مقالې
د خاموشو انسانانو سیاست
شپاړسمه برخه ..... په تیر پسي زه خو په دولتي بست کي مقرر شوم مګر دا چي زما د بست تنخوا ډیره کمه وه او یواځي هغه وخت 2500 افغانۍ وه چي شاوخوا 50 امریکايي ډالره کیده وه، زما تشویش رفع نشو، ځکه مونږ د طالبانو په امارت کي سخت اقتصادي ستونځي ګاللي وي، د د تنظیمي اندوخړ او بیا ورپسي طالبانو د امارت د زده کړي سیستم له امله په تیارو کي ساتل شوي نسل وو، نړیوالو ژبو او معلوماتي تکنالوژی بیا خاص انجنیری سافت ویر پروګرامونو برخه کي مو معلومات زیر صفر په دي وو چي د زده کولو امکانات يی راته نه وو ب
آیا هر نیرویی که علیه طالبان میجنگد، شایسته حمایت است؟
آیا صرفِ مخالفت با طالبان، هر جریان سیاسی یا نظامی را به نیرویی مشروع و قابل حمایت تبدیل میکند؟ آیا هر جبههای که در هر نقطهای علیه طالبان سلاح بردارد، سزاوار تحسین و پشتیبانی است؟ پاسخ روشن است: نه خیر. مخالفت با طالبان، بهتنهایی، نه مشروعیت میآفریند و نه شایستگی. در اندیشه سیاسی و فلسفه حکمرانی، مشروعیت یک جریان تنها از دشمن مشترکش با ما ناشی نمیشود، بلکه از اهداف، ارزشها، شیوه عمل، پیشینه و برنامهای که برای آینده کشور ارائه میکند، سرچشمه میگیرد. اگر تنها به این دلیل از
د وطن دردمنو بچيانو ته!
د وطن دردمنو بچیانو ته! کال ۱۳۷۷ پيښاور نن دی که سبا دی ، مونږ روان یو،دا خمکه دا وطن دا جهان او دا آرمانونه به تاسو ته بچیانو پاتي کیږي ،دا وطن ستاسو د مټو،او ستاسو د زیاراو همت انتظار کاږي . دا باغونه دا ډاګونه به ټول تاسي ته درپاتي وي ،مونږ به نه یو ،خو په دي ښه وپوهیږئ ،چې د وطن د انتظارسترګي ستاسو په لور دي ،ځکه د فنا په دي کاروان کې ،د ډیرو دردمنو وخت نور پوره شوی ،یاني د فاني دنیا څخه روان دي . د دوي تګ د دي فاني دنیا څخه د ژوندیو دردمنو په زړونو کې ،ویره اچوي ځکه هر چاته د
تکړه دېپلومات
د افغانستان پخوانی اوږد مهاله ديپلومات او تکړه څېړونکی عبدالغفور روان فرهادي وفات شو. «انا لله وانا الیه راجعون» د افغانستان د فرهنګ او نړیوالې چارو او ډيپلوماسۍ یو له مخکښو څېرو څخه عبدالغفور روان فرهادي د يکشنبې په ماښام کې (۲۶ مه جولای) د امریکا د سنفرانسيسکوSan Francisco په ښار کې د ۹۶ کلنۍ په عمر وفات شو. نوموړی د تاریخ، شعر او ادبي نقد په برخه کې يو پېژندل شوی ليکوال او د افغانستان له تکړه ډيپلوماتانو څخه و ه چې له يوې لسيزې زيات یې په ملګرو ملتونو کې د افغانستان
شایستهسالاری؛ بنیان عدالت اجتماعی و پیششرط حکمرانی کارآمد
عدالت اجتماعی، بهعنوان یکی از بنیادیترین ارزشهای دولت مدرن، زمانی معنا و تحقق عینی مییابد که فرصتهای خدمت عمومی بر مبنای اصل برابری و شایستگی در اختیار شهروندان قرار گیرد. فلسفه سیاسی معاصر و نظریههای حکمرانی خوب بر این اصل اتفاق نظر دارند که مشروعیت، کارآمدی و پایداری نظام سیاسی، در گرو استقرار یک نظام اداری مبتنی بر شایستهسالاری، حاکمیت قانون و برابری فرصتها است. از همین رو، انتصاب و استخدام در نهادهای دولتی باید بر پایه تخصص، تجربه، شایستگی حرفهای، تعهد اخلاقی و کارنامه عملی افراد
تکتیک باید د ستراتیژۍ مرستندوی وي (د افغانستان د اوسنیو شرایطو په رڼا کې د ۲۰۲۱م کال د یوې لیکنې اصلاح شوې او بشپړه شوې نسخه)
د لیکوال یادونه دا لیکنه په لومړي ځل د ۲۰۲۱م کال د جولای په میاشت کې خپره شوې وه. اوس د افغانستان د بدلو شویو سیاسي، اقتصادي او ټولنیزو شرایطو په پام کې نیولو سره، د هغې اصلي ستراتیژیکه مفکوره («تکتیک باید د ستراتیژۍ مرستندوی وي») ساتل شوې، خو متن د ۲۰۲۶م کال له واقعیتونو سره سم اصلاح، تکمیل او غني شوی دی. په دې نوې نسخه کې د جګړې د مهال ارزونې تر ډېره د اوسني وضعیت له تحلیلي لیدلوري سره بدلې شوې او هڅه شوې چې د قضاوت پر ځای د بېلابېلو سیاسي دریځونو منطقي او متوازن انځور وړاندې شي. <
د خاموشو انسانانو سیاست
پنځلسمه برخه .... په تیر پسي د 1380 کال د عقرب په 26 زه د کلي نه، جلال اباد ښار ته راغلم د ښآر فضا او سیاسي حالات بدل وو، حاجي عبدالقدیر د ننګرهار والي تعین شوی وو. مګر د ننګرهار ولایت د امنیتي موضوعاتو کنترول د حضرت علي د وسله والو سرګروپانو لاس کي وو چي اکثریت د ننګرهار د پشه يي قوم څخه دي. د هیواد په شمال صفحاتو یعني قلعه جنګي کي د طالبانو د شکست او هلته زرګونه د مدرسي زلمکي طالبانو (چي اصلا له هیڅ نه خبر نه وو، په تیارو کي ساتل شوي داسي ځوانان ووچي اکثریت د غریب او ناداره کورن
سیاست ماجراجویانه و هزینهای که ملتها میپردازند
تاریخ بشر بارها ثابت کرده است که ملتها بیش از آنکه قربانی دشمنان خارجی باشند، قربانی تصمیمهای نادرست، سیاستهای شتابزده و ماجراجوییهای رهبران و جریانهای سیاسی خود شدهاند. بسیاری از جنگها، بحرانها و ویرانیها، نه از روی ضرورت، بلکه در نتیجه محاسبات غلط، احساسات زودگذر و نادیده گرفتن واقعیتهای جامعه به وجود آمدهاند. سیاست ماجراجویانه به سیاستی گفته میشود که به جای تکیه بر عقلانیت، برنامهریزی ستراتیژیک و تحلیل علمی، از حادثهای به حادثهای دیگر حرکت میکند. این نوع سیاست، بیشتر ب
احصائیه هم ناری وهی
دملګرو ملتونو پراختیایي پروګرام (UNDP)په ډاګه نارې وهی چې په افغانستان کې د ښځو په نوم د سوداګریزو جوازونو شمېر د تېرو پنځو کلونو په پرتله لس برابره لوړ شوی او دا مهال له لس زرو ډېرې ښځې رسمي سوداګریز جوازونه لري. د UNDPپه خبرپاڼه کې دغه احصایئه راغلي چې د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې د شمېرو له مخې، پر دې سربېره شاوخوا ۱۲۰ زره نورې ښځې هم له رسمي جواز پرته سوداګریز ه ګاه او بیګاه فعالیتونه کوي. UNDP ویلي، سره له دې چې د ښځو پر زدهکړو او کار محدودیتونه او انحصار دوام لري، وړې
بررسی روانشناسانه ازجنایاتِ آمریکا
بررسی روانشناسانه ازجنایاتِ آمریکا عبدالخالق صارم ............................................................... قسمت چهاردهم درادامه گذشته انسان حتی بعد از مرگ نیز، از شر آمریکای جنایتکار، در امن نیست نکروفیلیا، یک نوع بیماری روانی و اختلال نادر و ناهنجاری شدید روانی در بخش تمایلات جنسی می باشد که فرد بیمار، کشش و برانگیختگی جنسی نسبت به اجساد مردگان می داشته باشد. تعداد زیاد از آمریکایی ها از بیماری روانی نکروفیلیا، رنج می کشند و در نتیجه اخ
د خاموشو انسانانو سیاست
څوارلسمه برخه ....په تیر پسي د 2001 زږدیز د اکتوبر په 7 تاریخ په افغانستان باندي امریکايي هواي او ځمکني تهاجم پیل شو، لمړني اور غورځونکي بمونه کابل هوايي ډګر، دفاع وزارت، داخلي وزارت او قول اردو باندي وتوغول شول، د لمړني بم د غورځیدو سره سم چي غږ يي تر لیري ساحو پوري واوریدل شو زه او زما د اطاق ملګري انجنیر میرویس سنجر، انجنیر جلیل چي په دې شپه کي اطاق کي پاتي وو بالکن ته ووتلو، د نورو اطاقونو ځیني ملګري محصلین هم زمونږ اطاق ته راټول شول او په خپل منځي مجلس بوخت شولو. ما د ملګرو م
د چنګاښ ۲۶ مه؛ پر شاهي نظام د سردار محمد داوود خان سپینه کودتا
د افغانستان په معاصر سیاسي تاریخ کې د چنګاښ ۲۶مه له هغو مهمو ورځو څخه ده، چې د هېواد د واکمنۍ بڼه یې بدله کړه. له دې تاریخي بدلون څخه ۵۳ کاله تېرېږي. په همدې ورځ (د ۱۳۵۲ هجري لمریز کال د چنګاښ پر ۲۶مه) سردار محمد داوود خان د یوې سپینې کودتا له لارې واک په لاس کې واخیست او د افغانستان د شاهي نظام ځای یې جمهوري نظام ته ورکړ. سردار محمد داوود خان، چې د پاچاه محمد ظاهر شاه د تره زوی او د هغه د سلطنت پر مهال صدراعظم هم پاتې شوی و، د هېواد د پرمختګ، اقتصادي پیاوړتیا او د یو قوي مرکزي دولت د جوړ
د عبرت یوه لنډه کیسه !
د ګوګل د سرچینو څخه ژباړه ژباړن: سید عبید الله نادر د عبرت کیسه یو سپین ږیری با با د خپل ځوی انګور او نمسی سره په یوه کور کې ژوند کاوه . څرنګه چې د سپین ږیري بوډا سترګي هم ضعیفه شوي وي او سترګو یې هم سم لیدل نشو کولای . او غوږونه یې هم صحیح نه اوریدل او خپی هم د تګ پر مهال لرزیدی د عمر د زیاتوالي له کبله چې د ډوډۍ د میز په سر به کښیناسته نو لاسونه به يې هم لرزیدل .او مړی به تری پر میز ولویده او یا که مایعات به وو هغه به پر میز توی شول .او آن تر دي اندازې ، چې کله به یې مړۍ خولي ته
په غرب مېشتو افغانانو کې د طلاق اته لاملونه او زیانونه
په غرب مېشتو افغانانو کې د طلاق اته لاملونه او زیانونه ولي الله ملکزی د آدم زادو په دې لوی خاورین کلي کې، هر توکم، هره ټولنه او هره طبقه واده ته د ژوندانه د یو ښکلي، سپېڅلي او منل شوي تړون په سترګه ګوري. واده د یو خوږ او ګډ سفر پیل دی؛ چېرته چې دواړه لوري د خوښیو شېبې په شریکه نمانځي او ستونزې په شریکه زغمي. د واده په اړه د یو ځوان او یوې پېغلې امېدونه ډېر لوړ وي چې واده باید هم مینه وي، هم عاطفه وي، هم ملګرتیا وي، هم احساساتي ملاتړ وي او هم شخصي وده. خو کله چې دا هیلې پوره نه شي
د بشر له پاره د نړۍ د ستر او حیرانونکي تلسکوپ جیمز وب پیغام!
د بشر له پاره د نړۍ د ستر او حیرانونکي تلسکوپ جیمز وب پیغام: ادبی ټوټه: کال ۲۰۲۲ جنوری سيد عبيدالله نادر ځم له دې فضا او ماورا نه لیری ،هلته چې څوک په وهم او خیال کې هم نشی ورتلای ،ځم چې د عالم هستی اسرار کشف کړم ،ځم داسی ځای ته چې ،د دې عالمِ بشریت له دومره پرمختګ سره سره بیا هم، ماته لاس رسۍ نه وي ،زما د بیا جوړولو او رغاولو به د دې بشر سره نور هیڅ وس او توان نه وي ، او نه به ماته بشر راتلای شي ،ځکه زه به ډیر لیري د دې خاورین ځمکي نه د لمر په مدار کې قرار لرم ، زه به
مېړني دي، چې یادیږي!
د کرکټ په مینهناکه لوبه کې د افغانستان د کرکټ ملي اتلانو داسې ویاړونه خپل کړي، چې د هېواد نوم یې د نړۍ په کچه روښانه کړی دی. دوی نه یوازې په نړیوالو سیالیو کې تاریخي بریاوې ترلاسه کړي؛ بلکې د افغان ولس د یووالي، ملي ویاړ او ګډ هویت استازي هم ګرځېدلي دي. موږ ویاړو، چې د دغو اتلانو بریاوې به د افغانستان د پرمختګ، هوساینې او ملي یووالي لپاره د الهام سرچینه وي او د هېواد په معاصر تاریخ کې به د ویاړ نوې پاڼې ورزیاتې کړي. د افغانستان د کرکټ د ودې، پرمختګ او نړیوال شهرت په بنسټ اېښودونکو شخ
د خاموشو انسانانو سیاست
دیارلسمه برخه ... په تیر پسي 1380 کال کي پولی تخنیک پوهنتون ریاست مقام زمونږ د ګروپ ملګري د اوبو او بریښنا وزارت ته د عملي زده کړو دپاره معرفي کړ، د اوبو او بریښنا وزارت په تشکیل کي یو ریاست په نامه د ریاست عمومي منابع آب و هایدرولوژي وو، ددي ریاست د انجنیري په آمریت کي ددوي انجینران یوه شعبه کي 10 کسه وو او دری پایه میز او دري چوکي يي درلوده، هر انجنیر به په نوبت په چوکي کي کیناستل، دري کسه به ناست وو شپږ ولاړ بیا به چي کوم کس جیګیده یا دا بل ستړی کیده بل ته به يي نوبت ورکوه. طالب مس
ترڅوپورې تېر وتنې او مجهولې سیالۍ؟
وینا ته یې چې ګورې دوطن په غم جلبل دی پرې مه غولېږه غل دی په ژبه هرڅه وایی. وطن او ملت ستایی. په دې غم مبتلا یی مجلس دصادقانو ته راغلی په چل دی پرې مه غولېږه غل دی « ارواښاد الفت صاحب» دسیالۍ کاذبې او ککړې معاملې : الف : دربانی هوس ، بچه ګانه/ششګانه وهفت ګانه پرچمی مشربه اداره مثال مسعود خلیلی دپرچمیانو ویاند. ظاهر طنین دایمی استاذی ملګری ملتونه ب:دبن خوسا اوشرمنده سازش انتریم اداره ج: دقطر بیسواده پرېکړه او جوړجاړی دقدرت په خا طر دسیالیو انګړ کې : دسیا
ابعاد بحـــران افغانستان از دیدګاه «جامعه شناسی»
**** بنام خداوند یکتا جامعه شناسی به حیث یک علم ، مانند هر علم دیگری به گفته (اگست کُنت )بنا بر کشف روابط ضروری و پایدار در جامعه بودکه وارد حوزۀ علوم گردیده است " جامعه فزیک اجتماعی است و فرد اتوم اجتماع " بدیوسیله میخواهد بگوید ، همانطوری که حرکت طبیعت را فزیک بررسی میکند جامعه را با تمام مناسبات اش جامعه شناسی به تحلیل و بررسی میگیرد . درین منظر ، فرد اتم جامعه است و جولانگاه یا کوره غنی سازی آن کنش و واکنش اجتماعی است، فرد با لذات بد و خوب تولد نمیشود این بستر و زمینه های کنشی
د ټولنیز ژوند مهم لومړیتوبونه دې په پام کې ونیول شي!
په نننۍ زمانه کې خلک د ژوند د بېلابېلو اړخونو، ښو او بدو چارو په اړه له پخوا ډېر پوهاوی لري، خو بیا هم د بېپامۍ او ناغېړۍ له امله ګڼ شمېر کسان د ژوند مهمو لومړیتوبونو ته هغه ډول پاملرنه نه کوي لکه څنګه، چې اړینه ده. د همدې بېغوریو پایله کله د فرد او کله هم د ټولنې په زیان تمامېږي. اسلام د ژوند د ټولو اړخونو لپاره بشپړې او هر اړخیزې لارښوونې وړاندې کړې دي. زموږ دین د انسانانو د حقونو، د زیان د مخنیوي، نېکو اخلاقو او ټولنیز مسئولیت په اړه څرګندې سپارښتنې لري، خو په عملي ژوند کې لا هم د دغ
