ټول   BBC ازادي راډیو امریکا غږ ډیوه


د محصلانو نړيواله ورځ؛ ښځينه محصلانې: له ډېرو محدوديتونو ستړي شوي يو

د محصلانو نړيوالې ورځې په رارسېدو سره یو شمېر ښځینه محصلینې او هغه ځوانان چې له تحصیل بې برخې پاتې دي وايي، له زیاتو محدویتونو ستړي شوي او په بد حال کې دي. د بدخشان پوهنتون يوه محصله چې د امنیتي ستونزو له امله نه‌غواړي نوم یې په راپور کې واخیستل شي ازادي راډيو ته وویل، د طالبانو له لوري وضع شوي محدودیتونو یې په روح او روان منفي اغېز کړی او د درس ویلو انګېزه یې ترې اخیستې. نوموړې وايي: "په دغه ورځ چې د محصل نړيواله ورځ ده ډېر د تاسف او اندېښنې ځای دی چې موږ په بد وضیعت کې یو، زموږ له نړيوالې ټولنې غوښتنه ده چې موږ ته پام وکړي په ځانګړي ډول نجونو ته." يوه بله محصله چې دا هم بدخشان پوهنتون کې پر زده‌کړو بوخته ده وايي، په ډېرې ویرې سره خپلو درسونو ته دوام ورکوي او د زده‌کړو هغه شوق نه‌دى ور پاتې، چې د طالبانو له واکمنۍ مخکې يې درلود. دا هم چې نه‌غواړي نوم یې په راپور کې واخیستل شي وايي: "زه چې نن درس ویلو ته ځم ویرېږم چې شاید څوک مې دروي او یا د حجاب لپاره راته څه ووايي، دې ټولو زموږ په روح او روان زیات اغېز کړی او د درس ویلو انګېزه اوس موږ ته نه‌ده پاتې." موده وړاندې د بدخشان پوهنتون یو شمېر نجونو محصلینو ادعا کړې وه، چې د حجاب په اړه د پوهنتون امنیتي کسانو ګواښلې وې. له کومه چې طالبان بياځلي په افغانستان واکمن شول په ښوونځیو کې یې د نجونو او هلکانو ټولګي جلا کړل او له محصلینو یې وغوښتل چې په اوونۍ کې درې ورځې نجونې او درې ورځې هلکان خپلو درسونو ته ولاړ شي. له دې سره خوا کې طالبانو په ټولو ښځو په ځانګړي ډول ښځنیه محصلینو حجاب هم اجباري کړ. یو شمېر ځوان محصلین هم په افغانستان کې د طالبانو له واکمنۍ اغېزمن شوي دي. په دوی کې ځینو محصلینو د اقتصادي ستونزو له مله خپلې زده‌کړې په نیمه کې پرېښودلې او کار ته يې مخه کړه. فیصل، هغه محصل چې خپلې زده کړې یې په نیمه کې پرېښودلي ازادي راډیو ته يې وویل: "زه مزدوري کوم د دې لپاره چې خپلې کورنۍ ته خرڅ پیدا کړم، د اقتصادي ستونزو له امله نه‌شم کولای چې خپلو درسونو ته دوام ورکړم." نن د نومبر ۱۷مه د محصل نړيواله ورځ ده او له دغې ورځې د نړۍ په ډېری هېوادونو کې نمانځنه کېږي. خو دلته په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو راهیسې پر محصلینو د محدویتونو ترڅنګ ان له شپږم ټولکي پورته نجونو پر مخ ښوونځي هم تړل شوي دي. شکریه محمدي چې اوسه له همدې امله ښوونځي ته نه ځي او په کور ناسته ده وايي: "زه تېر کال په دولسم ټولکي کې وم او سږ کال مې باید کانکور ازموینه ورکړي وای خو له بده مرغه چې له ښوونځي فارغه نه‌شوم او له خپلو درسونو محرومه شوم، په داسې حال کې چې نن د محصل ورځ ده زه ډېره خفه یم د دې لپاره چې زما او زما په څېر د ډېرو کسانو زحمتونونه په اوبو لاهو شو." د محصل نړيواله ورځ، له کله نه چې په چکسلواکیا کې د نازي سرتېرو له‌خوا څو محصلین ووژل شول د هغوي په یاد ترې یادونه کېږي. په کال ۱۹۳۹ د اکټوبر په ۲۸مه هغه مهال چې د (چارلز) پوهنتون محصلینو په پراګ کې د لاريون په ترڅ کې د چکسلواکیا د خپلواکۍ د ۲۱مې کليزې نمانځنه کوله، د دغه لاریون مخه د نازي سرتېرو له‌خوا ونیول شوه او په ترڅ کې یې ۱۴ محصلین سخت ټپیان دغه شان له ۱۲۰۰ زیات تر نیول کېدو وروسته د (سکسین هاوزن) جبري کار پوځي هډه کې تبعید شول. په کال ۱۹۳۹ د نومبر په ۱۷مه د دغو معترضینو ۹ کسه چې اته یې محصلین و او یو یې ښوونک له محکمې پرته اعدام شول. په کال ۱۹۴۱ کې له دغې پېښې دوه کاله وروسته په لندن کې د یو شمېر پناه غوښتونکو محصلینو په ګډون د محصلینو یوه نړېواله شورا جوړه شوه. په دغه شورا کې پرېکړه وشوه چې ددغه اعدام شویو محصلینو د درناوي په خاطر د نومبر ۱۷مه دې د محصل نړېوالې ورځې په نوم ونومول شي.

17.11.2022 ازادي راډیو

له نړيوالو د افغان ښځو غوښتنه: داسې حکومت دې جوړ شي چې د مېرمنو حقونه په‌کې خوندي وي

په داسې حال کې چې یونما د طالبانو له‌خوا د توقیف شویو افغان ښځینه فعالانو په اړه د وضاحت په لټه کې ده، د افغان ښځینه مشرانو ټولنه له نړیوالې ټولنې اروپايي اتحادیې او ملګرو ملتونو څخه غوښتي، چې په افغانستان کې د یوه داسې ټول شموله حکومت پر جوړولو ټینګار ته ادامه ورکړي، چې د بشري حقونو، په ځانګړي ډول د ښځو د حقونو څارنه وشي کړی. د ظریفې یعقوبي همکاره ترنم سعیدي د مدني فعالې ظریفې یعقوبي او نورو هغو مېرمنو د خوشې کولو غوښتنه کوي، چې ادعا کېږي په دې وروستیوکې د طالبانو د حکومت له‌خوا نیول شوې او نادرکه دي. نوموړې ازادي راډیو ته وویل، په لومړیو درې ورځو کې د ظریفې خور د دې له‌پاره چې نوموړې د طالبانو په بند کې یوازې نه وي ورسره وه، خو په خبره یې له درې ورځو وروسته طالبانو اغلې یعقوبي بل ځای ولېږدوله او خور یې بېرته کورته ولېږله چې له هغه وروسته بیا د نوموړې له حاله خبر نه‌دي. نوموړې وايي: "موږ په تمه و چې په دې دوو اوونیو کې به زموږ سیاسیون یو کار وکړي، یا به نړیواله ټولنه مرسته وکړي، خو تر اوسه هيچا هم د دوی د خلاصون له‌پاره جدي اقدام نه‌دی کړی، د امنیت شورا دې د ظریفې، پروین او نورو بندي نجونې د خلاصون له‌پاره فوري اقدام وکړي، ځکه ښایي چې ډېر سخت شرایط به تېروي." دا په داسې حال کې ده، چې د افغان ښځینه مشرانو ټولنې بېګاه ناوخته په خپلې ټوېټر پاڼې لیکلي دي، چې د نومبر له اتمې څخه بیا تر لسمې پورې په بروکسل کې نږدې شپېتو افغان ښځینه مشرانې د افغان ښځینه مشرانو ټولنې د درېیمې ګډې ناستې په ترڅ کې د افغان مېرمنو پر ستونزو خبرې کړي او د هوارۍ لپاره یې په نړیوالو غږ کړی دی. په خبرپاڼه کې راغلي نړیواله ټولنه، اروپايي اتحادیه او ملګري ملتونه باید په افغانستان کې د یوه داسې ټول‌شموله حکومت پر جوړولو ټینګار ته ادامه ورکړي، چې د بشري حقونو، په ځانګړي ډول د ښځو د حقونو څارنه وشي کړای. دا ناسته چې د اروپایي ټولنې له‌خوا جوړه شوې وه، یوې ګډون کونکې یې محبوبې سراج ازادي راډیو ته وویل، چې په دې غونډه کې افغان ښځینه مشرانو په افغانستان کې د بشري حقونو د خراب وضعیت په اړه په تېره د طالبانو له‌خوا د ښځو د نیولو او بندي کولو په اړه بحث وکړ. نوموړې وويل: "موږ د بېلابېلو موضوعاتو په اړه خبرې وکړې، په دې وروستۍ مسلې چې مېرمنې بندي شوې دي، چې په‌کې ظریفه یعقوبي او څلور نورې خویندې هم شاملې دي وغږېدلو، له یونما څخه مو غوښتنه وکړه، چې په دې برخه کې خپل رول ولوبوي، ځکه موږ خپله د دې قدرت نه‌لرو چې یوې موضوع ته اجرایوي بڼه ورکړو، خو له نړیوالو منځګړیو څخه غواړو، چې له طالبانو سره خبرې وکړي او موضوع حل کړي." په ورته وخت کې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سازمان سیاسي استازولۍ یونما په دې اړه په خپل تازه ټوېټ کې د توقیف شویو ښځو په اړه د وضاحت غوښتنه کړې او ویلي، چې ټول توقیف شوي باید خپلو کورنیو او قانوني سلاکار سره د اړیکې اجازه ولري. د افغان ښځینه فعالانو د نیولو بیا نادرکه کېدلو په اړه مو هڅه وکړه چې د طالبانو حکومت له ویاندویانو سره خبرې وکړو، خو ذبیح الله مجاهد او مرستیال یې بلال کریمي په دې اړه زموږ پوښتنې ځواب نه‌کړې. د کورنیو چارو وزارت ویاند یې عبدالنافع ټکور بیا ولیکل، چې دا مېرمنې د دوی له‌خوا نه‌دي نیول شوي او د استخباراتو کار دی، خو د استخباراتو ویاند یې خلیل همراز هم زمونږ پوښتنه ځواب نه‌کړه. د طالبانو حکومت په تېرو نږدې شپاړلسو میاشتو بیاځلي واکمنۍ کې له شپږم ټولګي پورته نجونو ته ښوونځي ته د تګ اجازه نه‌ده ورکړې، د اکثره دولتي اداروکې ښځینه کارکوونکې یې په کور کېنولي، لرې واټن سفر یې پرې له شرعي محرم پرته بند کړی او حجاب یې هم پرې اجباري کړی دی. په دې وروستیو کې یې تفریحي پارکونو ، ورزشي کلبونو او حمامونو ته له تګ هم منع کړي دي. د افغان مېرمنو په وینا کله چې د دې محدودیتونو په اړه دوی غږ پورته کوي، بیا نیول کېږي او بندي کېږي. د یادونې ده، چې دا محدودیتونه په کور دننه او بهر په پراخه کچه غندل شوي دي.

17.11.2022 ازادي راډیو

پر افغان مېرمنو د محدوديتونو په اړه د يوناما اندېښنه څومره د اهميت وړ ده؟

د ملګرو ملتونو سیاسي دفتر یا یوناما تفریحي پارکونو، حمامونو او ورزشي سالونونو ته د ښځو پر تګ د بندیز په اړه اندېښنه ښوولې ده. دا پر ښځو او نجونو د طالبانو د زیاتېدونکو محدودیتونو د لړۍ وروستی مورد دی، چې ورباندې انتقادونه شوي دي. زموږ همکار له ګلالۍ صافۍ څخه چې په تېر جمهوري نظام کې یې د ولسي جرګې د استازې په توګه هم کار کړی، د مرکې په پیل کې پوښتنه کړې: د یوناما دا اندېښنه څومره د اهمیت وړ ده؟ د اغلې ګلالۍ صافۍ مرکه د لاندې غږيز فايل په کېکاږلو اورېدلی شئ:

16.11.2022 ازادي راډیو

هغه ښار چې مخکې د سلګونو سیکانو کور و، اوس په کې یوازې یو سیک اوسېږي

چرن سینګ د ننګرهار ولایت مرکز جلال اباد ښار یوازینی سیک دی. د هغه ټولې کورنۍ دغه ښار پرېښی او ډېر یې په هند کې اوسېږي. پر سیک او هندو لږکيو د مرګونو بریدونو وروسته، د دغو مذهبي لږکيو ډېرو غړو له افغانستان څخه کډه وکړه. لسګونه کلونه وړاندې، افغانستان کې د سیکانو او هندوانو شمېر له سلو زرو زیات وو. ننګرهار یو له هغه ولایتونو څخه و چې ډېر شمېر سیکان او هندوان په کې اوسېدل.

15.11.2022 ازادي راډیو

اروپايي ټولنه: د ښځو د حقونو نقض د طالبانو د ژمنو خلاف عمل دی

اروپايي ټولنې په افغان مېرمنو د محدودیتونو دوام غندلی دی. د کابل اوسېدونکې ۶۵ کلنه شاه بي بي چې د لس کسیزې کورنۍ غړې ده په خبره يې د سهار له لوري به د خپل لمسي سره د قدم وهلو لپاره د کور ته څېرمه پارک ته تلله. خو هغه اوس وايي، له هغې ورځې راورسته چې طالبانو پارکونو ته د مېرمنو په ورتګ بندیز لګولی نو بیا يې لمسی پارک ته نه دی وړی. هغې له ازادي راډيو سره په خبرو کې دغه وضعیت اندېښمنونکی وباله. نوموړې زیاته کړه: " زما د ژوند یواځينې خوښي له لمسي سره مې پارک ته تګ وو، خو طالبانو له موږ دا خوښي هم واخیسته. اوس چې سهار شي لمسی مې راته وايي چې پارک ته ځو، ژاړي چې ما پارک ته یوسه خو زه ځکه نه شم تللی چې طالبان مې ونه وهي." شاه بي بي غواړي چې په افغان مېرمنو محدودیتونه پای ومومي څو دوی په خپل وطن کې په ازاده فضا کې ژوند وکړي. صابره بله هغه مېرمن ده چې په خبره يې د ساه بندۍ ناروغي لري. هغه وايي، ډاکترانو ورته په ازاده فضا کې د ورزش کولو وړاندیز کړی چې ناروغي يې پای ته ورسېږي. نوموړې وویل: "زه هر سهار په کارته نو کې د ښځو ورزشي ځای ته تلم او هلته مې قدم واهه، په همدې خاطر مې ورځ تر بلې په روغتیا کې بهتروالی راته، وزن مې هم کنترول شوی و. کله کله به د قدم وهلو په هدف پارک ته تللم، خو اوس که ورزش ونه کړم نو دوباره ناروغه کېږم." دا په داسې حال کې ده چې تازه اروپايي ټولنې په افغانستان کې د طالبانو له لوري په مېرمنو د محدودیتونو دوام غندلی دی. د دې ټولنې ارشد ویاند پیټرسټانو په دې اړه په یوه اعلامیه کې ویلي چې د افغان مېرمنو او نجونو د حقونو نقض د طالبانو له لوري د ژمنو خلاف عمل دی. اروپايي ټولنې په افغانستان کې د بشري حقونو او د مېرمنو وضعیت ته په کتو ویلي چې افغان نجونې له ښوونځيو راګرځول شوي، د مېرمنو په سفر بندیز لګېدلی او افغان مېرمنې له اقتصادي ګټې وټې محرومې شوي دي. دغه ټولنې د طالبانو له حکومت غوښتنه کړې چې د بشر حقونو او مېرمنو په برخه کې نړیوالو قوانینو ته درناوی وکړي او د افغانانو د بنسټیزو ازادیو حقونه تضمین کړي. د طالبانو د حکومت د امر بالمعروف او نهی عن المنکر وزارت د وروستۍ پرېکړې پر بنسټ پارکونو او حمامونو ته د مېرمنو په تګ بندیز لګېدلی دی. دا په داسې حال کې ده چې تازه شاوخوا سلو تنو افغان ښځینه فعالانو د طالبانو په واکمنۍ کې د افغان ښځو او نجونو د حال په اړه د ملګرو ملتونو امنیت شورا ته لیکونه استولي. د ملګرو ملتونو امنیت شورا ته د افغان ښځو له خوا په استول شویو لیکونو کې د ښځو هدفي وژنې، د ښځو سنګسار او وهل، جنسي تېري، په خپلسر نیول او ځورونې، جبري او کم عمره ودونه، اجباري حجاب، د نجونو د ښوونځیو تړل، د ښځو پرمخ د لوبغالو او تفریحي پارکونو تړل د ښځو د بشري حقونو د پراخو سرغړونو په توګه یاد شوي.

15.11.2022 ازادي راډیو

د هلمند ځینې اوسېدونکي: تاریخي ابدات د ویجاړېدو له ګواښ سره مخ دي

په هلمند کې یو شمېر تاریخي ابدات د ویجاړېدو له ګواښ سره مخ دي. د هلمند اوسېدونکي تاریخي ابدو ته ګواښ طبیعي پېښې، د حکومتونو نه پاملرنه او د عامو خلکو لخوا غصب یادوي. خلک د دغه تاریخې سیمو د ساتنې او بیارغونې غوښتنه کوي. نور تفصیل په دې راپور کې د لاندې لېنک په کېکاږلو اورېدلی شئ:

15.11.2022 ازادي راډیو

لسګونه افغان ښځینه فعالانو د ملګرو ملتونو امنیت شورا ته لیکونه استولي

شاوخوا سلو تنو افغان ښځینه فعالانو د طالبانو په واکمنۍ کې د افغان ښځو او نجونو د حال په اړه د ملګرو ملتونو امنیت شورا ته لیکونه استولي. د ملګرو ملتونو امنیت شورا ته د افغان ښځو له خوا په استول شویو لیکونو کې د ښځو هدفي وژنې، د ښځو سنګسار او وهل، جنسي تېري، په خپلسر نیول او ځورونې، جبري او کم عمره ودونه، اجباري حجاب، د نجونو د ښوونځیو تړل، د ښځو پرمخ د لوبغالو او تفریحي پارکونو تړل د ښځو د بشري حقونو د پراخو سرغړونو په توګه یاد شوي. د څو پېژندل شویو ښځينه فعالانو په ګډون شاوخوا سلو ښځو دا لیکونه ترتیب کړي او هرې یوې جلاجلا امنیت شورا ته لېږلي. د دې نوښت مشرانې وايي هڅه یې کړې چې د ملګرو ملتونو امنیت شورا له هغه حاله خبر کړي چې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې په افغان ښځو او نجونو تېرېږي. مونسه مبارز چې د افغانستان د ځواکمنو ښځو د خوځښت بنسټګره او د دې لیکونو یوه لیکواله ده ازادي راډیو ته وویل: "سلو لیکونو کې د افغانانو پر وړاندې د طالبانو د ظلم، بې عدالتۍ، وژنو او بېوزلیو روایتونه وړاندې شوي. په لیکونو کې د هغو دردونو او کړاوونو یادونه شوې چې د طالبانو په واکمنۍ کې په ښځو تېرېږي." دغو افغان ښځو داسې وخت د ملګرو ملتونو له امنیت شورا د افغان ښځو او نجونو په اړه د پاملرنې غوښتنه کړې چې د رپوټونو په اساس په تېرو لسو ورځو کې څو ښځې له هغې ډلې ظریفه یعقوبي او فرحت پوپلزۍ د طالبانو له خوا نیول شوي او د ځای او حال په اړه یې لا معلومات نه شته. د ازادي راډیو خبریال د طالبانو له ویاند ذبیح الله مجاهد د دغو سلو لیکونو او په کې د مطرح شویو مساییلو په اړه د دریځ غوښتنه وکړه، خو د دغه راپور تر لیکلو پورې یې ځواب ورنه کړ. د نومبر ۱۵ د طالبانو له واکمنېدو پوره پنځلس میاشتې تېرېږي. د دوی حکومت تورن دی چې په دې موده کې یې د ښځو د حقونو د تامین لپاره هېڅ کار نه دی کړی او لا ورځ تر بلې بندیزونه پرې زیاتوي. د ښځو د حقونو فعاله او د سلو لیکونو د نوښت یوه غړې فوزیه وحدت چې د طالبانو له بیا واکمنېدو را وروسته د افغانستان پرېښودو ته اړ شوې د لیکونو د هدف په اړه ازادي راډیو ته وویل: "هدف مو له دې کاره دا دی چې په یوه کال کې د افغانستان خلکو چې د طالبانو کوم جنایتونه په سترګو لیدلي او دا جنایتونه په افغانانو باندې تېر شوي، د داستانو په شکل امنیت شورا ته منعکس شي." که څه هم د طالبانو سرپرست حکومت په وار وار ویلي چې د اسلامي شریعت په چوکاټ کې د ښځو حقونو ته درناوی کوي، خو د تېر کال له اګست راهیسې چې طالبان واک ته رسېدلي، له شپږم ټولګي پورته نجونې ښوونځیو ته له تلو منع شوي او طالبانو ډېری ښځینه کارکونکي مجبورې کړي چې کورونو کې کېني. جبري حجاب، لرو سیمو ته له محرم پرته د سفر ممانعت، تفریحي پارکونو، ورزشي کلبونو او حمامونو ته د ښځو په ورتګ ممانعت هغه بندیزونه دي چې د ښځو ستونزې یې څو برابره زیاتې کړي. دغو ټولو پرېکړو د بشري حقونو د مدافعینو او اروپايي او امریکايي چارواکو تُند غبرګونونه هم پارولي، خو طالبان له خپل دریځه لا نه دي په شا شوي. په افغانستان کې د امریکا د سفارت شارژدافیره کرین ډیکر، چې په دوحه کې کار کوي، پارکونو ته د ښځو د ورتګ د منع حکم غندلی دی. هغه په دې وروستیو کې په ټویټر کې زیاته کړه چې پارکونو ته د ښځو بندیز به د ښځو او ماشومانو لپاره ناوړه پایلې ولري.

15.11.2022 ازادي راډیو

يو شمېر ښځينه فعالانې: طالبان خپله بقا د مېرمنو ازادۍ محدودولو کې ويني

په تېره یوه اوونۍ کې په کابل درې معترضه مېرمنې نیول شوې دي، هغه مېرمنې چې د خپلو حقونو د ټینګښت او ازادیو لپاره یې په واټونو او کله کله هم د طالبانو له ویرې په سر پټو ځایونو کې اعتراضونه کول. د دغو معترضه نیول شویو مېرمنو د کورنۍ غړې او همکارانې ادعا کوي، چې دوی د طالبانو له‌خوا نیول شوي هغه ادعا چې طالبانو یې په اړه څه نه‌دي ویلي. اوس یو شمېر ښځینه فعالانې وايي، طالبان د ښځو له فعالیت ویره لري او او د دوی په خبره، د خپل حکومت بقا د مېرمنو د ازادیو او حقونو په محدود کولو کې ویني. په تېر جمهوري نظام کې د افغانستان د بشر د حقونو د خپلواک کمېسیون د ښځو په برخه کې کمېشنره شبنم صالحي د طالبانو حکومت تورنوي چې د ښځو په ضد دی. نوموړې وايي: "له هغې راهيسې چې دوی قدرت ته رسېدلي دي د ښځو د ازادۍ او حقونو د محدودولو په تړاو یې ۳۰ مکتوبونه صادر کړي، د دوی له دغې رویې نه دا ښکاري چې د طالبانو تفکر له بنسټ څخه د مېرمنو په ضد دی، له بلې خوا دوی د ښخو د فعالیت او ویښتیا نه ویره لري، د دې لپاره که مېرمنې ټولنیز او سیاسي فعالیتونه ولري د دوی بقا لنډيږي همدا لامل دی چې دوی د خپل بقا لپاره کار کوي، هر هغه غږ چې د دوی په وړاندې پورته کېږي هغه محدودوي." په افغانستان کې د ولسي جرګې پخوانې غړې شینکۍ کړوخېل بیا د طالبانو دغه کړنه له اسلام نه د دوی ناسم اخیست په ګوته کوي. د  مېرمن کړوخېل په خبره، د افغانستان نیم نفوس مېرمنې جوړوي او طالبان نه‌شي کولای په داشان پالیسو سره د دوی ونډه په سیاست، اقتصاد او ټولنیزو برخو کې کمرنګه کړي. اغلې کړوخېل وايي: "هغه محدویتونه چې دوی د افغان ښځو په وړاندې رامنځته کړي دا د دوی تنګ نظري او د مېرمنو سره تاوتریخوالی په ګوته کوي، د دې تر څنګ له اسلام نه د دوی بې خبري ښېي، له بلې خوا دوی فکر کوي چې د ټولنې نیم نفوس د اسلام او شریعت په نوم له ټولنیز ژوند، سیاسي او اقتصادي اړخونو نه حذف کړي، دوی فکر کوي چې په دغه ډول باندې به یې حکومت دوام پیدا کړي، زما په نظر دا یوه لویه ستراتیژیکه تېروتنه ده، چې باید به دغو پالیسو باندې له سره جدي غور وکړي." پر افغان ښځو د دغو محدیتونو پر دوام په یو تازه اقدام کې د طالبانو حکومت ښځې له تفریحي پارکونو منع کړي چې دغه کړنه یې د نړېوالو له‌خوا له تندو غبرګونونو سره مخ شوې. خو د طالبانو حکومت ویاند ذبیح الله مجاهد بیا وايي، چې دوی د ټولو افغانانو ازادي د شریعت او اسلام په چاوکاټ کې ټینګه کړې. نوموړی وايي: "د شریعت او اسلام له نظره ټول بشري حقونه منل شوي او د ټولو خلکو حقونه ټینګ شوي دي او په‌کې ستونزه نه‌شته، موږ له خپل اړخه د خلکو حقونو ته ژمن یو، خلک په ثبات کې ژوند کوي، له جګړې لرې دي، هر ورځ یې ستونزو ته رسېدنه کېږي." له یو کال زیات وخت شو چې طالبانو له شپږم ټولکي پورته د نجونو په وړاندې د ښوونځیو دروازې تړلي دي، له شرعي محرم پرته یې په لرې واټن د ښځو په سفر بندیز لګولی اوکله نا کله یې د حجاب د نه مراعتولو په بهانه پوهنتون ته نجونو د تګ مخه هم نیولې ده. دا په داسې حال کې ده، چې تازه جانز هاپکینز پوهنتون په یو راپور کې ویلي، چې د طالبانو له لوري په مېرمنو د سفر محدویتونو دوی خپلو دندو ته د تګ پر مهال له ستونزو سره مخ کړي او په دغه وضیعت کې د مېرمنو لاس‌رسی روغتیايي اسانتیاو ته هم له ستونزو سره مخ شوی.

14.11.2022 ازادي راډیو

د ښځو او ماشومان په ګډون سلګونه افغانان د پاکستان زندانونو کې

د بشري حقونو فعالان وايي د افغان کډوالو پر ضد د پاکستاني پولیسو د سختو اقداماتو په پایله کې دا مهال یوازې کراچۍ کې تر ۱۲۰۰ زیات افغان کډوال د قانوني اسنادو د نه لرلو په تور زندانونو کې دي. په دوی کې ماشومان، ښځې او ناروغان هم شامل دي.

13.11.2022 ازادي راډیو

د غبرګونونو دوام؛ امریکا پر ښځو د طالبانو نوي بندیزونه وغندل

د افغانستان لپاره د امریکا د سفارت شارژدافیره کرین ډیکر پر ښځو د طالبانو نوي بندیزونه غندي. هغې ویلي چې پارکونو ته د ښځو پر تګ بنديز به د ښځو، ماشومانو او افغانستان لپاره ناوړه پايلې ولري. د افغان ښځو پر وړاندې د طالبانو زیاتېدونکو محدودیتونو په اړه په کور دننه او بهر غبرګونونه دوام لري. دا وار د امریکا د سفارت شارژدافیرې کرین ډیکر چې له دوحې کار کوي د افغان ښځو پر وړاندې د طالبانو له خوا پارکونو ته د ورتګ ممانعت غندلی. اغلې کرین چې پاکستان ته تللې وه پرون یې یو لړ ټوېټونو کې لیکلي چې اسلام اباد ته د خپل سفر په پای کې یې داسې راپورونه واورېدل چې په افغانستان کې ښځې نور پارکونو ته د تګ اجازه نه لري. هغې دا پرېکړه بې معنی بللې. هغې زیاته کړه، ښځې حق لري چې د نارینه وو په څېر پارکونو ته ولاړې شي او له دې چې اصلاً د ماشومانو ساتل د دوی تر غاړې وي تازه هوا او ګرځېدو ته اړتیا لري. د امریکا د سفارت شارژدافیرې زیاته کړه چې پارکونو ته د ښځو پر تګ بندیز به د ښځو، ماشومانو او افغانستان لپاره ناوړه پایلې ولري. کرین ډېکر چې څو ورځې په اسلام اباد کې وه هلته یې له هغو افغان مېرمنو سره هم کتلي چې د طالبانو له بیا واکمنېدو راهیسې له هېواده وتلې دي. اغلې کرین په خپل ټوېټر لیکلي چې دغو افغان مېرمنو وطن ته د ستنېدو زیاتې هېلې درلودې، خو له دې ډارېږي چې هلته به جبري ودونو ته اړ ایستل شي له کار او زده کړو به محرومې شي. طالبان د ۲۰۲۱ کال په اګست کې واک ته ورسېدل. دوی شاوخوا ۴۲۰ ورځې کېږي چې له اتم ټولګي پورته د نجونو ښوونځي تړلي او د راپورونو له مخې ورځ تر بلې د ښځو په وړاندې محدودویتونه زیاتوي. تر ټولو وروستی یې همدا حمامونو، ورزشي کلبونو او پارکونو ته د ښځو په ورتګ باندې ممانعت دی. د کابل یوه اوسېدونکې او د ښځو د حقونو فعاله ماریا توتاخېل د طالبانو د نوي بندیز په اړه وايي: "یوه اداره یا یو حکومت چې په یوې مېرمنې باندې روغ صحت او تازه هوا هم نه لورېږي یعنې د خدای ورکړه هوا ده. تاسو فکر وکړئ چې په داسې ملک کې به د ښځو راتلونکی څنګه وي؟ مېرمنې زندانیانې دي. حق د تفریح نه لري. په یاد ساتئ د دوی بل بندیز به دا وي چې حتی مېرمنې د سودا لپاره ښار ته هم نه شي تللی." د بخښنې نړیوال سازمان هم غبرګون ښودلی او ویلي یې دي چې تفریحي پارکونو او لوبغالو ته د ښځو پر تګ بندیز په افغانستان کې د ښځو او نجونو پر حقونو د طالبانو د بریدونو وروستۍ لړۍ ده. دغه سازمان په خپل ټوېټ کې ویلي چې نړیواله ټولنه باید په افغانستان کې د ښځو او نجونو ستونزې له پامه ونه غورځوي. د بشري حقونو د څار ډلې د طالبانو لخوا لګول شوي نوي بندیزونه غندلي دي. د دغه سازمان د اسیا د څانګې مشرې پاټریشیا ګاسمن ازادي راډیو ته ویلي چې طالبانو یو ځل بیا ثابته کړه چې دوی اساسي بشري حقونو ته درناوی نه لري. د طالبانو د حکومت د امرباالمعروف وزارت ویاند عاکف مهاجر ازادي راډیو ته تایید کړې وه چې له دې وروسته به ښځو ته په پارکونو، حمامونو او سپورتي کلبونو کې د ګډون اجازه نه ورکول کېږي. څو میاشتې وړاندې د طالبانو حکومت ویلي وو چې ښځې کولای شي په اونۍ کې یوازې درې ورځې له نارینه پرته د کابل تفریحي پارکونو ته ولاړې شي. که څه هم د طالبانو حکومت په وار وار ویلي چې د شریعت په چوکاټ کې د ښځو حقونو ته درناوی کوي، خو د طالبانو له څوارلس میاشتني واکمنۍ وروسته تر شپږم ټولګي پورته نجونو د زده کړو د دوام اجازه نه ده ترلاسه کړې او ګڼو هغو ښځو چې په پخواني دولت کې یې کار کاوه په کور ناستې دي.

13.11.2022 ازادي راډیو

له تفريحي ځايونو د افغان ښځو منع کولو په تړاو غبرګونونه دوام لري

  د بخښنې نړیوال سازمان د طالبانو له لوري پارکونو او تفریحي ځایونو ته د افغان مېرمنو د نه پرېښودو په غبرګون کې ویلي، د افغان مېرمنو او نجونو د حقونو په برخه کې وروستي بندیزونه هغه څه دي چې د دوی لاسرسی عمومي چاپېریال ته لنډوي. فرزانه د کابل ښار په یوه څنډه کې ژوند کوي. هغه د طالبانو له لوري پر افغان مېرمنو له وروستیو محدودیتونو ناخوښه ده. فرزانه وايي، د طالبانو له لوري پارکونو، تفریحي ځایونو، ورزشي کلپونو او حمامونو ته د مېرمنو نه پرېښودل نه یوازې دا چې پر دوی بلکې د دوی په ماشومانو یې هم اغېز کړی. نوموړې زیاته کړه: "موږ په اونۍ کې یو ځل خپل ماشومان د تفریح لپاره پارکونو ته بیول، موږ خیر خو زموږ اولادونو باندې یې محدویت وضع کړی. د ژوند کولو حق ورځ تر بلې اخیستل کېږي. زموږ نه د ژوند کولو حق اخیستی دی داسې حکومت نه کېږي." سحر هم د کابل ښار اوسېدونکې ده. نوموړې له دولسم ټولکي فارغه شوې او اوسمهال په کور ناسته ده. دغه نجلۍ د طالبانو له لوري په مېرمنو وروستیو محدویتونو ته اندېښنه لري. نوموړې اندېښنه ښيي چې طالبان له کورونو د مېرمنو په وتلو هم بندیز ونه لګوي. سحر له نړیوالې ټولنې غواړي چې افغان مېرمنې او نجونې له یاده ونه باسي. نوموړې وویل: "له نړیوال ټولنې مو همدا غوښتنه ده چې اوسنی حکومت په یو ډول نه یو ډول دې ته قانع کړي چې موږ وشو کولای خپل حقوقو ته لاسرسی ولرو څو موږ ته د کار، تعلیم او نور فرصتونو زمینه له کور نه بهر برابر شي." له دې سره خوا کې د بخښنې نړیوال سازمان د جمعې په ورځ په خپل ټوېټر پاڼه د یو ویډیويي راپور په خپرولو سره پارکونو او تفریحي ځانونو ته د طالبانو له لوري د مېرمنو نه پرېښودلو په غبرګون ولیکل چې د افغان مېرمنو او نجونو د حقونو په برخه کې وروستي بندیزونه هغه څه دي چې دوی لاسرسي عمومي چاپېریال ته لنډوي. دغه سازمان همداراز ویلي، نړېواله ټولنه باید د افغان مېرمنو او نجونو ستونزو ته په کمه سترګه ونه ګوري. دغه غبرګونونه په داسې حال کې دي چې د طالبانو حکومت د امر بالمعروف وزرات ویاند عاکف مهاجر د تېرې چهارشنبې په ورځ ازادی راډیو ته وویل چې مېرمنو ته له دې وروسته پارکونو او تفریحي ځایونو، حمامونو او ورزشي کلپونو ته د ورتک اجازه نه شته. څو میاشتې وړاندې هم طالبانو د شرعي حجاب په درلودلو سره یوازې د اوونۍ به درې ورځو کې مېرمنو ته اجازه ورکړې و چې پارکونو ته لاړې شي. سره له دې چې طالبانو په ځلونو ویلي، د افغان مېرمنو ټول حقوق به د اسلامي اصولو په رڼا کې ټینګوي، خو له هغې ورځې چې دوی په ډول افغانستان د دویم ځل لپاره واکمن شوي د افغان نجونو په پرمخ له شپږم ټولګي پورته د ښوونځیو دروازې تړلي شوي او ډېری افغان مېرمنې په دولتي ادارو کې له کار راګرځول شوي دي.

12.11.2022 ازادي راډیو

د طالبانو د تازه بندیزونو په اړه د افغان مېرمنو احساسات څه ډول دي؟

د بشري حقونو د څار نړیوال سازمان په افغانستان کې د طالبانو له خوا پر ښځو نوي لګېدلي محدودیتونه غندلي دي. د دې سازمان د اسیايي څانګې مرستیالې ازادي راډیو ته وویل چې طالبان د دې اقداماتو په وسیله ښيي چې د انسانانو بنیادي بشري حقونه د دوی لپاره هېڅ راز ارزښت نه لري. په افغانستان کې د ښځو پر وړاندې د روانو محدودیتونو په اړه احمدتکل له مدني فعالې ماریا توتاخېل سره مرکه کړې. مېرمن توتاخېل په پیل کې پر دې خبرې کوي چې د طالبانو د تازه بندیزونو په اړه د افغان مېرمنو احساسات څه ډول دي؟ د دې مرکې د اورېدو لپاره لاندې لېنک کېکاږئ:

12.11.2022 ازادي راډیو

نړیوالو سازمانونو د طالبانو له خوا پر ښځو نوي لګېدلي محدودیتونه وغندل

د بشري حقونو د څار نړیوال سازمان په افغانستان کې د طالبانو له خوا پر ښځو نوي لګېدلي محدودیتونه غندلي دي. په افغانستان کې د طالبانو له خوا پر ښځو د تازه لګول شویو محدودیتونو پر وړاندې غبرګونونه دوام لري. د بشري حقونو د څار سازمان د اسیايي څانګې مرستیالې پاټریشیا ګاسمن بېګا ازادي راډیو ته په یوه غږیز پیغام کې وویل چې طالبانو یوځل بیا ثابته کړه چې د انسانانو بنیادي بشري حقونو ته هېڅ ډول درناوی نه لري او ارزښت نه ورکوي. ګاسمن وویل: "په ښکاره لیدل کېږي چې طالبان غواړي تر کوم بریده وړاندې ولاړ شي او غواړي ډاډه شي چې د افغان ښځو او نجونو ژوند یې څومره بدمرغه کړی. دا وضعیت د یوې خپسې په څېر ډاروونکی شوی ځکه طالبان د خپلو پالیسیو د تطبیق په دوام غواړي د بشر بنیادي حقونو ته سپکاوی وکړي." له دې مخکې د طالبانو د حکومت د امر بالمعروف او نهی عن المنکر وزارت ویاند عاکف مهاجر ویلي و، چې له دې وروسته به ښځو ته اجازه نه وي چې پارکونو ته ولاړې شي. رویټرز خبري اژانس د ښاغلي مهاجر له قوله خبر ورکړی چې وايي، طالبانو هڅه وکړه چې په تېرو ۱۴- ۱۵ میاشتو کې د اسلامي شریعت او افغاني فرهنګ په اساس پارکونو ته د ښځو د تلو شرایط برابر کړي خو نوموړي زیاته کړه چې له یوې خوا د پارکونو مالکانو لازمه همکاري ونه وکړه او بل خوا ښځو لکه څنګه چې لازمه وه، حجاب مراعات نه کړ. په افغانستان کې د ښځو د حقونو فعالانې وايي چې ټولې ښځې هم پخوا او هم اوس په پوره اسلامي حجاب کې په عمومي ځایونو کې ګرځي نو ځکه د دوی په وینا د طالبانو نوی فرمان ځان ته سپکاوی ګڼي. د افغانستان په پلازمېنه کابل او نورو لویو ښارونو کې ډېری ښځې نه غواړي چې خپل مخونه پټ کړي، خو د طالبانو له بیاځلي واکمنېدو وروسته اړې شوې دي چې خپل مخونه په طبي ماسکونو پټ وساتي. لوېدیځو هېوادونو په وار وار له طالبانو غوښتي چې د ښځو حقونو ته درناوی وکړي خو طالبانو دا غوښتنې له پامه غورځولي دي. طالبانو په تېرو نږدې ۱۵ میاشتو کې له شپږم د پورته ټولګیو زده کوونکې نجونې له تعلیمه بې برخې کړي، په ټولو دفترونو کې یې د ښځو پر کار کولو محدودیت لګولی، ښځو او نجونو ته اجازه نه ورکوي چې یوازې له کورونو ووځي او دا دی اوس یې پارکونو او تفریح ځایونو ته هم د ښځو پر تګ بندیز ولګاوه. لوېدیځ هېوادونه ټینګار کوي چې له طالبانو سره هر راز تعامل به په افغانستان کې د ښځو او نجونو حقونو ته په درناوي پورې تړلی وي او همدا علت دی چې تراوسه د نړۍ هېڅ هېواد هم د طالبانو حکومت په رسمیت نه دی پېژندلی.

12.11.2022 ازادي راډیو

ازادي راډيويي مجله؛ کندوز او خوست کې د ادبي هڅو وضعيت

کندوز کې ادبي غونډې پيکه شوي، خوست کې د ادبي فعاليتونو راپور، پښتو ته د بې‌نظير بوټو د کتاب ژباړه او له ژباړونکې سره يې خبرې. دغه راز په نننۍ خپرونه کې دا هم اورئ چې کابل کې د ارواپوهنې يو کتاب تازه چاپ شوی، د ليکوال او شاعر صديق الله بدر سره د نوموړي پر يوه کيسه خبرې او يو شمېر نور مطالب. ازادي راډيويي مجله چې هره اوونۍ يې احمد شيبر چمتو کوي په‌کې ادبي، هنري، کلتوري او ټولنيز موضوعات را اخيستل کېږي. دا خپرونه د لاندې غږيز فايل په کېکاږلو اورېدلی شئ:

11.11.2022 ازادي راډیو

د امريکا شارژدافيره ښځينه فعالانو ته: د افغانستان راتلونکي ته کار وکړئ

د افغانستان لپاره د امریکا شارژدافیرې کرن دیکر په پاکستان کې له یو شمېر افغان مېرمنو سره په لیدنه کې له هغوی غوښتي چې په افغانستان کې د یوې داسې راتلونکې لپاره کار وکړي تر څو د ټولو افغان مېرمنو حقوقو ته په‌کې درناوی وشي. بل پلو یو شمېر ښځینه فعالانې چې غواړي بېرته افغانستان ته وګرځي خو د طالبانو له ویرې دغه کار ته زړه نه ښه کوي. د ښځو فعاله راضیه بارکزۍ چې اوس مهال له افغانستانه بهر ده وايي، کلونه یې د خپلې روښانه راتلونکې او ظرفیت لوړونې لپاره کار وکړ او هیله یې درلوده چې یوه ورځ به افغانستان کې روښانه راتلونکی ولري خو د تمې خلاف په ناڅاپي ډول کډواله شوه. اغلې بارکزۍ له ازادي راډیو سره په خبرو کې وویل، غواړي یوه ورځ بېرته افغانستان ته وګرځي خو د طالبانو تر کنټرول لاندې یې یوه ورځ د ژوند کولو لپاره ډاډ نه‌شته. نوموړې وايي: "د طالبانو په اوسنۍ واکمنۍ کې زموږ د ژوند تضمین نه‌شته پاتې خو دا چې طالبان دې موږ ته د خپلې واکمنۍ پر مهال ټول حقوق خوندي او د اعتماد فضا رامنځته کړي." راضیه بارکزی وايي، ځوانان او ښځینه فعالانې دې هڅه وکړي تر څو افغانستان له اوسني ناورین نه وژغوري. دا په داسې حال کې ده چې تازه د افغانستان لپاره د امریکا شارژدافیرې کرن دیکر په پاکستان له یو شمېر ښځینه فعالانو سره لیدلي دي. نوموړې چې اوس مهال هم پاکستان کې ده په خپل ټوېټر پاڼه لیکلي: "د افغان مېرمنو سره په عاطفي خبرو کې ما د هغوی په سترګو کې هغه بل اور ولیده چې غواړي بېرته خپلو کورنو ته لاړې شي خو هغوي ویره لري چې جبري ودونو ته مجبوره نه‌شي، د کار او تحصیل له حقونو محرومې نه‌شي، هغوی غواړي چې حقوق یې تضمین شي." نوموړې همدا راز لیکلي چې افغان مېرمنې د خپلو حقونو د تضمین غوښتنه کړې. له بلې خوا بیا یو شمېر نورې ښځینه فعالانې په دې باور دي چې په افغانستان کې د مېرمنو لپاره وضیعت ورځ تر بلې مخ په خرابېدو دی. د افغانستان د موج تحول ګوند غړې او ښځینه فعاله فاطمه مسعود په دې اړه ازادي راډیو ته وویل: "اوس نو یو طرف افغانستان پاتې او بل طرف د طالب زور او تاوتریخوالی، د ښځو وضیعت د خرابېدو په حال کې دی، طالبان د افغان مېرمنو د ښه کېدو لپاره هیڅ یوه برنامه نه‌لري، ورو ورو افغان ښځې او نجونې له کار، تعلیم او پرمختک نه محرومیږي، زه باوري یمه چې وضیعت له دې نور هم خرابیږي." موږ هڅه وکړه چې د کرن دیکر د اندېښنو په اړه د طالبانو نظر واخلو خو د دوی ویاند ذبیح الله مجاهد په دې برخه کې زموږ پوښتنې ځواب نه‌کړې. خو له دې وړاندې یې ویلي و چې د ښځو ټولو حقوقو ته د اسلامي شریعت په رڼا کې ژمن دي. د ښځینه فعالانو اندېښنې په داسې حال کې مخ په زیاتېدو دي چې یوازې په تېره یوه اونۍ کې دوه ښځینه فعالانې ظریفه یعقوبي او فرحت پوپلزۍ د طالبانو له‌خوا نیول شوي. همدا راز په تازه مورد کې ښځې له حمام او پارکونو نه هم منع شوې چې دغې چارې تند غبرګونونه له ځان سره درلودل. خو د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد له دې وړاندې ویلي و چې معترضه مېرمنې له بهر نه امر اخلي تر څو د بې باورۍ فضا رامنځته کړي.

11.11.2022 ازادي راډیو

OK
This site uses cookies. By continuing to browse the site, you are agreeing to our use of cookies. Find out more