مقالې
محمد امین واکمن؛ د یوه درانه انسان تلپاتې یاد
نن مې د انټرنیټی رسنیو له لارې د محمد امین واکمن د مړينې خبر ولوست، چې ډیر ورباندې غمجن شوم. د افغانستان په معاصر سیاسي او فکري تاریخ کې داسې شخصیتونه شته چې د هغوی د ژوند ارزښت یوازې په دې نه سنجول کېږي چې کوم مقام یې درلود، کوم ګوند یې رهبري کړ او یا په کومه رسنۍ کې یې کار کاوه؛ بلکې د هغوی ارزښت په دې کې وي چې د خپل عصر له فکري، سیاسي او ټولنیزو بدلونونو سره یې څنګه مخامخ ژوند کړی، څه یې ویلي، څه یې لیکلي او د راتلونکو نسلونو لپاره یې څه میراث پرې ایښی دی. ځینې انسانان چې له دې نړۍ
د خاموشو انسانانو سیاست
.....شلمه برخه د اقغاني ټولني یو تریخ واقیعت دا دی چي دلته ډیر شمیر سیاسون او روحانیون چي د ټولني ژبور خلک هم د همدوي له منځه وي هغه څه چي د ځان دپاره خوښوي نورعام وګړو ته يي نه خوښوي ، یا هغه څه چي خلکو ته وايي خپله پري عمل نه کوي، زیادتر روحانی مبلغین دیني متنونه اکثر د ځان په ګټه تفسیروي او ډیر شمیر سیاستوال هڅه کوي واقیعتونه کتمان کړي او خلکو ته ناسم معلومات ورکړي، دوي د مخدره توکو د غیر قانوني کښت او قاچاق په رابطه همدا چم د ولس سره کوي، روحانیون که له یوي خوا د کوکنارو کښت ظاهرا حرا
من با پاسخگویی نخبگان مخالف نیستم؛ با قومیکردن پاسخگویی مخالفم
در جوامعی که سیاست هنوز تا حد زیادی تحت تأثیر هویتهای قومی، زبانی و گروهی قرار دارد، یکی از دشوارترین کارها این است که میان مسئولیت فردی و هویت جمعی مرز روشنی کشیده شود. هیچ جامعهای بدون پاسخگویی سیاسی نمیتواند از تجربههای تلخ گذشته عبور کند. کسانی که در جایگاه قدرت قرار داشتهاند، تصمیم گرفتهاند، از صلاحیت و امکانات دولتی برخوردار بودهاند و در سیاستگذاری و ادارهٔ کشور نقش داشتهاند، باید در برابر عملکرد خود پاسخگو باشند. اما پاسخگویی زمانی عادلانه و سازنده است که
سیاسي نظام د خلکو لوبه ده اما قرانی مفاهیم د معنویت له ساحې هم لوړ دی
سریزه: د هر قوم او امت وسط یا میانه کتلې لپاره عادلانه سياست له دې نه عبارت دى، چې د هغه کورنۍ او بهرنۍ چارې د داسې قوانينو او مقرراتو په وسيله تنظيم شي، چې د افرادو او ټولنو لپاره يې امن او هم د دوى ترمينځ د عدالت قيام يقيني کړي اوهم د هغوى د ملی مصالحو دتحقق او د ارتقاء د لارو برابرول او د نورو سره يې د اړيکو تنظيمول تضمين کړي شی مانا خپل انسانی بعد کې کوښښ وکړی لیس للا نسن الی ما سعی. دې څلورو کلیمو یا یوه جمله کې ډیر ژور مفهوم پروت دی دلیکنې هدف او مبرمیت: د اسلام مبار
د افغانستان د پرمختګ او ثبات مهم راز
افغانستان د سرچینو له کمښت سره مخ هېواد نه دی. دا جمله شاید د افغانستان په اړه تر ټولو ډېر تکرار شوی حقیقت وي، خو تر اوسه مو د دې حقیقت له معنا څخه هغه پایله نه ده اخیستې چې باید اخیستې وای. موږ غرونه لرو، اوبه لرو، حاصلخېزه ځمکه لرو، کانونه لرو، ستراتیژیک جغرافیایي موقعیت لرو. موږ میلیونونه انسانان لرو؛ ځوانان لرو، بزګران لرو، سوداګر لرو، استادان لرو، ډاکټران لرو، انجنیران لرو، متخصصین لرو او په میلیونونو داسې افغانان لرو چې په نړۍ کې یې زده کړې، تجربه او مسلکي وړتیاوې ترلاسه
من مسئول اعمال خودم هستم، نه مسئول اشتباه همتبارانم
اگر سخنانی که از نام رحمتالله نبیل در صفحهٔ فیسبوک باتور دوستم نشر شده، واقعاً متعلق به ایشان باشد، باید گفت که این سخنان، با تأسف، نهتنها با جایگاه و سابقهٔ سیاسی ایشان همخوانی ندارد، بلکه از منظر تحلیل سیاسی نیز بسیار سطحی و نگرانکننده است. رحمتالله نبیل در میان برخی از چهرههای حکومت پیشین، دستکم بهعنوان فردی نسبتاً آگاه، هوشیار و صاحب تحلیل شناخته میشد. از همین رو، این پرسش بهطور جدی مطرح میشود که چه چیزی باعث شده است ایشان به چنین تحلیلی بر پایهٔ قومی روی بیاورد؟ آیا ایشان ن
د مذهبي او سلفي فکر ترمنخ ، د عقل او نقل لانجه
د مذهبي او سلفي فکر ترمنخ ، د عقل او نقل لانجه ولي الله ملکزی د «جدال رأی و روایت» کتاب چې ډاکټر خواجه بشیر احمد انصاري لیکلی، د عقلانیت او مذهب محوره فکر د ارزونې او د حدیثو او روایت د تاریخ په ډګر کې یوه پراخه، علمي او ژوره څېړنه ده. دا اثر د «اهل رأی» او «اهل حدیث» یا په بل عبارت د عقل او نقل د پېروانو ترمنځ د مهمې مذهبي لانجې مختلف اړخونه راسپړي. دلته د امام اعظم ابوحنیفه او امام بخاري اړوند، له معتبرو سرچینو څخه په استفادې هڅه شوې چې اجتهادي اختلاف له تنګو قضاوتونو او دودیزو
د ټولنیز بدلون طبیعي بهیر؛ له تدریجي اصلاحاتو تر هر اړخیز پرمختګ پورې
ټولنې تل د بدلون او پرمختګ په حال کې دي. هېڅ ټولنه په یوه ټاکلي حالت کې د تل لپاره نه پاتې کېږي. اقتصادي شرایط، د تولید وسایل او د تولید طرز، د خلکو د ژوند اړتیاوې، علم او پوهه، کلتور، دودونه، سیاسي جوړښتونه او د انسانانو ترمنځ اړیکې په دوامداره توګه د ټولنیز تکامل د عیني قوانینو له مخې بدلېږي. له همدې امله، که موږ غواړو د یوې ټولنې د پرمختګ او بدلون په اړه جدي او علمي فکر وکړو، باید لومړی د ټولنیز تکامل عمومي او ځانګړي قوانین وپېژنو او د ټولنیز بدلون په بهیر کې یې په پام کې ونیسو. د ټولن
په اوکراین کې د واک او فساد نوې لانجې
په اوکراین کې د واک او فساد نوې لانجې له نړیوالو سرچینو ژباړه: حميدالله بسيا د اوکراین په سیاسي صحنه کې وروستۍ پېښې ددې څرګندونه کوي چې د اوکراین د واکمنۍ په مهمو څوکیو کې د اشخاصو تر منځ اختلاف علني شوي دي او یو له بل سره تړلي فشارونه او ناندرۍ مخ په زیاتېدو دي. له یوې خوا د اوکراین د فساد ضد ادارو د لوړو دولتي کړیو کې د مالي درغلیو د قضيو د افشا کېدلو خبر ورکړی، او له بلې خوا د اوکراين د ولسمشر زیلینسکي پر وړاندې د اوکراين د دفاع وزارت د پخواني وزير میخایلو فیدوروف علني دریځ
سیاسي ګوند، سازماني جوړښت او د دموکراتیکې رهبرۍ بنسټونه
لنډیز سیاسي ګوندونه د معاصرو سیاسي نظامونو له مهمو سازماني بنسټونو څخه ګڼل کېږي. دوی د ټولنې د بېلابېلو طبقو او ټولنیزو قشرونو د سیاسي غوښتنو د تنظیم، استازیتوب او انتقال په برخه کې مهم رول لري. په دموکراتیکو نظامونو کې سیاسي ګوندونه د دولت او ټولنې ترمنځ د ارتباطي پله په توګه عمل کوي او د سیاسي مشارکت، سیاسي شعور، مدني ټولنې او د دموکراتیک فرهنګ په پیاوړتیا کې رول لوبوي. د ورکړل شوې سرچینې پر بنسټ، د یوه منظم او اغېزمن سیاسي ګوند اساسي جوړښتي عناصر مرامنامه، اساسنامه او د رهبرۍ مرکزي ارګ
د پـښـتو ژبـې الفابیت - املاء او ګرامـر
د پښتو ژبې قواعـد او مطالبات د ژبې لیکدود سیسټم په خپل اساس(هسته) کې د صوتي جوړښت پر بنیاد ولاړ دئ. د پښتو ژبې کتابت پر حروفي رسم الخط باندې بناء دۀ. حرف د خط یو علامت دئ، چې یو صوت (غږ) یا د تورو ترکیب وړاندې کوی. الفبایې خط، یو تحریری طرز دئ چې کلمات د حروفو په واسطه ښیی. حرف د لیکلې ژبې تر ټولو کوچنی واحد دئ. حرف ـ ګرافیم یا توری یادیږي. حروفي لیک، هغه خط دئ چې کلمات د حروف په واسطه افاده او بیانوي. د دې په مقابل کې، هجایی ـ سیلابی؛ کلموی(لوګوګرافي) او تصویری(پیکتوګرافي) خطوط له پخ
دکلیمو ترکیب او سلاست
دعاصم منیر ساګ، غټه او وړه غوښه، چنې او دال مرچکی او قیر منیو بدله شوه . دعاصم اخور اوس بل ډول پروړه لری. موږ هم ( شپه اوورځ) وایو خو ورځ اوشپه نه وایو موږ ( بار بار) وایو یعنی پېټی پېټی وایو خو بیابیا وار وار ایا تکرار نه وایو موږ په ولسی ژبه کې ادم خان او درخانۍ او لیلې اذو مجنون وایو خو برعکس نه وایو ځکه درخانۍ په کندهار کې دمنیر په مشوره او معامله کې نښتی او ادم خان دکابل په زاړه ارګ کې دټېپرو ټیغونه باسی موږ څوک وایو خو دکډوالی سوک نه وایو موږ څنګه وایو خو سنګه نه
د خاموشو انسانانو سیاست
شلمه برخه ... په تیر پسی تر هغي چې په یوه ټولنه کې کلتورې پرمختګ رامنځته نشي د ژوندانه په نورو برخو کې لکه سیاست ، اقتصادې سیستم ، او د وګړو د امنیت په برخه کې پرمختګ نشې رامنځته کیدلی او د هغې ټولنې خلک تر یوه اوږده مودې پورې په بدوی حالت کې نا متمدن ژوند تیروي. په یوه ټولنه کی کلتوری عنعنات مستقیمآ متناسب دی په هماغه ټولنه کي د کار د ابزار او وسایطو سره، لکه څنګه چي انسان تل په دې هڅه کي وي چي د پرمختللو ابزارو د تولید او انکشاف له لاری په خپل کاری چاپیریال کی اسانتیاوی رامنځته کړي
اغاز جدل
وَلَقَدْ صَرَّفْنَا فِي هَٰذَا الْقُرْآنِ لِلنَّاسِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ ۚ وَكَانَ الْإِنْسَانُ أَكْثَرَ شَيْءٍ جَدَلًا ترجمه: ««و ما در این قرآن هرگونه مثال و بیان برای (هدایت) خلق آوردیم و لیکن آدمی بیشتر از هر چیز (با سخن حق) به جدال و خصومت برخیزد.»» صرفنا بمعنی بر ګرداندن We have certainly interspersed this Quran with every kind of parable for the people. But man is the most disputatious of creatures. اما جدل: جدل (بر وزن شرف): شدت خصومت. جوهرى در صحاح آن را اسم مصدر
د افغانستان د خپلواکۍ د څلورمې جبهې اتل، غازي میرزمان خان کونړی
د افغانستان د خپلواکۍ په پېښلیک کې داسې سړېتوبونه (شخصیتونه) شته چې ژوند او مبارزه یې یوازې له یوې جګړې یا یوې تاریخي پېښې سره نه، بلکې د یوې اوږدې ملي مبارزې له بهیر سره تړلې وي. په دې ډله کې لوې خان غازي میرزمان خان کونړی د افغانستان د خپلواکۍ د مبارزې له هغو نومیالیو سیمهییزو مشرانو څخه و، چې ژوند یې د شلمې پېړۍ د لومړیو لسیزو له مهمو سیاسي او پوځي بدلونونو سره تړلی و. غازي میرزمان خان په ۱۸۶۹م کال، چې له ۱۲۴۸ هجري شمسي کال سره سمون خوري، د کونړ ولایت د نرنګ ولسوالۍ په لمټک کلي کې د ح
لیکنه؛ د شهرت وسیله که د اصلاح او بدلون ذریعه؟
ځینې وختونه داسې راځي چې انسان د اوږدې مبارزې، پرلهپسې ستړیاوو او د حالاتو د سختۍ له امله له ځانه پوښتنه وکړي: زه ولې لیکم؟ ولې خپل وخت او توان خلکو ته د مفکورو او مفاهیم په بیانولو مصرفوم، حال دا چې زما خبرې ښايي د هغو کسانو غوږونو ته هېڅ ونه رسېږي چې باید یې واوري او یا ورسېږي خو نه یې خوښوي او عمل پرې نه کوي؟ په ورته حالت کې انسان ته داسې ښکاري چې میدان تر قلم مهم دی، او د ستونزو پر وړاندې خاموش پاتې کېدل یا له بلې لارې مبارزه کول ښايي د لیکلو له اوږدې لارې په پرتله اغېزمن وي. زړه
سر ګردانه خیال!
سید عبیدالله نادر ادبی ټوټه! سر ګردانه خیال ! تازه می د سوچ لمنه غزولې وه ،او سمندر ته مخامخ پر څوکیو می ډه ډه لګولې وه ناست وم .او په خپلو تصوراتو کښی ډوب وم . کله کله به لارویانو په خپلو تېریدو او د خپو اوازو سره زما د سوچونو تسلسل وشلاوه زه په تصور کښي ډیر لیري زمانو ته ولاړم او ډیر واټنونه می پی کړه . ښي او بدی ورځي می ژر ژر لکه د سینما پردې له سترګو تېرې شوي یو ځل می خیال د ماشومتوب دوري ته سر وواهه خو تر څو شیبو تېر یادونو به غمګین کړم . ډیر لیري له نظره یو شین ځ
وحدت مردم برای عدالت، آزادی، کرامت و آیندهای مشترک
اگر بخواهیم مسئله وحدت و همبستگی در افغانستان را واقعبینانه و فارغ از احساسات قومی و نفرت از دیگران بررسی کنیم، باید میان هویت قومی، منافع سیاسی و منافع اقتصادی ـ اجتماعی مردم تفکیک قائل شویم. گروه های اتنیکی، اعم از پشتونها، تاجیک ها، هزارهها، ازبیکها، بلوچها و سایر گروههای قومی افغانستان، یک جامعه کاملاً یکدست و دارای منافع واحد نیستند. در هر قومی، اقشار و گروههای مختلف اجتماعی با موقعیتهای اقتصادی، سیاسی و قدرت متفاوت وجود دارند. بالخصوص در دو دههٔ نظام جمهوری نام نهاد اسلامی ن
وحدت؛ از یک شعار سیاسی تا یک قرارداد اجتماعی
به تاریخ ۱۷ اگست سال جاری میلادی، مقالهٔ مختصری را تحت عنوان «وحدت مردم برای عدالت، آزادی، کرامت و آیندهای مشترک» به نشر رساندم. این نوشته با واکنشها، تبصرهها و دیدگاههای گوناگون دوستان در ویبسایتها و صفحهٔ فیسبوکم همراه شد که شماری از دوستان نیز از طریق تلفون تماس گرفتند. از همهٔ دوستان گرامی که با لطف، توجه، نقد و اظهار نظر خویش به غنای این بحث کمک کردند، از صمیم قلب سپاسگزارم. در میان تبصرهها، نوشتهٔ کوتاه اما عمیق رفیق گرامی، محترم فاروق فردا، نکات دقیق و قابل تأملی را
فقي معلومات
فقي معلومات د فقهي تعریف: فقه په لغت کي پوهي او ځیرکي ته وايي او په اصطلاح کي هغه علم دي چي د جایز روا ( ورباندي امر کیدونکي) او غیر جایز ناروا ( له تر سره کولو څخه يي را منع کیدونکي) اعمالو او څیزونو څخه بحث کوي او یا په بل عبارت له ټولو فقهي مسایلو څخه بحث کوي. الف :ـ جایز روا ( ورباندي امر کیدونکي) څیزونه: ۱:ـ فرض:ـ فرض هغه عمل دی چي په قطعي دلیل (ایت شریف) سره ثابت شوي وي. د فرضو حکم:ـ په تر سره کولو کي يي ثواب او په نه تر سره کولو يي عذاب او منکر يي کافر بلل کیږي. ۲:-
