې لوی او مجهز تالارونه لري، چې د هېوادوالو په ځانګړي ډول زده کړیالانو، څېړونکو او علمي مینه والو لپاره د ارزښت وړ دی. یاد کتابتون نه یوازې د لوست ځای دی؛ بلکې د فکري ودې، علمي پو
د محممود خان اڅکزی د وینا په هکله په فیسبوک کې تودې خبری!
د محمود خان اڅکزی د وینا په هکله په فیسبوک کې تودې خبری! د محمود خان اڅکزی وینا چې په د ۲۰۲٦ کال فبروری په پنځمه یې کړې ده . مشر دی ژوند وی په ټول عمر یی اوس یو واقعیت بیان کړی پاکستان نه اسلامی دی نه جمهوری او نه دښوخلکو ځای .لومړی اسلامی ځکه ندی دپاکستان پیدایښت نه تراوسه پوری یوه اسلامی کړنه نه ده ترسره کړی هرڅه یی داسلام ترنامه لاندی او دمسلمانانو پرضد کړی . دویم جمهوری ځکه ندی چی ټول زندانونو یی له بی ګناه افغانان بلوچانو ډک دی هغوی چی دپاکستان شناختی کارد لری ولی انسانی
سازمان ملل متحد، نه سازمان است نه ملل است و نه هم متحد
سازمان ملل متحد، نه سازمان است نه ملل است و نه هم متحد عبدالخالق صارم ............................................................... قسمت بیست و سوم در ادامه گذشته 8- صندوق بینالمللی پول، تاراجگر منابع کشورهای قرض گیرنده در خلال پنجاه سال اخیر، هیچ یک از مؤسسات مالی، مانند صندوق بین المللی پول، آن قدر عمیق در زندگی انسانهای روی زمین، دخالت نکرده است، این نهاد آدمخوار، از آغاز تأسیس خود و بعد از جنگ جهانی ( اروپایی) دوم، جغرافیای اشغالگری خود را تا د
تاریخی حکایت
وایی په قزوین سیمه کې یو ډیر متقی، متدین او عالم قاضی وفات شو برخلاف له هغه یو عامی ، بیسواد، او جاهل زوی پاتې شو . دخپل پلار دورثې او حقوقو لاس ته راوړلو په خاطر خلکو دی قاضی وټاکه چې په غونډو او ناستو او ولاړو کې یعنی عامیانه سیاست کې ډیر جاهلانه او احمقانه بې ځایه کارونه او چټیات را وتل خلکو وویل چې دغه سړی ته یو نحوی ، نېک او عالم سړی په کار دی ترڅو دغه هغه هلک یوڅه دعربی مقدماتو او دودیزه خبرې اترې زده کړی! لاړل او یو څوک یې پیداکړ . معلم وویل ای مخدوم زاده یا اخندزاده یا مسعود زاده
رقابت های مرموز بنام ابزار سیاسی
تواضع بود هوشمند ګزین نهد شاخ پر میوه سر برزمین افغانستان سرزمین بزرګ تاریخی که در چهار راهی کشورهای آسیای مرکزی ودر مجموع دهلیز ی خوب اقتصادی برای کشورهای منطقه وفرا منطقه محاط به خشکه است. از نظر تجارت وترانزیت هم فرصت های خوبی را دارند. افغانستان با تنوع قومی، زبانی، فرهنګی ودینی ویک تاریخ مشترک مهم جیو فزیکی آنچه بیش از هرچیز دیګر مردم این سرزمین را به یکدیګر پویند عمیق میدهد .تاریخ ماست که که روح وروان تاریخی افغانستان دربستر زمان ومکان بلند وپائین را در لابلای تجاوز انګل
افغانستان قربانی سیاستهای امنیتی منطقهای است، نه متهم دائمی
در سوسیال میدیا خواندم که وزارت دفاع طالبان به پاکستان گفته است که: «اتهام نزنید، سیاست خود را تغییر دهید» و طالبان «مسئولان امنیتی پاکستان باید بهجای فرار از ناکامیهای امنیتی»، در سیاستهای خود تجدید نظر کنند». موضعگیری اخیر وزارت دفاع طالبان در برابر اظهارات وزیر دفاع پاکستان بازتابدهندهٔ یک واقعیت انکارناپذیر است: پاکستان سالهاست ناکامیهای امنیتی داخلی خود را با فرافکنی به افغانستان پنهان میکند؛ سیاستی که نه به نفع مردم پاکستان بوده و نه به نفع مردم افغانستان می باشد. اگر ب
تجاران قومی- مانع شکلگیری و استحکام ملت و بازتولید استبداد در افغانستان
یکی از ریشهایترین معضلات سیاسی و اجتماعی افغانستان، حاکمیت و نفوذ تیکهداران قدرت، جنگسالاران و تجاران قومی است؛ افراد و گروههایی که در ظاهر خود را نماینده و مدافع یک قوم یا منطقه معرفی میکنند، اما در عمل به دشمنان اصلی همان قوم و مردم محل خویش بدل میشوند. تجربهٔ چند دههٔ اخیر بهروشنی نشان میدهد که این افراد پیش از هر کس و بیش از هر گروه دیگر، بر مردم خود ستم روا داشتهاند و منافع شخصی و گروهی خویش را بر کرامت انسانی و حقوق اساسی جامعه ترجیح دادهاند. جنگسالاران و تجاران قومی
تر څو چي عقلانیت وي!
په عمومي توګه سوله د جوړجاړي، پخلاینې، د شخړو د پای ته رسول، د تاوتریخوالي نشتوالۍ او په نفس یا روان کي د داخلي او بهرنۍ سکون معنی لري. سوله معنا د جګړي بندیدل، د نورو انسانانو بشری خوندیتوب، فزیکي او رواني امنیت ته درناوي کول، صحی خدماتو ته لاسرسۍ، پرته له تبعیضه نر او ښځي ته د تحصیل زمینه سازي، د سیاست او د بیان آزادي یا هم د نظر د اظهار حق او د نورو انسانانو ټولو مدني آزادیو ته درناوی کول سوله ده. د اسلام په دین کي سوله په خیر تعبیر شوي. سوله یو پراخ مفهموم دی. سوله د فلسفي علومو په اس
سرمایهداری لیبرال و واکنش سوسیالدموکراسی تقابل، اصلاح یا همزیستی انتقادی؟
مقدمه سرمایهداری لیبرال بهعنوان نظام مسلط اقتصادی- سیاسی جهان معاصر، مدعی آزادی فردی، بازار آزاد و حداقل مداخلهٔ دولت در امور اقتصادی و اجتماعی مردم است. این نظام، بهویژه پس از فروپاشی بلوک شرق (سیستم سوسیالیزم عینی)، خود را «تنها بدیل ممکن» معرفی کرده است. با این حال، پیامدهای اجتماعی، طبقاتی و انسانی آن، واکنشهای فکری و سیاسی گستردهای را برانگیخته که یکی از مهمترین آنها سوسیالدموکراسی است؛ جریانی که نه خواهان نابودی کامل سرمایهداری است و نه تسلیم بیقیدوشرط در برابر آن میباشد.
سازمان ملل متحد، نه سازمان است نه ملل است و نه هم متحد
سازمان ملل متحد، نه سازمان است نه ملل است و نه هم متحد عبدالخالق صارم ............................................................... قسمت بیست و دوم در ادامه گذشته 2- خصوصیسازی و تأثیرات منفی آن البته نظام های اقتصادی کمونیستی و کاپیتالیستی که هردو تحت عناوین و ایدئولوژی های مختلف و متفاوت، اما با هدف واحد، که همانا چور و چپاول نمودن منابع و ثروت های جوامع می باشد، و این چور و تاراج گری در نظام کمونیستی توسط اعضای حزب کمونیست و در نظام کاپیتالیستی توس
چینایان ولي په افغانستان کې پر مهمو پروژو کار نکوې ؟
په افغانستان کې د چین د رول په اړه دوه جلا نظرونه شتون لري ، لومړی نظر دادی چې د چینیانو حضور او فعالیت د افغانستان په ګټه دی، ځکه چې افغانستان کې موجوده شرایطو ته په کتو کابل د بیجینګ سیاسي او اقتصادي ملاتړ ته په دې وخت کې زیات ضرورت لري . ځیني بیا په دې باور دي چې چین افغانستان کې دخپلو امنیتي او اقتصادي موخو په لټه کې دی او افغانستان د پرمختګ او مرستې دپاره کوم منظم روښانه پلان نلري . ددې ښه بیلګه د لوګر ولایت دعینک مسو کان د کار نه پیلول یاده وي او وایې که چین له افغانانو سره اخلا
چي کله منطق تمام شي، څه به پیښ شي؟
خپل غوښتنو او موخو ته د رسیدو دپاره د قهریه قوي اعمال او د ځواک کارول جګړه بلل کیږي، په انفرادي کچه د دوه اشخاصو ترمنځ فزیکي برخورد یا فزیکي ټکر جګړه ګڼل کیږي، خو په ټولیز ډول د دوو مخالفو ډلو، دولتونو یا ملتونو ترمنځ دوامداره شخړه (نظامي تصادم) ته جګړه ویل کیږي، په دا وروستیو کې د Polemology تر نامه لاندې د جګړې پېژندنې علم رامنځته شوی چې په ګڼو پوهنتوني علمي بحثونو کې تر مطالعې لاندې نیول کېږي. ایتالوی فرانکو فورناري د روانکاوی (روانشناسی) اړوند یو مبحث کي،جګړه د داخلي کیفیت یا غوسې د اظهار
د نن نړۍ، د سبا اندېښنې
نننۍ نړۍ داسې پېچلي پړاو ته رسېدلې چې پکې د هېوادونو تر منځ بېباوري، سیالي او شخړې تر بل هر وخت ډېرې شوې دي. هغه نړیوال نظم چې له سړې جګړې وروسته د نسبي ثبات هیله ترې کېده، اوس ورو ورو خپل ځای یوې ناآرامې او بېثباته فضا ته پرېږدي. جګړې نور یوازې د دوو هېوادونو ترمنځ محدودې نه دي، بلکې د امريکا ، اروپا او نورو سترو ځواکونو د سیاسي نفوذ، اقتصادي ګټو، انرژي، وسلو او ټکنالوژۍ د سیالیو برخه ګرځېدلې دي. د اوکراین جګړه، د منځني ختیځ دوامدار کړکېچ، د اسیا او ارام سمندر په سیمه کې زیاتېدونکی تاوتریخ
د ښاغلي انورالحق احدي مرکه
د انورالحق احدي مرکه مې د سمیع مهدی سره واورېده. د احدي فامیلي اړیکې د هغه شخصي حریم د احترام وړ دی خو د بحث وړ نه دي چې ځینو کسانو یې په اړه منفي تبصره کړې. ګوندي اړیکې یې هم مدني حق او د بحث وړ نه دی. سیاسي دریځ او په نوموړي مرکه کې یې څرګندونې د تبصرې وړ ګڼل کېدای شي. د ماضي په توپیر چې پښتنو کې چا د حق او د زړه خبرې په ډاګه نه دي کړي او دود داوو چې ملا فریده، خوله پټه بهترې ده! نن هر چا ته دا زمینه مساعده ده چې د حق او د زړه خبره په څرګنده وکړي. احدي د ډېرو پښتنو روشنفکرانو په توپیر چ
نظریات قومگرایانه و راسیستی مردود است!
۱. مقدمه مقالهٔ حاضر با عنوان «نظریات قومگرایانه و راسیستی مردود است» نخستینبار در ۲۴ جنوری سال ۲۰۱۷ (نه سال پیش از امروز) در مطبوعات چاپی افغانستان و شبکههای اینترنتی و اجتماعی داخل کشور منتشر گردید. هدف اصلی از نگارش آن، هشدار دادن نسبت به پیامدهای ویرانگر قومگرایی، راسیسم و تفکرات مبتنی بر برتری نژادی و تباری در بستر جامعهٔ چندقومیتی افغانستان بود؛ تفکراتی که در تجربهٔ تاریخی کشور، همواره به تعمیق شکافها، تضعیف همبستگی ملی و بازتولید بحران انجامیدهاند. با گذشت چندین سال، متأس
سازمان ملل متحد، نه سازمان است نه ملل است و نه هم متحد
سازمان ملل متحد، نه سازمان است نه ملل است و نه هم متحد عبدالخالق صارم ............................................................... قسمت بیست و یکم در ادامه گذشته - صندوق بین المللی پول و جهان اسلام سالهاست که جهان اسلام، هدفِ یکی از پنهانترین و پیچیده ترین نوع جنگ، که جنگ نرم اقتصادی می باشد، قرار گرفته است و برای کشورهای اسلامی که توسط نظام اقتصادی تحمیلی غرب و توسط برنامه های درسی تحمیلی، قصداً عقب نگه داشته شده اند، به جای متفکر، تکنوکرات تربیه
سوسیال دموکراسی؛ تمایز مفهومی، تجربهٔ تاریخی و امکان بومیسازی در افغانستان
مقالهٔ را تحت عنوان (چرا نهضت جدید سوسیالدموکراسی افغانستان از ابتدا آغاز میشود؟) به تاریخ ۱۹ جنوری سال روان ۲۰۲۶م در انترنت و صفحهٔ فیسبوکی خویش به نشر رساندم که علاقمندان زیاد آن را خوانده، پسندیده و هم نقد کرده اند. در این مقاله می خواهم در مورد بعضی نکات مهم و سوالات مطروحه در یک مقالهٔ تحلیلی و آزاد پاسخ های ارائه بدارم. بحث پیرامون سوسیال دموکراسی، اگر قرار است به فهم نظری و کاربست اجتماعی بینجامد، ناگزیر باید از خلط مفاهیم، تعمیمهای هویتی و روایتهای کلان نامرتبط پرهیز کند. سوسی
ولې سوله ايز ژوند په خشونت بدليږي
انسانان جبراا بايد اجتماعي او معاشرتي ژوند مخته بوزي . په تجرید او انزوا کې ژوند کول ناممکن دي . همدا وجهه ده چې انسانانو د ټولنې د واړه واحد (کورنۍ) نه نيولې تر لوی واحدونو ملت او بشريت پورې ټولنې تشکيل کړې دي، څو يو دبل تر څنګ په همکارۍ او همبستګۍ ژوند وکړي . خو ځنې وخت د انسانانو په منځ کې په وړه او لويه کچه د همکارۍ او تعاون په ځای فزيکي ټکرونه او تاوتریخوالۍ راشي . خشونت-خصومت د سوله ايز،همغږي او متوازن ژوند په ځای حاکم شي او د لويو مصیبتونو او د ډېرو ځاني او مالي تاوانونو سبب شي
