روانې چارې او بېلابېل
د پښتنو په اثارو کې د پښتون/ افغان کلمې ته یوه کتنه
د پښتنو په اثارو کې د پښتون/ افغان کلمې ته یوه کتنه شپږمه برخه: لکه چې مخکې ورته اشاره وشوه، پښتنو په خپل داخلي قومي دود کې ځان ته «پښتون» ویلې او د افغان کلمه د نورو لخوا لومړی پښتون ته د پښتون په مفهوم او وروسته د افغانستان د ټولو اوسېدونکو یعنې افغان په معنا کارېدلې ده. پښتنو هم په خپل وار د افغان کلمې سره اړوپېچ نه دی کړی او کله چې د افغان کلمه د ملي او افغاني هویت په مفهوم کارېدلې او په هېواد کې د ټولو اوسېدونکو د پيوستون او یووستون څرګندوی شوې، په ورین تندې یې منلې. نن په پښتنو
هغه بهرني پوهان چې افغان نوم یې د افغانستان د ټولو اوسېدونکو لپاره کارولې
هغه بهرني پوهان چې افغان نوم یې د افغانستان د ټولو اوسېدونکو لپاره کارولې پنځمه برخه: د بهرنیو پوهانو په لیکنو کې د «افغان» نوم کارونه، په دوه بېلا بېلو مرحلو پورې اړه لري. په لومړي سر کې ځینو بهرنیو لیکوالانو د عربي، فارسي او هندې روایاتو او متنونو تر اغیز لاندې افغان کلمه، د پښتون په نوم کارولی چې په دې اړه د دې لړۍ په څلورمه برخه کې بحث شوې. خو راوروسته بیا «افغان» نوم د افغانستان د ټولو اوسېدونکو لپاره د ملي/ دولتي تابعیت او هویت په مفهوم کارېدلی چې د دې لیکنې د بحث موضوع ده.
په تاریخي لحاظ د افغان نوم ته یوه ځغلنده کتنه
په تاریخي لحاظ د افغان نوم ته یوه ځغلنده کتنه څلورمه برخه: پښتنو خپل ځان ته پښتون ویلی، نو پوښتنه دا ده چې پښتنو لپاره د افغان نوم کارول له کومه راغی او بیا څنګه پښتنو دا نوم هم کله ناکله د ځان لپاره وکارولو؟ همدارنګه د افغان نوم څنګه عام شو او بلاخره څنګه د افغانستان د ټولو اوسېدونکو په شریک هویت بدل شو؟ دلته دې او دا شان نورو پوښتنو ته د ځواب په پار، یوه ځغلنده کتنه کوو: د افغان نوم خپله پښتنو پر ځان نه دی ایښي بلکې د سیمي په فارسي، عربي او هندي ادبي متنونو کې دا نوم رادود ش
بررسی روانشناسانه ازجنایاتِ آمریکا
بررسی روانشناسانه ازجنایاتِ آمریکا عبدالخالق صارم ............................................................... قسمت هفتم در ادامه گذشته - رسانه های آمریکایی، تروریست تربيه می کنند در روان شناسی گفته می شود که تماشای خشونت در فیلمها، باعث ترشح آدرنالین شده و نوعی جذابیت کاذب یا اعتیاد به هیجان، خشونت و وحشیگری را در انسان، ایجاد میکند، و این فرایند اعتیاد به ترور، خشونت و وحشیگری از طریق رسانه هارا، گاهی وابستگی رفتاری، می نامند، یعنی گاهی فرد و
د خاموشو انسانانو سیاست
دویمه برخه ...په تیر پسي زه لا څلور کلن ووم مکتب کي نه ووم داخل شوی چي مور وپلار مي د قاعده بغدادي سیپاره يي لاس کي راکړه او د جومات ملا ته يي د سبق ویلو دپآره کینولم ما دوامداره توګه یوولس کاله د کلي د جومات د ملا امام سره قاعده بغدادي او قرآن کریم مي وویلي، مګر دي دومره اوږده کلنو کي ما ددین په هکله چي زه تري الهام او افهام واخلم څه شي زده نکړ، علت يي دا وو چي د جومات ملا به پرته له دي چي ماته د حروف لیک او لوست وښايي سیپاره زما لاس کی او ما حروف حفظ کوه، بدون له دي چي پوه شم استاد
عید قربان یا عید اضحی کدام روزی است؟
۱-عید قربان در زمره اعیاد بزرگ مسلمانان به شمار میرود و آنرا به عید اضحی نیز نام گذاری نموده اند ، به دلیل آن که اضحی (جمع ماده ضحی به معنی ارتفاع روز و امتداد نور آفتاب است )و زمانی که خورشید بالا می آید( پیش از ظهر)، آن موقع را ضحی گویند. به همین علت حاجیان به موقع بالاامدن افتاب قربانی می کنند، ازاین رو روز دهم ذی الحجه را که قبل از ظهر آن، عمل قربانی انجام می شود عید اضحی یا عید قربان می گویند. ۲-داستان آزمودن حضرت ابراهیم ع: بر اساس روایات اسلامی، در روز دهم ذی الحجه خداوند ب
د حکومت یا نظام په بدلون، ایا تابعیت او ملي هویت هم اتومات بدلېږي؟
دریمه برخه: تابعیت یوازې په حکومت « Government» پورې اړه نه لري، بلکې د دولت «State» له وجود سره زیات تړاو لري. په عمومي توګه د حکومت یا نظام په بدلون سره تابعیت او ملي هویت په اتومات ډول نه بدلېږي، ځکه حکومت په نسبي توګه لنډمهاله سیاسي جوړښت دی، خو تابعیت او په تېره بیا ملي هویت بیا تر هغه (حکومت) ژور او دوامداره مفاهیم دي. د نظامونو بدلون په نسبي توګه په اوږ مهال کې کولای شي د تابعیت تعریف، د ملي هویت بڼه او د خلکو د تعلق احساس تر اغیز لاندې راولي. که په یو هېواد کې کودتا وشي، حکومت
د هېواد آبادول د هر افغان مسوولیت دی!
د یوه هېواد د پرمختګ، آبادۍ او سمسورتیا مسوولیت یوازې د حکومت پر اوږو نه وي؛ بلکې ولس هم باید پکې خپل فعال رول ولوبوي. هر وګړی مسوول دی، چې د خپل هېواد د پرمختګ لپاره هڅې وکړي او ځان د دې خاورې په آبادولو کې شریک وبولي. لکه څنګه، چې انسان د خپل کور پاکوالي، سمون او ښکلا ته پاملرنه کوي، همداسې باید د خپل هېواد د ښېرازۍ لپاره هم احساس او فکر ولري، ځکه هېواد د ټولو ګډ کور ګڼل کېږي. په نړۍ کې داسې کوم پرمختللی هېواد نه لیدل کېږي، چې یوازې حکومتونو جوړ کړی وي؛ بلکې د هغو هېوادونو ولسونو له خپل
د خاموشو انسانانو سیاست
لمړي برخه د ماشومانو د زیږد د نیټي او تاریخ لیکل او یادداشت اخیستل افغان کورنیو کي عامه موضوع نه ده، اکثر کورنی حتا لوستي کورنی هم د خپلو ماشومانو د زوکړي تاریخ نه لیکی، خو په لږ تعداد خلک شته چي دا کار کوي او د خپلو ماشومانو د زوکړي تاریخ لیکي او ځآن سره يي ساتي، زمونږه کورنی په هماغه ډیر شمیر کي شامل دی زمونږ پلار چي مونږ کاکا غږ ورته کوو ما سره زما د زوکړي کوم لیکل شوی یادداښت نه دی شریک کړی او نه هم په دي رابطه يی راسره کومه شفاهی یادونه کړي، په همدی خاطر ما خپله د خپلي زوکړي نیټه د پ
بررسی روانشناسانه ازجنایاتِ آمریکا
بررسی روانشناسانه ازجنایاتِ آمریکا عبدالخالق صارم ............................................................... قسمت ششم در ادامه گذشته - ملیشه های آمریکایی عناصر کانکور زده هستند کودکان آمریکایی بعد از اینکه از انبار خانه کودکستان به مکتب فرستاده ميشوند، چونکه از نگاه ذهنی و روانی سرکوب شده و داراى استعداد بسيار ضعيف هستند و همچنین نظر به دلیل اضطراب، ترس، افسردگی، مکتب هراسی، فشار روانی و... به رفتار غیرعادی (ترونسی) یا فرار از مکتب، مبتلا می گردن
ایا ملي هویت ته افغاني هویت هم کارولی شو؟
د ملي دولت جوړوني په بهیر کې له پخوا راهیسې د افغانستان رسمي سیاسي مفهوم دا شو چې«افغان» د هېواد د ټولو اتباعو لکه پښتون، تاجک، هزاره، ازبک، ترکمن، بلوچ، نورستانی، پشه یې او نورو لپاره، ګډ نوم شي. افغان یعنې د افغانستان وګړی. دلته «افغان» د یو محدود استعمال څخه د «ملي ــ مدني» استعمال خوا ته پورته شو. دا ډول بدلونونه په نړۍ کې ډېر مثالونه لري. ځیني قومي نومونه وروسته ملي نومونه شوي او ځیني مذهبي یا سیمه یز نومونه هم وروسته د دولتونو ګډ هویت ګرځېدلی. د بېلګې په ډول: فرانک ــ فرانسوي (Franc
ملي هویت (National Identity) څه ته وایي؟
ملي هویت هغه ګډ احساس، باور او تړاو دی چې د یو هېواد خلک ځان ورسره تړي او وایې، موږ د یوه ملت برخه یوو. یا په بل بیان، ملي هویت هغه ګډ احساس دی چې خلک ځان د یوه ملت، تاریخ، خاورې او ګډ برخلیک حصه وبولي. ملي هویت یوازې د پاسپورټ یا تابعیت معنا نه لري بلکې ګډ تاریخ، ژبه، ارزښتونه، دودونه، جغرافیه، سیاسي نظام، ګډې خاطرې، ګډ دردونه، ماتې او بریاوې ټولې رانغاړي. د بېلګې پتوګه یو افغان کېدای شي ځان د پښتون، ازبک، تاجیک، بلوچ، پشه یې، نورستاني یا په افغانستان کې د بل قوم د فرهنګ برخه وبولي،
د دموکراسۍ د ناکامو تجربو انتقادي ارزونه
سریزه د تحمیلي جمهوریت او تقلبی دموکراسۍ تجربې موږ ته دا وښوده چې یوازې د دموکراسۍ شعارونه، تش په نامه انتخابات، پارلمان او ظاهري سیاسي جوړښتونه نهشي کولای یو ملت د ثبات، عدالت او پرمختګ پر لور رهبري کړي. هغه نظامونه چې د ولس له ارادې، سیاسي شعور او ملي واقعیتونو څخه جلا وي، که هر څومره د ولسواکۍ ادعا وکړي، بیا هم د خلکو باور نه شي ترلاسه کولای. په تیرو دوو لسیزو کې د دموکراسۍ د ناکامۍ مسئولیت یوازې د استبدادي، مافیایي او بهرنیو لاسوهنو پر غاړه نه دی؛ بلکې د هغو سیاسي او فکري جریانون
بررسی روانشناسانه ازجنایاتِ آمریکا
بررسی روانشناسانه ازجنایاتِ آمریکا عبدالخالق صارم ............................................................... قسمت پنجم در ادامه گذشته - در آمریکا خانواده تبدیل به مسافرخانه شده است یکی از موضوعات مورد بحث در روانشناسی، یک نوع اختلال شخصیتی به نام اسکیزوئید می باشد که شخص مبتلا به آن به طور کلی از روابط اجتماعی و خانوادگی فاصله میگیرد و با دوستان کم علاقه، تنها، گوشه گیر و کم احساس، می باشد. جامعه آمریکایی، تقریبا همه اختلال شخصیتی اسکیزو
۲۵ عادتونه چې ژوند بدلوي
په ژوند کې د بدلون خبره آسانه ده خو دا بدلون راوستل خورا ستونزمن کار دی، که څه هم د خپل ځان د پرمختګ او په ځان کې بدلون راوستل دا د ځمکې پر سر یوې دیوې سیمې بدلولو شانتې دروند کار هم نه دی، ځکه په واړو واړو کارونو کې بدلون او خپلو حرکاتو او کړنو ته پاملرنه او په خپلو حرکاتو او کړنو باندې کنټرول او مدیریت کولای شي ستاسو په ژوند کې خورا اغیزمن بدلون رامنځته کړي. لاندني هغه ۲۵ موارد دي چې عملي کول یې بدلون رامنځته کوي: 1. الله ج یا خپل خدای سره هره ورځ وخت تېرول: یعنې په دې معنی چې سهار
چین داقتصاد وږی دی او امریکا دسیاست لوبه ده
په مجموع کې چینی او امریکایی توپیرونه ډیر زیات دی دلیدنې او کتنې خبرو اترو اثر هم په نورو ملکونو هغه اغیز لرلای شی چې اصول او انعطاف وی ښه هم داده چې اړیکی او خبرې اترې جریان ولری نسبت استخباراتی معاملو ، ګواښ ، سیالی او پټکو ته !امریکا نبت چین ته دبادار حیثیت لری چین دمزدور ځکه چین لا ډیر وږی هېواد دی دسیاست ډګر کې کمزوری او دژوند سطحه ډیر ټیټه ده چین کې هم افراط او تفریط شته اصلا د نړۍ مشران څه باید وکړی ؟ ددوی تر منځ لیدنې او خبرې اترې د ډیپلوماسۍ ، کومې Diplomacyکوم اړخونه ټاکی،او کوم
زما دوه ادبى ليکنې !
د زړه سوی نمجنو سترګو ، سوز او ګداز په هکله د زړه سوی او سوز او ګداز په هکله ډیرو شا عرانو د معنی نه ډکی رنګیني مصری او شعرونه وئیلي ، او په ادبی نثرونوکې هم،د اوښکو ډکو سترګو ستاینه ډیره شوي ،د اوښکو ډکو سترګو درلودل ، یعني خپل عا جزۍ درک کول ، دا هغه کار دی ، چې دا لوی نعمت دیرو لږو او د ګوتو په شمیر انسانانو ته خدای تعالی ورپه برخه کړی ،د دغو رنګینو ځینو بیتونو یادونه په فارسی او پښتو ادب کې دلته کوو ، د دي بیت شاعر اګر که راته معلوم نه دی خو په واقعیت سره یو ډیرښه د معنی نه ډک
پلان درلودل یا پلان جوړول
په ژوند کې د موخو او اهدافو د رسیدو لپاره په ځانګړي وخت او له مشخصو سرچینو څخه ګټې اخیستنې،چارو ته لوری ورکول، په وړو وړو قدمونو دلویو پروژو ویشل، د لومړیتوبونو ځانګړي کول، د چارو له پیل مخکې فکر کول د کاغذ پرمخ د چارو د ترسره کیدو د طریقې لیکلو ته پلان ویل کېږي. ښه پلان کول تاسو ته جوته کوي چې له کوم ځای څخه پیل وکړئ او کومه لاره او طریقه خپله کړئ، څو په کم وخت، کم لګښت او د کم انساني ځواک په وسیله خپلو لویو موخو ته ورسیږئ. د چارو پلان کول تاسو ته لوری درکوي، لارښوونه کوي، د چارو په ترسر
د چین او امریکا د اړیکو نوی پړاو او پر نړۍ یې مستقیمې اغیزې
د نړۍ د دوو سترو قدرتونو، یعنې چین او امریکا ترمنځ اړیکې له تېرو څو کلونو راهیسې د سختو سیالیو، اقتصادي فشارونو، او سیاسي بې باورۍ له پړاو څخه تېرېږي. د سوداګریزې جګړې له پیل وروسته د دواړو هېوادونو اړیکې یوازې د اقتصاد تر بریده محدودې پاتې نه شوې، بلکې د ټکنالوژۍ، پوځي نفوذ، نړیوال سیاست، او حتی د نړیوال نظم د راتلونکې په اړه یې هم رقابت تر ترینګلي حالت رسیدلی و نو په همدې اساس چین ته د امریکا د ولسمشر سفر یوازې یو عادي دیپلوماتیک سفر نه ګڼل کیږي، بلکې د نړۍ د دوو سترو اقتصادي او پوځي قدرتون
دزندانو نو پخوانی مشر غټ او ستر زندان (پل چرخی)
ځمکه هغه سوزی چې اور ورباندې بلیږی ! راځی دا کیسه سمه ولولۍ دسپین سرې بوډۍ ښځې( ښځې او دهغو اسلامی حقوق) کیسه میرمن پتمنه امین پتمنه ناخوداګاه ، بې خبره یوه عادی افغانه دکمونېزم دجنایت ، امین قصاب او ظالم ګرمه مړۍ شوه. هغې دې جنایت کاره مزدوره دوره کې ډیر ظالمانه غیر انسانی کړاونه ولیدل. خرابې شپې او ورځې ، شېبې او ګړۍ یې په ناوړه وخت کې وزغملې .پتمنه امین له خپلو بچو سره دلته بندی وه همدې مشر زندان کې وه هو !دړانده بې کفایته حکومت په امر زندانی وه شپږ کاله ډیر ه موده ده چې هغ
بررسی روانشناسانه ازجنایاتِ آمریکا
بررسی روانشناسانه ازجنایاتِ آمریکا عبدالخالق صارم ............................................................... قسمت چهارم در ادامه گذشته - فرویدیزم آمریکایی مکتب تحليل روانی جنسى زيگموند فرويد يهودى به اين نظر است، انسان در اصل، غرق در ذات خود است، اما هر گفتار، کردار و حرکت که انجام مى دهد فقط به اساس اشباع غريزه جنسى انجام مى دهد، همچنانکه زيگموند فرويد چونکه خودش دريک جامعه وحشی تولد شده و رشد نموده بود، همه جوامع بشری را جوامع وحشى دانسته و به ا
د تحمیلي جمهوریت تقلبی دموکراسي د شعارونو تر سیوري لاندې د ولسواکۍ ناکامه تجربه
سریزه دموکراسي د معاصرې نړۍ له مهمو سیاسي ارزښتونو څخه ګڼل کېږي؛ هغه نظام چې بنسټ یې د خلکو پر ارادې، سیاسي مشارکت، عدالت، قانونواکۍ او د بیان پر آزادۍ ولاړ وي. خو په ډېرو وروسته پاتې او بحرانځپلو هېوادونو کې د دموکراسۍ نوم تر ډېره د یوې سیاسي وسیلې په توګه کارول شوی، نه د ولسواکۍ د رښتیني ارزښت په توګه. زموږ هېواد هم د همدې ترخو تجربو شاهد پاتې شوی دی؛ داسې چې په دولت او سیاسي ـ ټولنیزو سازمانونو کې د دموکراسۍ تر نامه لاندې د غیر دموکراتو اشخاصو او ډلو له خوا د هغې ناسم، تحریف شوی
په ټولنه کې د ناوړو دودونو د رواجولو ستونزې
ناوړه دودونه هغه ناسم او بېځایه رواجونه دي، چې د ټولنې د پرمختګ لامل نه بلکې؛ د شاته پاتې کېدو او د اقتصاد د کموالي سبب ګرځي. دا ډول رواجونه د خلکو پر اقتصادي، ټولنیز او فکري ژوند منفي اغېزې کوي او د پرمختګ مخه نیسي. دغه دودونه اکثره د بېځایه رقابتونو، حسدونو او ټولنیزو سیالیو له امله رامنځته کېږي، چې ورو ورو د خلکو ترمنځ بېاتفاقي او ستونزې زیاتوي. په زیاترو سیمو کې لا هم داسې ناوړه دودونه شته، چې خلک یې د تربګنۍ یا ټولنیز فشار له امله عملي کوي. که د اسلام له نظره ورته وګورو، نو ډې
مطالعه او لوست باید د خپل ورځني ژوند عادت وګرځوو!
مطالعه او د کتابونو لوستل د پرمختګ، پوهې او بریا مهم بنسټونه ګڼل کېږي. هغه ملتونه، چې د علم، ټکنالوژۍ او پرمختګ په ډګر کې بریالي شوي، د مطالعې فرهنګ ته یې ځانګړې پاملرنه کړې ده. کتاب لوستل انسان ته فکر، پوهه او د نړۍ له پرمختګونو سره د سیالۍ توان ورکوي. په نړۍ کې ډېر پرمختللي هېوادونه داسې دي، چې خلک یې له کوچنیوالي د مطالعې له ارزښت سره بلد وي او د کتاب لوستل د ژوند یوه مهمه برخه ګڼي. همدا لامل دی، چې هغوی د علم او پوهې له لارې ستر پرمختګونه کړي دي. خو په افغانستان کې د مطالعې فرهنګ یو څ
نورمها و ارزشهای اجتماعی
این مقاله نخستینبار در اوایل ماه می سال ۲۰۱۷ میلادی، در رسانههای اجتماعی و شماری از مطبوعات چاپی داخل کشور منتشر گردیده بود. اکنون، با گذشت چندین سال و با توجه به تداوم بحرانهای سیاسی، اجتماعی و ارزشی در جامعۀ ما، نگارنده لازم دانست تا متن آن را با اندکی تصحیح، ویرایش و تکمیل، بار دیگر در اختیار خوانندگان قرار دهد. باور بر این است که مباحث مطرحشده در این نوشته، نهتنها اهمیت و تازگی خویش را از دست نداده، بلکه در شرایط کنونی کشور، بیش از گذشته قابل تأمل و بحث میباشد. جامعۀ انسانی در ه
