روانې چارې او بېلابېل
د افغان کډوالو بېرته ستنول او د کډوالۍ محدودیتونه
د افغان کډوالو بېرته ستنول او د کډوالۍ محدودیتونه لومړی: په اروپا او امریکا کې د افغان کډوالو وضعیت د زرګونو کسانو په اړه، د یوه وسلهوال کس د کړنو له امله، چې یوازې د سیاسي پناه غوښتنې د مسئلې یوه بېلګه ده، د هغو هېوادونو له خوا چې پخوا یې د هغوی د پناه غوښتنې ملاتړ کړی و، د افغانانو د پناه غوښتنې موضوع سیاسي شوې ده؛ په ځانګړې توګه د هغو کسانو په اړه چې د ناټو په ځواکونو کې یې په افغانستان کې خدمت کړی و. په اروپا او امریکا کې سیاسي روایتونه سخت شوي دي او افغانان تر ډېره د هغو
سیاسي ګوند او داخلي دموکراسي
پیلامه: دا مقاله چې د ۲۰۱۶م کال د نوامبر په لومړۍ نېټه زما په فیسبوک پاڼه او نورو ویبسايټونو کې نشر شوې ده، په اوسنیو حالاتو کې هم د سیاسي او ګوندي فعالینو له پاره په زړه پورې مواد لري. له همدې کبله یې زه یو ځل بیا د درنو لوستونکو او سیاسي او ګوندي فعالیت مینه والو ته په یوڅه تغییر سره وړاندې کوم د دموکراسۍ مفهوم او په ټولنه کې یې عملي کېدل: په رښتینې دموکراسۍ کې د ټولنې په ټولو سیاسي، اقتصادي، ټولنیزو او فرهنګي برخو او بنسټونو کې دموکراتیک اصول او ارزښتونه حاکم وي.
بهجای تغییر نصاب درسی در جهان اسلام، باید متن های تروریستی از تورات و انجیل تحریف شده، حذف گردد!
بهجای تغییر نصاب درسی در جهان اسلام، باید متن های تروریستی از تورات و انجیل تحریف شده، حذف گردد! عبدالخالق صارم ............................................................... قسمت اول در روز جمعه ۱ عقرب ۱۴۰۵ش، برکلیسای نصرانی های ارتدوکس یونانی سنت جورج (مار جرجس) در منطقه حمود، ولایت کرک در جنوب اردن، حمله مسلحانه صورت گرفت که در نتیجه تعداد کشته و زخمی برجا گذاشت، بعد از این حمله از قبل برنامه ریزی شده برکلیسا، ناگاه در همه جهان هنگامه برپا گردید و همه به جوش و خرو
دچا فخر دانتحارۍ او ترهګرۍ په پار
دچا فخر دانتحارۍ او ترهګرۍ په پار دبل فخر د پټې جاسوسۍ په ابتکار دوړوکی وړوکی مسئولیت دلوی لو ی مسئولیت دهرچا کار دمن اوخروار په مقدار دګوربت پرواز ته ځیر شه چرګ هېرکړه چرچرک چیرته او چېرته موسیقار چاسره نظام وړوکی چاسره لوی یو به کوشکن جوړوی خو بل به لوی ښار مستقبل ای بېګناه ولسه: ښی او کیڼ لورته وګوره! د ډیرو غم ځپلو خلکوً، محتاجوً، وږو ، تږو ستړې ستومانو ، ځورېدلو او تهدید شوېو اوښلنې سترګې به ووینی . لور په لور، کور په کور هره سی
دا څو اوښکې ، د هغې لپاره
دا څو اوښکې ، د هغې لپاره ولي الله ملکزی د سترګو له نم څخه راولاړې شوې وړې وړې قطرې چې کله د بڼو له غشو تېرېږي، لومړی یوه شېبه تم شي بیا ورو ورو د مخ پر کاسې راتوئ شي، ترڅو خپل پټ درد څرګند کړي. دلته هر څاڅکی یوه کیسه لري؛ داسې کیسه چې ښايي ژبه یې د ویلو توان ونه لري. بیا چې د ګریوان له تارونو سره د ګیلو مانو مزي وتړي، نو د خپلو چوپو سلګیو ټول نا ویلي رازونه ورسره شریک کړي. ډېر ځلې، اوښکې د غم، حسرت، پښېمانۍ، بېوسۍ او نامراده هیلو استازیتوب کوي؛ خو کله نا کله د خوښۍ، وصال او ب
دیو جانس کلبی او انځورګر (نقاش)
دیو جانس کلبي او انځور ګر (نقاش) دیو جانس کلبي د یونان د مشهورو فلاسفه وو او حکیمانو نه دی ،چې د تاریځ په اوږدو کې ،د ده حکیمانه او فیلسوفانه خبرو ډیر د حکمت او معرفت خاوندان ،په حیرت کښي پریښي ، او ډیرو د ده د حکیمانه او پند و حکمت نه ډکو خبرو څخه ټکان خوړلی او په خود راغلي ،نو وايی چې دیو جانس کلبي ته یو انځورګر ورغی او ورته یی ووییل : چې ما انځورګري (نقاشي) پریښوده او اوس د طبابت د علم په حصول کې میشته یم ، دیو جانس کلبي چې حاضر جوابه ،نکته سنجه ، او حاضرالذهن انسان وو ،نو په خورا
د ملي ورځپاڼو ارزښت او د پیاوړتیا لارې چارې
په کابل کې د هېواد په کچه د دولتي رسنیو د مسئولینو، د نشراتي ارګانونو د آمرینو او د ولایتي جرایدو د مدیرانو لپاره د ظرفیت لوړونې د درې ورځني سمینار جوړېدل چې په ترڅ کې یې د ورځپاڼو ریاست له لوري د ملي ورځپاڼو د محتوا، کیفیت او خپرنیز بهیر د ښهوالي په اړه مهم موارد مطرح شوي، دا یو ارزښتناک نوښت دی، خو د دې نوښت د اغېزمنتیا لپاره اړینه ده چې وړاندې شوي وړاندیزونه په عملي بڼه بدل او د پلي کېدو لپاره یې لازم اقدامات ترسره شي. ملي ورځپاڼې د یوه هېواد د دولت، خلکو، فرهنګ، ژبې او ټولنیزو ارزښتو
دبیان د ازادي پر وړاندې ننګونې
دبیان د ازادي پر وړاندې ننګونې محمد سلیم سليمان د بیان آزادي د دیموکراسۍ له بنسټیزو ارزښتونو څخه ده؛ ځکه خلک د همدې حق له لارې کولای شي د حکومتونو پر کړنو نیوکه وکړي، خپلې اندېښنې څرګندې کړي او د خپلو حقونو دفاع وکړي. خو په وروستیو کلونو کې په ځینو اروپايي هېوادونو کې د بیان د آزادۍ د محدودېدو، د سیاسي مخالفانو د تعقیب او د ټولنیزو شبکو د څرګندونو له امله د خلکو د محاکمه کېدو په اړه بحثونه زیات شوي دي. اوس پوښتنه دا ده چې ایا اروپا، چې د دیموکراسۍ او مدني آزادیو د یوه مهم مرکز په
د پاکستان د استخباراتو پخواني رئیس جنرل اسد دراني سره د الجزیزې ټلویزیون مرکه!
د پاکستان د استخباراتو پخواني رییس جنرال اسد درانی سره د الجزیری ټلویژیون مرکه خبریال مهدی حسن سوال: کله چې طالبانو کابل ونیو ، لمړی تاسو په رسمیت وپیژندل؟ اسد درانی وویل : هو لمړی مونږ په رسمیت وپیژندل ،بیا یې ترې پښتنه وکړه ،چی کله امریکا یولسم د سپتمبر وروسته پر طالبانو برید وکړ ،امریکا ته لمړی هوایي برید کولو اډه ،هم تاسي ورکړه ،او د طالبانو د نظام په ړنګولو مو پیل وکړ،ویلی شئ؟ چې ولی مو دا کار وکړ؟جنرال اسد درانی په ځواب کې وويل : مونږ د خپلو ملي ګټو لپاره دا کار
د سیستمونو ډولونه
د سیستمونو د وېش عمده معیارونه سریزه په تېرو دوو مقالو کې مو درنو لوستونکو ته د سیستم د مفهوم او د هغه د فعالیت د څرنګوالي په اړه معلومات وړاندې کړل. په لومړۍ مقاله کې مو وڅېړل چې سیستم څه ته ویل کېږي او اساسي ځانګړتیاوې یې کومې دي؛ په دویمه مقاله کې مو تشریح کړه چې د سیستم بېلابېلې برخې څنګه فعالیت کوي، له یو بل سره څه ډول اړیکې لري او د خپلو متقابلو اړیکو له لارې څنګه پایلې رامنځته کوي. سیستمونه د جوړښت، فعالیت او موخو له مخې له یو بل سره توپیر لري. ځینې یې په طبیعي ډول رامن
افغان وطن او انګریزان
افغان وطن او انګریزان شپاړسمه برخه: بېل یې کړه او اېل یې کړه (Divide and rule): د کابل تړون ۱۴ ماده: د ۱۹۱۹ کال د اګست په ۸ مه، د افغانستان او برتانیا تر منځ د راولپنډۍ توافق لیک د افغانستان لپاره د سیاسي خپلواکۍ په لور یوه مهمه بریا وه، خو د توافق لیک ټول شرایط د افغانستان په ګټه نه وو. برتانوي حکومت د مالي او پوځي فشار له لارې خپلې ځینې غوښتنې هم پر افغان لوري ومنلې. خو د ۱۹۲۱ کال د نومبر د ۲۴ نېټې د کابل تړون، بیا د راولپنډۍ د توافق لیک سره بنسټيز توپیر لري. د دې تړون پ
سیستم څنګه کار کوي؟
د سیستم د فعالیت څرنګوالی - دوهمه برخه سریزه په تېره لیکنه کې مو د سیستم له مفهوم سره اشنايي ومونده او دا مو روښانه کړه چې سیستم د بېلابېلو برخو، عناصرو او د هغوی ترمنځ د اړیکو یوه منظمه ټولګه ده. اوس دا پوښتنه مطرح کېږي چې یو سیستم په عملي توګه څنګه کار کوي؟ د هغه بېلابېلې برخې څنګه خپلې دندې ترسره کوي، څنګه له یو بل سره اړیکې نیسي او په ګډه څنګه یوه پایله رامنځته کوي؟ د دې پوښتنې د ځواب له پاره باید سیستم یوازې د برخو د یوې میخانیکي ټولګې په توګه ونه پېژنو، بلکې د هغه جوړښت،
رسانه های غرب صلیبی از یک یخن، دو کله بیرون می کشند
رسانه های غرب صلیبی از یک یخن، دو کله بیرون می کشند عبدالخالق صارم ............................................................... در روز 25 میزان 1405ش، و در جریان تظاهراتی که توسط 800 هزار نفر از محصلین، فعالان جنبش جلیقهزردها و فعالان محیط زیست که همه شهروند فرانسه و تربیت یافتگان مکاتب و پوهنتون های فرانسه بودند، بخاطر افزایش هزینههای زندگی، راه انداخته شد، تظاهرات کنندگان، فروشگاه ها و اموال ملکی را غارت کردند و موتر ها و ساختمان ها و فروشگاه ها را به آتش کشیدند و حتی ش
کلتوري رغونه او پرمختیا
کلتور د یوې ټولنې د هویت، تاریخي حافظې، ټولنیزو اړیکو او ګډ ژوند مهم بنسټ دی. خو کلتور یوه ثابته او نه بدلېدونکې پدیده هم نه ده، بلکه د وخت، تجربو، علمي پرمختګونو او ټولنیزو اړتیاوو له مخې بدلون مومي. یوه ټولنه هغه مهال له سالم پرمختګ سره مل کلتوري بدلون تجربه کولای شي ، چې د خپل تاریخ، دیني او ملي ارزښتونو درناوی وکړي، خو ورسره ورسره ځنې ناوړه دودونه هم په انتقادي نظر وارزوي او د هغو کړنو د اصلاح جرئت ولري چې د خلکو د ژوند د ښه کېدو پر وړاندې خنډ ګرځي. د کلتوري رغونې موخه د دیني، مذه
افغان وطن او انګریزان
افغان وطن او انګریزان پنځلسمه برخه: بېل یې کړه او اېل یې کړه (Divide and rule): د نفوذ ساحې او نړیوال سرحدونه: د برتانوي استعمار په لاس د لوی افغانستان د ختیځو ولایتونو لکه پېښور او د هغه اړونده سیمو د نفوذ په بېلا بېلو ساحو ویشل چې د دې لړۍ په لومړۍ برخه کې نسبتآ په تفصیل بیان شوي، دلته یې په لنډ ډول بیا رااخلو: ۱ــ NWFP Settled Districts (د صوبه سرحد ایالت)، پېښور، کوهاټ، بنو، دیره اسماعیل خان او هزاره. ۲ ــ Tribal Agencies (FATA قبایلي سیمې)، باجوړ، مومند، خیبر، کرم
سیستم څه ته وایي؟
سریزه سیستم (System) د انسان د ژوند، طبیعت، ټولنې، اقتصاد او سیاست یوه مهمه اصطلاح ده. موږ په ورځني ژوند کې له بېلابېلو سیستمونو سره مخ کېږو، خو ښایي تل دې ته پام ونه کړو چې سیستم څه شی دی، له کومو برخو جوړ دی او څنګه فعالیت کوي. په ساده ژبه، سیستم د څو عناصرو، برخو یا ادارو هغه منظمه ټولګه ده چې له یو بل سره اړیکې لري او د یوه ګډ فعالیت، اړتیا یا موخې د ترسره کولو لپاره په ګډه کار کوي. د سیستم برخې یوازې جلا جلا موجودات نه دي، بلکې د هغوی ترمنځ اړیکې، د فعالیت څرنګوالی او د هرې برخې
افغان وطن او انګریزان
افغان وطن او انګریزان څوارلسمه برخه: بېل یې کړه او اېل یې کړه (Divide and rule): د ډیورنډ کرښه: د امیر شیرعلي خان په کور دننه د اصلاحاتو او بدلونونو تر څنګ، د افغانستان خپلواک بهرني سیاست د انګریزانو نه خوښېده او د هغه لس کلنه واکمني یې ورته د رنګارنګ شخړو په رامنځته کېدو کې تېره کړه، چې بلاخره په ۱۸۷۹ کال مزار کې وفات شو. د امیرشیرعلي خان وروسته د بېواکه افغانستان لپاره چې واک ترې انګریزانو تروړلی وو، په روحي ناروغ یعقوب خان یې سیاسي پانګونه وکړه چې په پای کې دا پانګونه د کیو
د ګوړې اچار او د زقوم حلوا
د ګوړې اچار او د زقوم حلوا ولي الله ملکزی په یوې ټوپکمارې او جنګېړکې ټولنې کې چې خلک یې نږدې نیمه پېړۍ له اکسیجن سره د باروتو ساه اخلي او مذهبي روایتونه او د ژېړو کتابونو حاشیې ورته دین ښکاري، بیا نو هېڅ عجیبه نه ده چې د ګوړې له اچارو خوند واخلي او د زقوم د حلوا ستاینه وکړي. په سیاست کې دا ترکیب لا هم عجیبه بڼه خپلوي؛ سیاستوال د ګوړې اچار داسې تیاروي ترڅو ولس یې د پرمختګ، مدني حقوقو او ډیموکراسۍ په نوم وخوري، ولی پایله یې زیاتره پیکه او خوسا وي. خو دین، د دې کیسې تر ټولو نازک
د واکمنې ډلې بدلېدل د ستونزې حل نه دی
د افغانستان د سیاسي بحران، حکومتولۍ او بنسټیزو اصلاحاتو تحلیلي ارزونه افغانستان د څو لسیزو جګړو، سیاسي بېثباتۍ، د رژیمونو د پرلهپسې بدلونونو او د دولتي بنسټونو د کمزورتیا له امله له ژورو سیاسي، اقتصادي او ټولنیزو ستونزو سره مخ دی. د دې وضعیت د تحلیل پر مهال یوه اساسي تېروتنه دا ده چې د واکمنې ډلې بدلېدل د ستونزو د حل او د ټولنې د بنسټیز بدلون معادل وګڼل شي. په حقیقت کې، د واک انتقال او د نظام اصلاح دوه جلا، خو له یو بل سره تړلي مفاهیم دي. واک ښايي له یوې ډلې څخه بلې ډلې ته ولېږدول ش
افغان وطن او انګریزان دیارلسمه برخه:
افغان وطن او انګریزان دیارلسمه برخه: بېل یې کړه او اېل یې کړه (Divide and rule): د ګندومګ تفاهم لیک: د ۱۸۷۹ کال د فبروري په ۲۱ مه امیرشیرعلي خان په مزار کې وفات شو. که څه هم برتانوي هند د امیر شیرعلي خان د کورنۍ د واک د وراثت مخالفه وه او په دې ټکي ترینه امیر شیرعلي خان ناراضه وو، خو د ۱۸۷۹ کال په فبروري کې د امیر شیرعلي خان له وفات وروسته یې د یعقوب خان واکمني په بېړه ومنله. برتانوي هند د امیر شیرعلي خان برعکس، داسې یو افغان واکمن ته اړتیا لرله چې ورسره ژر تفاهم لیک، لاسلیک ک
د نیوکو او د بیان د آزادۍ څخه د طالبنو ویره!
سید عبید الله نادر ۱۵ د اکتوبر ۲۰۲۲ کال د نیوکو او د بیان د آزادۍ څخه د طالبانو ویره! داسي خو هم نه شي کیدای ، چې په یوه نظام کې دي ګوندی هیڅ نیوکي نه وي ،یا انتقادونه نه وي ،د بیان آزادی نه وي ،د اصلاح د راوستو له پاره ښه لاره د نیوکو په ځان قبلول دي،او د بیان آزادی لوی او مهم شرط دی ، که په یو دولت کې چارواکي په خپل سر روان وي ،او هلته د بیان آزادی یا نیوکي د هغو په خلاف نه وي ،آیا چې دا چارواکي به څوک د خپلو ناروا کړنو او سیاست کې ، خپلو غلطیو ته متوجه کړي ،یو حکومت
د افغانستان تېرو پنځو کلونو ته ځغلنده کتنه!
د افغانستان تېرو پنځو کلونو ته ځغلنده کتنه! حمیدالله بسيا تېر پنځه کلونه د افغانستان د معاصر تاریخ له مهمو او برخلیک ټاکونکو پړاوونو څخه ګڼل کېږي. په دې موده کې هېواد له سترو سیاسي بدلونونو، امنیتي تحولاتو او اقتصادي ننګونو سره مخ شو، خو ورسره د نوو فرصتونو او د راتلونکي د جوړولو هیلې هم رامنځته شوې. افغانستان، چې د اوږدو جګړو له امله یې خلک له ډېرو کړاوونو سره مخ شوي وو، اوس د سولې، ثبات، بیارغونې او اقتصادي پرمختګ پر لور د حرکت هڅې کوي. د دې دورې ارزونه یوازې د ستونزو په یاد
افغان وطن او انګریزان
افغان وطن او انګریزان دولسمه برخه: بېل یې کړه او اېل یې کړه (Divide and rule): د افغان او انګلیس دوهم جنګ: انګریزانو ته د افغان ــ انګلیس لومړي جنګ( ۱۸۳۹–۱۸۴۲)، ډېر دروند تمام شو. د کابل تر ماتې وروسته، برتانوي هندي پوځ، د کابل جلال اباد په لار نږدې ټول تبا شو او افغانانو د برتانوي استازو او چارواکو پر وړاندې خپله ژوره کرکه په اوږده خونړۍ مبارزه کې څرګنده کړه، خو د برتانوي هند نوي وایسرای لایټین ۳۵ کللونه وروسته په ۱۸۷۶–۷۸ کې، بیا وغوښتل د تېر درس پر خلاف نوی خطرناک سیاست غوره
د طالبانو او حکمتیار ترمنځ اخ و ډب
د طالبانو او حکمتیار ترمنځ اخ و ډب انجنیر شیر ساپی ۱۱/۱۰/۲۰۲۶ د افغانستان په اوسنیو پېچلو سیاسي معادلو کې د طالبانو او حکمتیار ترمنځ مسئله یو له حساسو مسایلو څخه دئ. که موضوع ته په بې پرې او تحلیلي توګه وکتل شي، د دواړو لورو دريځونه پر ځانګړو سیاسي او ایډیالوژیکو استدلالونو ولاړ دي، خو په بشپړه توګه د یو اړخ ملامتول یا بل ته د مطلق حق ورکول ستونزمن دي. د دواړو لورو استدلالونه په لاندې ډول تحلیلولای شو: د حزب اسلامي (حکمتیار) دريځ حکمتیار چې په وروستیو کې د طالبانو د حکومت
اهمیت جئو پو لیتیک وجئو ستراتیژیک افغانستان
«نیمنانی گر خورد مردِ خدا بذلِ درویشان کند نیمی دگر» حافظ افغانستان معاصر مملو از بحرانهای داخلی وخارجی رقابت های سمتی وزبانی ، منافقت وشیطانت منطقه وخشکه ای است که با پشتسر گذاشتن چند ین دهه ای متواتر جنگ و جدل ، تباهی وویرانیها انهم تحت رهنمودهای مستقیم اسلام آباد بنام اسلام ، بار دیگر احتیاج به کمک های جامعهی جهانی در راه بازسازی و نوسازی اینک گام بر میدارد وموضوع داغ دربین هوس پرستان اماتور است . ولی در طول این مدت تشنج وناګواریهای مکر ر، این کشور هیچگاهی دارای یک
