د طالبانو او حکمتیار ترمنځ اخ و ډب
انجنیر شیر ساپی ۱۱/۱۰/۲۰۲۶
د افغانستان په اوسنیو پېچلو سیاسي معادلو کې د طالبانو او حکمتیار ترمنځ مسئله یو له حساسو مسایلو څخه دئ. که موضوع ته په بې پرې او تحلیلي توګه وکتل شي، د دواړو لورو دريځونه پر ځانګړو سیاسي او ایډیالوژیکو استدلالونو ولاړ دي، خو په بشپړه توګه د یو اړخ ملامتول یا بل ته د مطلق حق ورکول ستونزمن دي.
د دواړو لورو استدلالونه په لاندې ډول تحلیلولای شو:
د حزب اسلامي (حکمتیار) دريځ
حکمتیار چې په وروستیو کې د طالبانو د حکومت په تګلارو نیوکې کړي او د وضعیت د تغییر غوښتونکی دئ، پر لاندې ټکو استدلال کوی:
د ولسي مشروعیت او ټاکنو غوښتنه: نوموړی استدلال کوی چې د حکومت د پایښت او د خلکو د رضایت لپاره د قانون شتون، د ولسي ارادې تمثیل او یو ډول ټولشمولوالی یا د واک عادلانه وېش اړین دئ.
د حقونو محدودیت: کله چې طالبانو د هغه د استوګنې ځای بدل کړ او پر سیاسي فعالیتونو او رسنیزو ویناوو یې محدودیتونه ولګول، د حزب اسلامي پلویان دا کار د سیاسي ازادۍ پر وړاندې یو ناسم او جفاګرانه چلند بولي.
له تېر تاریخ څخه درس: هغه په دې باور دئ چې انحصاری حکومتونه په افغانستان کې نه دي پایېدلي، ځکه نو د سیسټم اصلاح یا تغییرغواړی.
د طالبانو د حکومت (اسلامي امارت) دريځ
طالبان بیا د حکمتیار پر وړاندې خپل چلند د قانون د تطبیق او د نظام د ثبات لپاره بولي او په لاندې ډول استدلال کوی:
د واحد رهبر او امیر اطاعت: د طالبانو په فکری او سیاسي چوکاټ کې، د واکمن امیر پر وړاندې علني مخالفت، د خلکو هڅول او د نظام د تګلارو ننګول د بغاوت او تفرقې په معنی دي. دوی استدلال کوي چې د هېواد د امنیت د خوندیتوب لپاره باید ټول غږونه یو وي.
سیاسي بې غرضی: طالبان وایي چې د تېر جمهوریت پر مهال د حکمتیار د روغې جوړې هوکړه لیک له بل حکومت سره ؤ؛ اوس د نوی واقعیت پر بنسټ، هېڅوک نشي کولای د حکومت دننه د یو جلا سیاسي قدرت غوندې فعالیت وکړی یا خپل وسله وال ساتونکي ولري.
تېره مخینه: د دوی په نظر، د حکمتیار تېر تاریخي دریځونه او په بېلابېلو دورو کې د حکومتونو ننګول د دې عامل کېږی چې دوی د احتیاط له مخې د هغه پر حرکتونو څارنه زیاته کړی.
پایله او بې پرې نظر:
دې پوښتنې ته ځواب چې "کوم یو حق په جانب دئ؟" ستاسو پر سیاسي لیدلوری پورې اړه لری !!!
که تاسو د سیاسي ازادۍ، تنوع او د واک د وېش پلوي یاست، نو د حکمتیار نیوکې او د تغییر خبرې به درته پر ځای ښکاری.
خو که تاسو په اوسني نازک حالت کې د افغانستان لپاره د مرکزی واک ثبات، د تفرقې مخنیوی او د امنیت ساتل لومړیتوب ګڼئ، نو د نظم د ساتلو لپاره د طالبانو اقدامات به درته د توجیه وړ وي.
دا سیاسي جنجالونه او تاوتریخوالی ښیي چې «د افغانستان سیاسي فضا لا هم د ډیالوګ او ریښتینې ملي پخلاینې نرمو وږمو (نسیم/خوندورو بادونو) ته اړتیا لري.» یا «د افغانستان سیاسي فضا لا هم د ډیالوګ او ریښتینې ملي پخلاینې جدی او اغېزناکو ګامونو ته اړتیا لري.» بیا هم.. «د افغانستان سیاسي فضا لا هم د ډیالوګ او ریښتینې ملي پخلاینې روښانه سهار ته اړتیا لري.»