مقالې
کتاب
کتب انزل الیک فلا یکن فی صدرک حرج فتنه لتنذربه وذکری للمؤمنین ژباړه:« دایو کتاب دی چې تاته استول شوی دی نوای. محمد ستا په زړه له ده نه څه اندېښنه نه وی له نازولو نه هدف دادی چې ته دده په وسیله (منکران )ووېروې اود مؤمنانو لپاره یادونه وی» دالفاظو اومعانیو په اهدافو پوهېدل تر ټولو اهم کار دی نه لکه پر اوبو اوخوړو ګېډه ډکول. کتاب ، پوهنه، تعلیم او تربیه په یوه ټولنه کې وسوسې ، اندېښنې، لانجې او تشنج له منځه وړی. کتاب دوسه وسه کوښښ کوی چې دباطل مخه ونیسی کتاب او پوهنه عقل، سال
سیستم څنګه کار کوي؟
د سیستم د فعالیت څرنګوالی - دوهمه برخه سریزه په تېره لیکنه کې مو د سیستم له مفهوم سره اشنايي ومونده او دا مو روښانه کړه چې سیستم د بېلابېلو برخو، عناصرو او د هغوی ترمنځ د اړیکو یوه منظمه ټولګه ده. اوس دا پوښتنه مطرح کېږي چې یو سیستم په عملي توګه څنګه کار کوي؟ د هغه بېلابېلې برخې څنګه خپلې دندې ترسره کوي، څنګه له یو بل سره اړیکې نیسي او په ګډه څنګه یوه پایله رامنځته کوي؟ د دې پوښتنې د ځواب له پاره باید سیستم یوازې د برخو د یوې میخانیکي ټولګې په توګه ونه پېژنو، بلکې د هغه جوړښت،
د بې لارو ، لارې
د بې لارو ، لارې ولي الله ملکزی تل خپل ځان په حقه ګڼل او انحصار پالنه، له پېله تر دې دمه د فردي او ټولنیزې ارواپوهنې ستره معما ده. تاریخ ګواه دی چې هېڅ سرکشه انسان، ډله، مذهب، ګوند او واکمن ځان ګمراه او بې لارې نه ګڼي. کله چې یو کبرجن وګړی، ناغېړی واکمن یا سرایله نظام کوم ګام اخلي، لومړی په خپل فکري چوکاټ کې ورته اخلاقي او حقوقي توجیه تراشي؛ بیا له همدې زاویې هر مخالف د نظم ګډوډونکی او بې لارې ګڼي او د ځپلو لپاره یې مټې رانغاړي. که دا مسئله له علمي او تاریخي اړخه چاڼ او غلبېل شي،
رسانه های غرب صلیبی از یک یخن، دو کله بیرون می کشند
رسانه های غرب صلیبی از یک یخن، دو کله بیرون می کشند عبدالخالق صارم ............................................................... در روز 25 میزان 1405ش، و در جریان تظاهراتی که توسط 800 هزار نفر از محصلین، فعالان جنبش جلیقهزردها و فعالان محیط زیست که همه شهروند فرانسه و تربیت یافتگان مکاتب و پوهنتون های فرانسه بودند، بخاطر افزایش هزینههای زندگی، راه انداخته شد، تظاهرات کنندگان، فروشگاه ها و اموال ملکی را غارت کردند و موتر ها و ساختمان ها و فروشگاه ها را به آتش کشیدند و حتی ش
کلتوري رغونه او پرمختیا
کلتور د یوې ټولنې د هویت، تاریخي حافظې، ټولنیزو اړیکو او ګډ ژوند مهم بنسټ دی. خو کلتور یوه ثابته او نه بدلېدونکې پدیده هم نه ده، بلکه د وخت، تجربو، علمي پرمختګونو او ټولنیزو اړتیاوو له مخې بدلون مومي. یوه ټولنه هغه مهال له سالم پرمختګ سره مل کلتوري بدلون تجربه کولای شي ، چې د خپل تاریخ، دیني او ملي ارزښتونو درناوی وکړي، خو ورسره ورسره ځنې ناوړه دودونه هم په انتقادي نظر وارزوي او د هغو کړنو د اصلاح جرئت ولري چې د خلکو د ژوند د ښه کېدو پر وړاندې خنډ ګرځي. د کلتوري رغونې موخه د دیني، مذه
افغان وطن او انګریزان
افغان وطن او انګریزان پنځلسمه برخه: بېل یې کړه او اېل یې کړه (Divide and rule): د نفوذ ساحې او نړیوال سرحدونه: د برتانوي استعمار په لاس د لوی افغانستان د ختیځو ولایتونو لکه پېښور او د هغه اړونده سیمو د نفوذ په بېلا بېلو ساحو ویشل چې د دې لړۍ په لومړۍ برخه کې نسبتآ په تفصیل بیان شوي، دلته یې په لنډ ډول بیا رااخلو: ۱ــ NWFP Settled Districts (د صوبه سرحد ایالت)، پېښور، کوهاټ، بنو، دیره اسماعیل خان او هزاره. ۲ ــ Tribal Agencies (FATA قبایلي سیمې)، باجوړ، مومند، خیبر، کرم
سیستم څه ته وایي؟
سریزه سیستم (System) د انسان د ژوند، طبیعت، ټولنې، اقتصاد او سیاست یوه مهمه اصطلاح ده. موږ په ورځني ژوند کې له بېلابېلو سیستمونو سره مخ کېږو، خو ښایي تل دې ته پام ونه کړو چې سیستم څه شی دی، له کومو برخو جوړ دی او څنګه فعالیت کوي. په ساده ژبه، سیستم د څو عناصرو، برخو یا ادارو هغه منظمه ټولګه ده چې له یو بل سره اړیکې لري او د یوه ګډ فعالیت، اړتیا یا موخې د ترسره کولو لپاره په ګډه کار کوي. د سیستم برخې یوازې جلا جلا موجودات نه دي، بلکې د هغوی ترمنځ اړیکې، د فعالیت څرنګوالی او د هرې برخې
ادبي هڅو ته دې وده ورکړل شي
د یوې ټولنې د فکري روښانتیا، معنوي ودې او پرمختګ لپاره ادبي هڅې او فرهنګي فعالیتونه ځانګړی ارزښت لري. په دې وروستیو کلونو کې د هېواد ادبي هڅو او فرهنګي خوځښتونو ته د پاملرنې کچه لوړه شوې ده. د ادب خاوندان تل هڅه کوي، چې د خپلو ادبي هڅو په دوام سره د ټولنې د فکري روښانتیا او پرمختګ لپاره هڅې وکړي او د ادبي لاسته راوړنو د پیاوړتیا لپاره اغېزمن ګامونه پورته کړي. ادبي خوځښتونه یوازې په لیکنو او لوستنو پورې محدود نه دي؛ بلکې خلکو ته د رسنیو له لارې د کره معلوماتو رسول، د شعري او نثري غونډو جوړ
افغان وطن او انګریزان
افغان وطن او انګریزان څوارلسمه برخه: بېل یې کړه او اېل یې کړه (Divide and rule): د ډیورنډ کرښه: د امیر شیرعلي خان په کور دننه د اصلاحاتو او بدلونونو تر څنګ، د افغانستان خپلواک بهرني سیاست د انګریزانو نه خوښېده او د هغه لس کلنه واکمني یې ورته د رنګارنګ شخړو په رامنځته کېدو کې تېره کړه، چې بلاخره په ۱۸۷۹ کال مزار کې وفات شو. د امیرشیرعلي خان وروسته د بېواکه افغانستان لپاره چې واک ترې انګریزانو تروړلی وو، په روحي ناروغ یعقوب خان یې سیاسي پانګونه وکړه چې په پای کې دا پانګونه د کیو
د ګوړې اچار او د زقوم حلوا
د ګوړې اچار او د زقوم حلوا ولي الله ملکزی په یوې ټوپکمارې او جنګېړکې ټولنې کې چې خلک یې نږدې نیمه پېړۍ له اکسیجن سره د باروتو ساه اخلي او مذهبي روایتونه او د ژېړو کتابونو حاشیې ورته دین ښکاري، بیا نو هېڅ عجیبه نه ده چې د ګوړې له اچارو خوند واخلي او د زقوم د حلوا ستاینه وکړي. په سیاست کې دا ترکیب لا هم عجیبه بڼه خپلوي؛ سیاستوال د ګوړې اچار داسې تیاروي ترڅو ولس یې د پرمختګ، مدني حقوقو او ډیموکراسۍ په نوم وخوري، ولی پایله یې زیاتره پیکه او خوسا وي. خو دین، د دې کیسې تر ټولو نازک
د واکمنې ډلې بدلېدل د ستونزې حل نه دی
د افغانستان د سیاسي بحران، حکومتولۍ او بنسټیزو اصلاحاتو تحلیلي ارزونه افغانستان د څو لسیزو جګړو، سیاسي بېثباتۍ، د رژیمونو د پرلهپسې بدلونونو او د دولتي بنسټونو د کمزورتیا له امله له ژورو سیاسي، اقتصادي او ټولنیزو ستونزو سره مخ دی. د دې وضعیت د تحلیل پر مهال یوه اساسي تېروتنه دا ده چې د واکمنې ډلې بدلېدل د ستونزو د حل او د ټولنې د بنسټیز بدلون معادل وګڼل شي. په حقیقت کې، د واک انتقال او د نظام اصلاح دوه جلا، خو له یو بل سره تړلي مفاهیم دي. واک ښايي له یوې ډلې څخه بلې ډلې ته ولېږدول ش
افغان وطن او انګریزان دیارلسمه برخه:
افغان وطن او انګریزان دیارلسمه برخه: بېل یې کړه او اېل یې کړه (Divide and rule): د ګندومګ تفاهم لیک: د ۱۸۷۹ کال د فبروري په ۲۱ مه امیرشیرعلي خان په مزار کې وفات شو. که څه هم برتانوي هند د امیر شیرعلي خان د کورنۍ د واک د وراثت مخالفه وه او په دې ټکي ترینه امیر شیرعلي خان ناراضه وو، خو د ۱۸۷۹ کال په فبروري کې د امیر شیرعلي خان له وفات وروسته یې د یعقوب خان واکمني په بېړه ومنله. برتانوي هند د امیر شیرعلي خان برعکس، داسې یو افغان واکمن ته اړتیا لرله چې ورسره ژر تفاهم لیک، لاسلیک ک
د نیوکو او د بیان د آزادۍ څخه د طالبنو ویره!
سید عبید الله نادر ۱۵ د اکتوبر ۲۰۲۲ کال د نیوکو او د بیان د آزادۍ څخه د طالبانو ویره! داسي خو هم نه شي کیدای ، چې په یوه نظام کې دي ګوندی هیڅ نیوکي نه وي ،یا انتقادونه نه وي ،د بیان آزادی نه وي ،د اصلاح د راوستو له پاره ښه لاره د نیوکو په ځان قبلول دي،او د بیان آزادی لوی او مهم شرط دی ، که په یو دولت کې چارواکي په خپل سر روان وي ،او هلته د بیان آزادی یا نیوکي د هغو په خلاف نه وي ،آیا چې دا چارواکي به څوک د خپلو ناروا کړنو او سیاست کې ، خپلو غلطیو ته متوجه کړي ،یو حکومت
د افغانستان تېرو پنځو کلونو ته ځغلنده کتنه!
د افغانستان تېرو پنځو کلونو ته ځغلنده کتنه! حمیدالله بسيا تېر پنځه کلونه د افغانستان د معاصر تاریخ له مهمو او برخلیک ټاکونکو پړاوونو څخه ګڼل کېږي. په دې موده کې هېواد له سترو سیاسي بدلونونو، امنیتي تحولاتو او اقتصادي ننګونو سره مخ شو، خو ورسره د نوو فرصتونو او د راتلونکي د جوړولو هیلې هم رامنځته شوې. افغانستان، چې د اوږدو جګړو له امله یې خلک له ډېرو کړاوونو سره مخ شوي وو، اوس د سولې، ثبات، بیارغونې او اقتصادي پرمختګ پر لور د حرکت هڅې کوي. د دې دورې ارزونه یوازې د ستونزو په یاد
افغان وطن او انګریزان
افغان وطن او انګریزان دولسمه برخه: بېل یې کړه او اېل یې کړه (Divide and rule): د افغان او انګلیس دوهم جنګ: انګریزانو ته د افغان ــ انګلیس لومړي جنګ( ۱۸۳۹–۱۸۴۲)، ډېر دروند تمام شو. د کابل تر ماتې وروسته، برتانوي هندي پوځ، د کابل جلال اباد په لار نږدې ټول تبا شو او افغانانو د برتانوي استازو او چارواکو پر وړاندې خپله ژوره کرکه په اوږده خونړۍ مبارزه کې څرګنده کړه، خو د برتانوي هند نوي وایسرای لایټین ۳۵ کللونه وروسته په ۱۸۷۶–۷۸ کې، بیا وغوښتل د تېر درس پر خلاف نوی خطرناک سیاست غوره
د مدنیت کاروان !
د مدنیت کاروان د مدنیت کاروان په ډیر بیړه ،د پرمختګ پر لور روان دی ،په کار ده چې ټول د علم او معرفت خاوندان ،او د علم او معرفت لارویان ،د دې کاروان سره اوږه په اوږه ولاړ شي ،او زمونږ ټول خلک خپل ځانونه د دي کاروان سره سیال کړي ،په دې وروستیو کلنو کې ډیر حیرانونکی پرمختګونه د ساینس او فضا په میدان کې شوي ،چې د هغو نه زمونږ ناخبری به هم ، زمونږ په نادانۍ دلالت وکړي ،که مونږ د دي عظیم پرمختګ نه ځانونه نا خبره پریږدو او د دي حیرانونکو بدلونونو نه ځان خبر نه کړو ،دا به زمونږ لوی قصور وي ،بدلون
د طالبانو او حکمتیار ترمنځ اخ و ډب
د طالبانو او حکمتیار ترمنځ اخ و ډب انجنیر شیر ساپی ۱۱/۱۰/۲۰۲۶ د افغانستان په اوسنیو پېچلو سیاسي معادلو کې د طالبانو او حکمتیار ترمنځ مسئله یو له حساسو مسایلو څخه دئ. که موضوع ته په بې پرې او تحلیلي توګه وکتل شي، د دواړو لورو دريځونه پر ځانګړو سیاسي او ایډیالوژیکو استدلالونو ولاړ دي، خو په بشپړه توګه د یو اړخ ملامتول یا بل ته د مطلق حق ورکول ستونزمن دي. د دواړو لورو استدلالونه په لاندې ډول تحلیلولای شو: د حزب اسلامي (حکمتیار) دريځ حکمتیار چې په وروستیو کې د طالبانو د حکومت
اهمیت جئو پو لیتیک وجئو ستراتیژیک افغانستان
«نیمنانی گر خورد مردِ خدا بذلِ درویشان کند نیمی دگر» حافظ افغانستان معاصر مملو از بحرانهای داخلی وخارجی رقابت های سمتی وزبانی ، منافقت وشیطانت منطقه وخشکه ای است که با پشتسر گذاشتن چند ین دهه ای متواتر جنگ و جدل ، تباهی وویرانیها انهم تحت رهنمودهای مستقیم اسلام آباد بنام اسلام ، بار دیگر احتیاج به کمک های جامعهی جهانی در راه بازسازی و نوسازی اینک گام بر میدارد وموضوع داغ دربین هوس پرستان اماتور است . ولی در طول این مدت تشنج وناګواریهای مکر ر، این کشور هیچگاهی دارای یک
بیا دې مازیګر که ، الله !
بیا دې مازیګر که ، الله ! ولي الله ملکزی چې مازیګر پرې ښایسته کېږي هغې جینۍ له مور منګی نه ورکوینه، الله په ګودر سرې لمبې شوې پورته د چا د زړه په دنیا اور ولګېدنه، الله ګودر د پیغلو جماعت دی امام یې نشته مخ په لمر ولاړې دینه، الله په ولسي او فولکلوریک پښتني ادب کې، ګودر یوازې د منګو ډکولو ځای نه دی بلکې د کليوال ژوند هنداره او د احساساتو، دودونو او ټولنیزو اړیکو څلی ګڼل کېږي. له ګودر سره د کلي د نجونو خندا ګانې، د ځوانانو پټ نظرونه او د ګړبېدلو سپین ږیر
افغان وطن او انګریزان یولسمه برخه:
افغان وطن او انګریزان یولسمه برخه: بېل یې کړه او اېل یې کړه (Divide and rule): «امیر شیرعلي خان د ۱۸۶۸ کال سیپټمبر کې د شش ګاو په سیمه کې د مخالفو ځواکونو سره جګړه وکړه او ورباندې بریالي شو. دواړه سرداران محمد اعظم خان او سردار عبدالرحمان خان بنو ته وتښتېدل او د هند انګلیس دولت دوی ته بلنه ورکړه چې په هند کې ورسره یو ځای میشت شي، خو هغوی د سیستان له لارې مشهد ته لاړل. له هغه ځایه سردار عبدالرحمان لومړی بخارا او بیا سمرقند ته لاړ او سردار محمداعظم خان د تهران خوا ته، خو د لارې په ت
