ټول   BBC ازادي راډیو امریکا غږ ډیوه


د طالبانو او پاکستان تجارتي تړون

د پاکستان د سوداګرۍ د وزارت پلاوي په کابل کې له طالبانو سره د افغانستان او پاکستان تر منځ د تجارت په برخه کې یو تړون لاسلیک کړ چې پکې افغان اوپاکستاني سوداګرو ته یو لړ اسانتیاوې په پام کې نیول شوې دي. د ژمنې به پلې شي؟ له قانوني پلوه به یې تضمین وشي؟ د مثلث په دې خپرونه کې یې کتلی شئ:

27.07.2022 ازادي راډیو

د بخښنې نړیوال سازمان: د طالبانو تر واکمنۍ لاندې د مېرمنو ژوند خراب شوی

د بخښنې نړیوال سازمان وايي، افغان نجونې او ښځې د طالبانو په واکمنۍ کې سختې ځپل شوي او نه یوازې دا چې له خپلو حقونو محرومې دي، بلکې له کورني تاوتریخوالي سره مخ او په کم عمر کې په زور ودېږي. یوه معترضه مېرمن٬ چې په کابل کې یې د طالبانو پر ضد په څو اعتراضیه غونډو او لاریونو کې ګډون کړی اوس له افغانستانه بهر اوسېږي او د خپل هویت د پټ ساتلو په شرط یې ازادي راډیو سره خبرې کړي. دا ادعا کوي٬ چې طالبانو هغه مهال بندي کړې وه او همدا ډول د اعتراض پر مهال وهلې او شکنجه کړې، خو نه غواړي چې په زندان کې د خپل وضعیت په اړه ډېر جزییات ورکړي. هغې وویل: "د طالبانو پر ضد اعتراض کې ووهل شوم. ما ته یې بدې ردې وویلې، څو زموږ مخه ونیسي. طالبانو څو ځله زه وڅارلم. زموږ کور د طالبانو تر کنټرول لاندې و او څو ځله مې له یوه ځایه بل ته کډه وکړه. یوه نیمه میاشت په یوه امن کور کې اوسېدم، خو طالبانو ونیولم. هغه شپه چې ونیول شوم، زما د ژوند تر ټولو بده شپه وه. طالبان له وسلو او د استشهادي ځواکونو سره زموږ اپارتمان ته راننوتل او په ډېره بې رحمۍ یې موږ ونیولو." په کابل کې د معترضو ښځو له نیولو، زندان ته یې د اچولو او د ځینو معترضو په خبره په زور له دوی د اعتراف اخیستلو وروسته، اوس په سړکونو د ښځو د اعتراض غږونه ټپ شوي دي. خو تازه د بخښنې نړیوال سازمان د چهارشنبې په ورځ یو راپور چې «تدریجي مرګ؛ د طالبانو تر واکمنۍ لاندې نجونې او ښځې» نومېږي او په تېرو ۱۱ میاشتو کې د افغان نجونو او ښځو وضعیت ښيي، خپور کړ. د دې سازمان څېړونکو په تېره مارچ میاشت کې افغانستان ته د سفر پر مهال له ۱۰۱ نجونو او ښځو سره د افغانستان په ۲۰ ولایتونو کې خبرې کړي او په دې راپور کې یې د هغوی غږ راپور ته کړی دی. راپور کې راغلي، طالبانو په افغانستان له واکمنېدو وروسته، د زده‌کړو، کار او مدني برخو کې د ښځو حقونه نقض کړي او همدا ډول د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي او د دوی د حقونو د خوندیتوب بنسټونه هم له‌منځه تللي دي. دا راپور ښيي٬ چې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې په افغانستان کې په کم عمر کې د نجونو په زور واده کول زیات شوي دي. د بخښنې نړیوال سازمان سرمنشۍ اګنس کلامار وايي، په افغانستان کې د طالبانو له واکمنۍ د یوه کال له کمې مودې راهیسې، د هغوی ظالمانه سیاست میلیونونه افغان نجونې او ښځې د امن او ازاد ژوند څخه محرومې کړي. د بخښنې نړیوال سازمان په راپور کې خبرداری ورکړل شوی٬ چې د ښځو ځپل او خاموشه کول ورځ تر بلې زیاتېږي او باید نړیواله ټولنه دې ټکي ته پام وکړي. د سویلي اسیا لپاره د بخښنې نړیوال سازمان کمپاینره سمیرا حمیدي هم ازادي راډیو ته وویل، نړۍ باید په افغانستان کې د نجونو او ښځو نازک وضعیت ته پام وکړي او پر طالبانو فشار راولي. حمیدي وویل: "زموږ موندنې ښيي چې د طالبانو په واکمنۍ کې په زور او په کم عمر کې ودول زیات شوي دي. هغه حقوقي خدمتونه چې له زیان ګاله ښځو یې ملاتړ کاوه، په بشپړ ډول له‌منځه تللي. موږ په افغانستان کې د معترضو ښځو د نیولو، بندي کولو او شکنجې شاهدان یوو او دا ډېره اندېښمنونکې ده. نړیواله ټولنه او د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا باید پام وکړي، څو د نجونو او ښځو وضعیت بدلون وکړي." طالب ویاندویانو په دې اړه زموږ پوښتنې ځواب نه‌کړې، خو له دې وړاندې یې ازادي راډیو ته ویلي چې په افغانستان کې د اسلامي شریعت له مخې د ښځو حقونه خوندي دي. خو یو شمېر افغان ښځې وايي، د ښځو د حقونو په اړه له دین څخه د طالبانو اخذ د خپلو روایتونو پر بنسټ دی. که څه هم له ۱۱ میاشتو زیات وخت کېږي٬ چې په افغانستان کې نجونې او ښځې د خپلو حقونو د خوندیتوب په اړه شکایتونه کوي، خو تر خوا یې یو شمېر معترضي نجونې او ښځې وايي د خپل حقونو لپاره به یې مبارزه روانه وي.

27.07.2022 ازادي راډیو

د نجونو تړلي ښوونځي؛ عباس ستانکزی: ژر به ټول ښوونځي پرانیستل شي

له شپږم ټولګي څخه د پورته ټولګیو د نجونو پر مخ د ښوونځیو د پرانیستلو په اړه د طالبانو د ژمنو د نه عملي کېدلو سره سره یو ځل بیا د طالبانو د حکومت د بهرنیو چارو د وزات مرستیال شېرمحمد عباس ستانکزی وایي، چې د ښوونځیو دروازې به ډېر ژر د ټولو زده کوونکو پر مخ پرانیستل شي. له شپږم ټولګي پورته د نجونو پر مخ د ښوونځیو د دروازو د خلاصولو په اړه د طالبانو د ژمنو په دوام د طالبانو د حکومت د بهرنیو چارو د وزات مرستیال شېرمحمد عباس ستانکزي یو ځل بیا په دې ټېنګار وکړ، چې نجونو ته دې د زده کړې زمینه برابره شي، هغه خبره چې له نېږدې یو کال راهیسې ویل کېږي، خو عملي کېږي نه. هغه وویل: "هېڅ وخت یو هېواد له تعلیم پرته مخته نه شي تللی او د دې تعلیم دروازه به اسلامي امارت انشالله ډېر ژر د افغانستان د ټولو اوسېدونکو پر مخ خلاصه کړي، دا هم لوی جهاد دی، چې وبه یې کړو." دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو پر افغانستان تر بیا ځلي واکمنېدو ورسته له شپږم ټولګي پورته د نجونو پر مخ د ښوونځيو دروازې تړلي دي او په کور دننه او بهر له ډېرو انتقادونو سره سره هم، تر اوسه یې په دې اړه د خلاصېدو پرېکړه نه ده کړې. ستانکزي دغه شان، د جمهوري نظام مخکینیو چارواکو او سیاسیونو ته چې له افغانستان بهر د طالبانو د حکومت مخالفت کوي په خطاب کې وویل، چې سیاسي مخالفت د افغانستان لپاره ګټه نه لري. د طالبانو د حکومت مخالفین وايي، چې د دوی حکومت ټولګډونه نه دی او بشري حقونو ته له دې ډلې، د ښځو او نجونو، په دې کې بیا د دوی د کار او زدکړې، د بیان ازادۍ او نورو ته ژمن نه دي او دا هغه څه دي، چې نړیواله ټوله او د بشري حقونو سازمانونه هم پرې ټینګار کوي، خو طالبانو تل د ادعاوې رد کړې دي. ستانکزی دغه څرګندونې داسې مهال کوي، چې د یوناما د راپور پر بنسټ٬ چې د جولای میاشتې په شلمه خپور شو، طالبان پر افغانستان د بیا واکمنېدو له نېټې د ۲۰۱۱ میلادي کال د جون میاشتې تر ۱۵ مې د افغانستان د مخکیني حکومت د ۱۶۰ چارواکو له محاکمې پرته وژنې عاملین ګڼل شوي، هغه څه چې طالبان یې ردوي.

27.07.2022 ازادي راډیو

جرمني: د ښځو له حقونو تر ټولو بده سرغړونه افغانستان کې روانه ده

د جرمني دبهرنیو چارو وزیرې انالینا بایربوک له ازادۍ راډیو سره په ځانګړې مرکه کې وویل " د ځمکې پر مخ د ښځو له حقونو تر ټولو بده سرغړونه افغانستان کې روانه ده". میرمن بایربوک د سه شنبې په ورځ د افغانستان د اوسنیو حاکمانو له خوا د نجونو او ښځو پر کار او تعلیم د محدودیتونو پر لګولو هم نیوکه وکړه او وې ویل، جرمني له طالبانو سره اړیکه نه لري. هغې زیاته کړه چې برلین د افغانستان د خلکو مرستې ته ژمن دی. د دغې مرکې یوه برخه دلته وګورئ.

27.07.2022 ازادي راډیو

د بښنې نړيوال سازمان: د طالبانو محدوديتونو د ښځو ژوند د تباهۍ له ګواښ سره مخ کړی

د بخښنې نړیوال سازمان په یوه نوي راپور کې چې نن (د جولای په ۲۷مه) خپور شو او د طالبانو تر واکمنۍ لاندې د ښځو او نجونو وضعیت ته کتنه پکې شوې په افغانستان کې يې د ښځو د روان وضعیت په اړه اندېښنه ښودلې. د دې راپور سرلیک دی تدریجي مړینه. ایمنسټي انټرنشنل په دې راپور کې ویلي په افغانستان کې د ښځو او نجونو ژوند د طالبان له خوا د دوی د بشري حقونو د ځپلو له کبله تباه شوی. په راپور کې راغلي چې طالبان د زیندۍ کولو تر کچې د ښځو د ځپلو په وسیله د افغان ښځو او نجونو ژوند تباه کوي. دغه راز په راپور کې ويل شوي طالبانو د ۲۰۲۱ کال په اګست کې پر افغانستان له واکمنېدو وروسته د ښځو او نجونو د زده کړې، کار او آزاد تګ راتګ حق تر پښو لاندې کړی، د کورني تاوتریخوالي د قرباني مېرمنو د ملاتړ او خوندیتوب سیسټم یې له منځه وړی، ښځو او نجونو ته یې، له تبعیضي قوانینو د کوچنیو سرغړونو په خاطر سزاوې ورکړي او په افغانستان کې یې د ماشومو نجونو د جبري او له وخته مخکې ودونو د شمېر له زیاتېدو سره مرسته کړې. راپور زیاتوي چې د ښځو پر وړاندې د طالبانو محدودیتونه ورځ په ورځ نور هم زیاتېږي. ایمنسټي انټرنیشنل پر نړیوالې ټولنې غږ کړی چې له طالبانو وغواړي چې د ښځو او نجونو حقوق خوندي کړي او درناوی ورته وکړي. د طالبانو حکومت تر اوسه د دې راپور په اړه غبرګون نه دی ښودلی.

27.07.2022 ازادي راډیو

د ملګرونو ملتونو د ښځو برخې مرستياله: د افغان مېرمنو شاتګ نړۍ ته ګواښ دی

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د ښځو د برخې مرستیاله الیسون دودیان وايي په تېرو یولسو میاشتو کې په دې هېواد کې د ښځو په وړاندې محدودیتونه زیات شوي دي. میرمن الیس چې تېره ورځ يې په یوې انلاین خبري ناسته کې خبرې کولې ټينګار وکړ چې په افغانستان کې د ښځو شاتګ د نړۍ لپاره ګواښ دی چې څنګه د تېرو دوه لسیزو لاس ته راوړنې په څو میاشتو کې له منځه وړل کېږي. نوموړې په دې خبرې کنفرانس کې وویل چې افغانستان د نړۍ یواځینی هېواد دی چې نجونو يې ښوونځيو او زیات شمېر مېرمنې يې کار کولو ته نه پرېښودل کېږي. مېرمن الیسون دغه شان وویل، په افغانستان کې هیڅ مېرمن د دولت په کابینه کې نه‌شته او د ښځو وزارت هم لغوه شوی دی. طالبانو پر افغانستان د بیا ځلې واکمنۍ له ترلاسه کولو وروسته د ښځو وزارت، د بشر حقونو خپلواک کمېسیون او په مېرمنو پورې اړوند د یو شمېر نورو ادارو اداري تشکیلات لغوه کړل او دغه شان يې په کابینه کې هیڅ مېرمنې ته ځای ورنه‌کړ. نوموړې وویل: "په افغانستان کې د مېرمنو د حقونو مبارزه یوه نړیواله مبارزه ده، دا د ټولو مېرمنو د حقونو د ترلاسه کولو لپاره په هر ځای کې یوه جګړه ده او هغه څه چې په دې برخه کې يې موږ کوو یا په‌کې نه بریالي کېږو، په افغانستان کې د مېرمنو لپاره دا په ډاګه کوي چې موږ څوک یو او د نړيوالې ټولنې په توګه موږ د څه شي لپاره ودرېږو." که څه هم د طالبانو د حکومت ویاند ذبیح الله مجاهد په دې اړه زموږ پوښتنې ځواب نه کړې خو وړاندې تر دې يې ویلي وو، چې دوی د افغان مېرمنو حقونه د اسلام په رڼا کې تامینوي خو دا چې د اسلام په رڼا کې له حقونو کوم تعریف لري په دې اړه يې څه نه دي ویلي. خو یو شمېر افغان مېرمنې په دې برخه کې د نړیوالو بنسټونو له لوري د افغان مېرمنو د وضعیت په اړه د اندېښنو څرګندول او راپور ورکول کافي نه بولي. لیلا چې په تېر جمهوري حکومت کې يې دنده درلوده وايي د طالبانو له راتګ وروسته په کور ناسته ده، خو وايي لا هم راتلونکې ته هیلې لري. لیلا وايي له ستختو اقتصادي ننګونو سره مخ ده ان روحي تکلیفونه ورته پیدا شوي دي. نوموړې وايي: "دا چې طالبانو افغان مېرمنې قید کړي دي، ځينې يې له کارونو راګرځولي، په نجونو يې د ښوونځيو دروازې بندې کړي، ځينې له پوهنتونو پاتې دي دا واقعاً د ټولو لپاره ډېره سخته ده، دا حالات بیخي سخت دي، زه له نړیوالې ټولنې غواړم چې پر طالبانو باید فشارونه زیات کړي یا لږ تر لږه له دوی سره خبرې وکړي چې افغان مېرمنې بېرته خپل مخکیني حالت ته لاړې شي." دا ښايي لومړی ځل نه وي چې یو نړیوال بنسټ په افغانستان کې د مېرمنو د حقونو په اړه اندېښنه څرګندوي بلکې په دې هېواد کې د مېرمنو د حقونو په اړه اندېښنې ورځ تر بلې په زیاتېدو دي. نړیواله ټولنه له طالبانو غواړي چې مېرمنو ته د کار، په سیاست کې د ونډې او نجونو ته د زده کړو حق ورکړي.

26.07.2022 ازادي راډیو

د نجونو تړلي ښوونځي؛ یوه ډاکتره طالبانو ته: تر کله به د پردیو خیرات ته محتاج یوو

۳۱۱ ورځې کېږي، چې په افغانستان کې له شپږم ټولګي پورته نجونې ښوونځي ته له تګه محرومې شوې دي. یوه وېډيو په ټولنیزو رسنیو کې لاس په لاس کېږي چې یوه ډاکتره مېرمن له څو نورو ښځو سره د طالبانو یوې ادارې ته ورغلې او د نجونو د ثانوي ښوونځيو د خلاصولو غوښتنه کوي. دغه وېډيو چې په ټولنیزو شبکو کې ډېره خپره شوې ده، معلومه نه ده چې په کوم ولایت کې ثبت شوې ده، خو دا ښځه طالبانو ته په خطاب کې وايي: " تر کله به موږ د پردیو خیرات ته محتاج یوو؟ ښځه او نر نه غواړي، غیرت په کار دی، زما لوراو خور باید درس ووایي چې خدمت وکړي." د طالبانو له بیا واکمنېدو ۳۱۱ ورځې تېرېږي او په دې موده کې له شپږم ټولګي پورته نجونې له ښوونځیو محرومې شوې دي. د نړیوالې ټولنې او د بشر حقونو د سازمانونو له ډېرو غبرګونونو سره هم طالبانو د نجونو د ښوونځيو په برخه کې انعطاف نه دی ښودلی. هغه زده کوونکې، چې اوس ښوونځي ته له تګه منع شوې دي، د خپلو زده کړو د راتلونکې په اړه اندېښمنې دي. په کابل کې د یوه ښوونځي د ۱۲ ټولګي زده کوونکې وايي، په وروستي تعلیمي کال کې له زده کړو پاتې شوې او دا ورته ځورونکې ده. نوموړې وايي، ښوونځي ته د بېرته تګ هیلې یې ورځ تر بلې مړاوې کېږي. هغه زیاتوي: "د ډېرې اندېښنې خبره ده چې یو کال کېږي د نجونو ښوونځي تړلي دي او نجونو د زده کړو حق نه لري. که ښوونځي خلاص وای، سږ کال به موږ د دولسم ټولګي فارغان درلودای خو له بده مرغه اوس یې نه لرو." په هرات کې د نجونو د یوه ښوونځي ښوونکې چې نه غواړي نوم یې واخیستل شي وايي، ډېرې زده کوونکې تر دې حده ناهیلې شوې دي چې په ژور خفګان اخته شوې دي. هغې وویل: "د زده کوونکو یوازځنۍ خبره دا ده چې ستړې شوې دي او نور هیلې نه لري. له یوې خوا زه د یوې ښوونکې په توګه هغوی ته انګېزې ورکوم چې صبر ولري او هیله منې اوسي خو له بلې خوا له حقیقتونو سره مخ کېږي، ځکه هره ورځ خبرونه اوري. باید ووایم چې د زده کوونکو رواني حالت ډېر خراب دی." د طالبانو د پوهنې وزارت ویاند عزیز احمد ریان د ښوونځيو د خلاصولو په اړه د ازادي راډیو د خبریال پوښتنې ځواب نه کړې خو تر دې مخکې یې ویلي وو، چې د ښوونځیو د خلاصولو پرېکړه د طالبانو د رهبري په لاس کې ده. خو د یوه کال له تېرېدو سره هم طالبانو له نړیوالو فشارونو سره د نجونو ښوونځي خلاص نه کړل او دا زده کوونکې لا تر اوسه بې برخلیکه دي.

25.07.2022 ازادي راډیو

ځينې ښځينه پولیسې: طالبانو تقاعد کړو او اوس یې امتیاز هم نه راکوي

ځينې ښځينه پولیسې ادعا کوي، چې د طالبانو حکومت هغوی په جبري ډول تقاعد کړي دي او د تقاعد امتیاز هم نه ورکوي. نفیسه هغه پولیسه ده، چې په تېرو لسو کلونو کې یې د غزني ولایت په بېلابېلو ادارو کې کار کړی. د دې مېرمنې په وینا، طالبانو واک ته له رسېدو وروسته دا او نورې همکارانې یې په جبري ډول تقاعد کړې خو د تقاعد امتیازات نه دي ورکړل شوي. نفیسه وايي، خاوند یې کلونه مخکې مړ شوی، دا او لور یې د ۷ کسیزې کورنۍ سرپرستي کوي چې اوس دواړه بې دندې دي. نفیسې ازادي راډيو ته وویل: "روزګار مو ښه چلېده، چېرته نه تلو، د خپلو خلکو خدمت مو کاوه، موږ لس واړه کونډې او بېچاره یوو. د لوړو بیو له لاسه له ډېرو ستونزو سره مخ یو. امارت ته مو وړاندیز وکړ چې تقاعد مو راکړي خو امارت زموږ هېڅ پوښتنه ونه کړه." تقاعد هغه مادي امتیاز دی، چې د یوه هېواد نظامي او غیرنظامي کارکوونکو ته د خدمت له دورې وروسته ورکول کېږي چې د ژوند اړتیاوې پرې پوره کړي. د طالبانو له واکمنېدو وروسته متقاعدو مامورانو د خپلو امتیازاتو د نه ترلاسه کولو په خاطر اعتراض وکړ. د دې ترڅنګ هغه ښځې، چې په تېر حکومت کې یې کار کاوه او اوس د تقاعد په درشل کې دي، بې برخلیکه پاتې دي. د دې ښځو له ډلې د یوې لور وايي، مور یې په مخکېني حکومت کې په کورنیو چارو وزارت کې کار کاوه خو تېر کال یې د تقاعد عمر پوره شوی دی. هغې د امنیتي ستونزو له امله ونه غوښتل خپل او د مور نوم یې په راپور کې واخیستل شي، خو وايي مور یې ۶۴ کلنه ده او د طالبانو حکومت یې د تقاعد له غوښتنې سره موافقه نه ده کړې. نوموړې زیاته کړه: "په دې دوره کې مې موږ د تقاعد غوښتنه وکړه، هغوی زموږ د تقاعد غوښتنه ونه منله او رد یې کړه. مور مې ناروغه ده او نور کار نه شي کولای. د تقاعد وخت یې هم پوره شوی دی." په داسې حال کې، چې له دې مخکې هم یو شمېر ښځو د (ډوډۍ، کار او ازادي) په نوم اعتراضونه کړي وو خو د طالبانو حکومت تر اوسه په ډېرو برخو کې ښځو ته د کار اجازه نه ده ورکړې. و مو غوښتل چې د دغه ښځينه پولیسو او په ټوله کې د ښخینه متقاعدینو په اړه د طالبانو د حکومت نظر هم ولرو، خو د طالبانو حکومت او د طالبانو د مالیې وزارت ویاندویانو د دې راپور تر خپرېدو پورې زموږ پوښتنې ځواب نه کړې. طالبانو له بیا ځلي واک ته رسېدو وروسته د دولت ډېرې ښځينه کارکوونکې په کور کېنولې. ډېرې دا ښځې یا د خپلو کورونو سرپرستې وې او یا هم د کورنیو د اقتصادي اړتیاوو په پوره کولو کې یې ونډه درلوده. خو په هېواد کې دننه او بهر له اعتراضونو سره هم د طالبانو حکومت له وعدو پرته تر اوسه بېرته دولتي ادارو ته د ښځو په راوستلو کې هېڅ اقدام نه دی کړی.

24.07.2022 ازادي راډیو

د افغانستان بیلابیلې سیمې ویجاړونکو سیلابونو زپلي دي

په وروستیو اونیو کې د افغانستان بیلابیلې سیمې د ویجاړونکو سیلابونو شاهدې وې. راپورونه وايي په ځینو سیمو کې دې سیلابونو خلکو ته پر مرګ ژوبله سربېره، کورونه، پلونه او کرنیزې مځکې ویجاړې کړي دي او ګن شمېر څاروي یې هم له منځه وړي دي. د افغانستان په خورو ورو سیمو کې د وروستیو سیلابونو له امله د اوښتي مرګ ژوبلې او مالي زیان دقیقې شمېرې نه دي څرګندې. دلته درسره یو شمېر هغه ویډیويي تصویرونه شریکوي چې د ازادي راډیو مخاطبانو له خپلو سیمو را استولي دي.

23.07.2022 ازادي راډیو

خبریاله سلګۍ احساس: د طالبانو په نوم وسله والو ګواښلې او ډبولې یم

په ننګرهار کې د سلګۍ احساس په نوم یوه خبریاله ادعا کوي٬ چې پرون د طالبانو په نوم ځینو کسانو ګواښلې او وهلې ده. سلګۍ احساس په ننګرهار کې له خصوصي رسنیو سره کار کړی. هغه ادعا کوي٬ چې پرون د دې ولایت د سره‌رود ولسوالۍ په بالاباغ سیمه کې د یو شمېر وسله‌والو له‌خوا چې ځانونه یې طالبان معرفي کول، ورسره تاوتریخوالی شوی. سلګۍ نن ازادي راډیو ته وویل، برید کوونکو پرې ډزې کړي او د سپکاوي په ګډون یې، د ټوپکو په کنداغونو په سر او د ولو په منځ کې پرې درانه درانه ګوزارونه کړي. هغې زیاته کړه: "ما لاسونه پورته کړل، چېغه مې کړه، ټیلیفون راڅخه ولوېد. ښکته لاندې د سیند پر غاړه ښځې هم ناستې وې. هغوی هم راغلې چېغې یې کړې. دې لور ته یو دوه کاکان وو، هغوی هم راغلل. له ما موبایل لوېدلی و، کله چې مو پورته کاوه، پر ما یې ګوزار وکړ، د اوږو په منځ یې ووهلم، زه په ګونډو شوم، دویم ګوزار یې زما په سر وکړ، بیا نوره نه‌یم پوهه شوې." هغه زیاتوي، وړاندې له دې چې بې هوښه شي، د وسله‌والو دا خبره یې اورېدلې، ځکه له دې برخلیک سره مخ ده چې د دوی له ګواښونو سره سره، ولې په کور نه‌ده ناسته. سلګۍ زیاتوي، له وړاندې یې کورنۍ ته ګواښونه کېدل٬ چې باید له دندې لاس واخلي او په کور کېني، خو اوسنیو حالاتو کې اقتصادي ستونزو د دې اجازه نه ورکوله چې په کور کې پاتې شي. سلګۍ احساس وړاندې د انعکاس په نوم په ننګرهار کې له یو خصوصي راډیو تلوېزیون سره کار کوه، خو اوس په سره رود ولسوالۍ کې یوې خصوصي ادارې سره کار کوي. د انعکاس راډیو تلوېزیون د طالبانو له راتګ وروسته وتړل شو، خو وړاندې یې څو تنه ښځینه خبریالانې له برید سره مخ شوي او وژل شوې دي. سلګۍ احساس اوس له طالبانو غواړي٬ چې دا پېښه وپلټي او د دې امنیت خوندي کړي. له طالبانو مو په دې اړه وپوښتل، خو ځواب یې رانه کړ. خو د سویلي اسیا د خبریالانو ټولنې یا سارک یوه اعلامیه کې پر دې افغان ښځینه خبریالې برید غندلی او له طالبانو یې غوښتي٬ چې له دې ډول پېښو سملاسي لاس په سر شي. سارک یوه اعلامیه کې لیکلي، سلګۍ احساس وهل شوې او د وهلو پر مهال بې‌هوښه شوې او د سیمې د خلکو له‌خوا روغتون ته وړل شوې ده. د سویلي اسیا د خبریالانو ټولنې له طالبانو غوښتي٬ چې د خپلو هغو وسله‌والو پر وړاندې چې په دې غیر انساني حرکت کې لاس لري اقدام وکړي او په افغانستان کې د مطبوعاتو او بیان ازادۍ او د خبریالانو حقونو ته درناوی وکړي. سره له دې چې طالبان وايي، په افغانستان کې د خبریالانو خوندیتوب او د بیان ازادۍ ته ژمن دي، خو له هغې نېټې چې دوی بیا واکمن شوي، اطلاعاتو د لاسر‌سي په ګډون له خبریالانو سره د دوی د بد چلند په اړه شکایتونه مخ په ډېرېدو دي. د تېرې اوونۍ کیسه چې لا توده روانه ده، د طالبانو د یوې اسټرالیوۍ خبریالې لین او ډونیل نیول دي. لين او ډونېل یوه ورځ وروسته تر نیول کېدو، د جولای په ۲۰مه له افغانستانه ووته او پاکستان ته ولاړه. هغې له افغانستانه تر وتو وروسته پر فارن پالیسي انلاین په یوه مطلب کې ولیکل، له دې وروسته به هېڅکله نه دا او نه نور لویدیځ خبریالان افغانستان ته ولاړ شي. طالبانو پرون هغه پر جاسوسۍ تورنه کړه، خو لین او ډونیل نن د طالبانو دا خبره په تمسخر واخیسته او په خپله ټویټرپاڼه یې ولیکل، طالبان نه‌شي کولای پر ده لګېدلی تور ثابت کړي. له خبریالانو او د افغانستان له رسنیو د ملاتړ بنسټونه دا نیوکه هم کوي٬ چې طالبان د خبریالانو د غږ د خاموشه کولو لپاره پر هغوی بېلابېل تورونه لګوي او توطیې ورته جوړوي. د دې کار ښه بېلګه په ارزګان کې د دوو خبریالانو نیول دي چې طالبانو پرې د اخلاقي تورونو ادعا وکړه، خو بېرته د طالبانو محکمې دوی بې‌ګناه وبلل او له بنده ازاد شول.

23.07.2022 ازادي راډیو

د کونړ قومي مشرانو له طالبانو د نجونو د ښوونځیو پرانیستو غوښتنه وکړه

پر طالبانو یو ځل بیا غږ شوی، چې د نجونو ثانوي ښوونځي پرانېزي. په کونړ کې پرون په یوه لویه غونډه کې قومي مشرانو دا غوښتنه وکړه. د کونړ په مرکز اسعدآباد کې پرون په یوه لویه غونډه کې، چې د طالبانو ځینو مشرانو هم ګډون په کې کړی وو، د افغان نجونو لپاره د منځنیو ښوونځیو او لېسو د پرانیستو غوښتنه وشوه. په غونډه کې یوه قومي مخور او دیني عالم مولوي سید ولي الله ټینګار وکړ، چې د طالبانو حکومت باید د ټولنې په بېلابېلو برخو کې ښځو ته د زده کړو امکان برابر کړي. دې دیني عالم له غونډې وروسته له آزادۍ راډیو سره په خبرو کې د خپلو څرګندونو په اړه نور وضاحت هم ورکړ. مولوي سید ولي الله زیاته کړه: "یو اسلامي دولت ښځینه ډاکټرې ته اړتیا لري. یوې ښځېنه معلمې ته اړتیا لري او حتی په ځینو حالاتو کې ښځینه پولیسو ته اړتیا لري. دا ټول ارګانونه دې ته هم اړ اړتیا لري چې باید تعلیم وکړي. دا د ټولو افغانانو غوښتنه ده او اسلامي امارت باید په دې برخه کې سوچ او فکر وکړي." مولوي سید ولي الله په غونډه کې ټینګار وکړ، چې طالبان باید افغان نجونو ته د اسلامي اصولو او حجاب په رڼا کې د زده کړو اجازه ورکړي. د افغانستان پخواني ولسمشر حامدکرزي پرون پر ټویټر په یو بیان کې ولیکل، چې په کونړ کې د دیني عالمانو، مشرانو او مخورو د هغې غونډې کلک ملاتړ او هرکلی کوي چې په کې له شپږم ټولګي د پورته نجونو د ښوونځیو د بیا پرانیستلو غوښتنه شوې. د کرزي په ټویټ کې راغلي، چې دی د هېواد پرمختګ او آبادي د نجونو او هلکانو له تعلیم سره تړلي بولي او د طالبانو پر سرپرست حکومت غږ کوي څو په دې اړه د هېواد د عالمانو او مشرانو غږ ته درناوی وکړي او د نجونو ښوونځي بېرته پرانېزي. پر عامو افغانانو او قومي مشرانو سربېره د طالبانو ځینو مشرانو او له هغې ډلې د بهرنیوچارو وزارت معین شېرمحمد عباس ستانکزي هم د نجونو د تعلیم په پلوي یو لړ څرګندونې کړي او زده کړې یې د نجونو اسلامي حق بللی دی خو د طالبانو چارواکو د دې حق د مخنیوي لپاره واضح دلیل نه دی بیان کړی.

23.07.2022 ازادي راډیو

ازادي راډيويي مجله؛ امريکا کې افغان ماشومانو ته ۱۲ ټولګې کتابونه چاپ شوي

جميل جان کوچی، هغه ليکوال چې امريکا کې يې کتابونه لويو لويو جايزو ته غوره شوي دي، کابل کې د افغان ادبي بهير د غونډو بيا پيل په اړه د ياد بهير له يو شمېر بنسټ اېښودونکو نظرونه، د افغانستان د يوې تاريخۍ ماڼۍ پېژندنه او د تېزس په اړه له محصلانو او د کابل پوهنتون له يو استاد سره بحث مو همدې خپرونه کې ځای کړي دي. ازادي راډيويي مجله چې د ادبياتو او فرهنګ اړوند مالومات په‌کې راټوليږي هره اوونۍ يې احمد شيبر چمتو کوي. دا خپرونه د لاندې غږيز فايل په کليک کولو اورېدلی شئ:

22.07.2022 ازادي راډیو

د تاجیکستان پولو ته نږدې دطالبانو فعالیت او د پولې پورې غاړه اندیښنې

طالبان د تاجیکستان پولې ته څیرمه امنیتی پوستې جوړوي. دغه کار د پولې پورې غاړه حساسیتونه را پارولي دي په ځانګړې توګه وروسته لدې چې دافغانستان په خاوره کې په یوې ډبرې باندې د مهدي ارسلان نوم ولیکل سو. نوموړی د طالبانو یو تاجیکستانی قوماندان دی. د تاجیکستان حکومت له طالبانو غوښتي چې ارسلان وروسپاري خو طالبانو دا غوښتنه رد کړې . دآزادې اروپا راډیو تاجیکي څانګې دغه رپوټ برابر کړی دی

19.07.2022 ازادي راډیو

د نجونو د ښوونځیو بند پاتې کېدل؛ اسیايي پوهنتون افغان ښځو ته بورسونه ورکوي

داسې مهال چې طالبانو له شپږم ټولګي پورته د نجونو ښوونځي تړلي، د ښځو لپاره اسیايي پوهنتون د افغان نجونو او ښځو لپاره د لوړو زده‌کړو ۱۷۰ بورسیې اعلان کړي دي. مروې په افغانستان کې لوړې زده‌کړې کړي، خو غواړي له هېواده بهر خپلو زده کړو ته دوام ورکړي. هغه په کابل کې اوسېږي او د هغو پالیسو په اړه چې طالبانو د نجونو او ښځو د زده‌کړو په برخه کې وضع کړې دي، اندېښمنه ده. مروه وايي، هغه هڅه کوي سکالرشېب واخلي، خو دې ته اندېښمنه ده چې له هڅو او کوښښ سره سره به طالبان اجازه ورنه کړي چې بې له محرمه له افغانستان ووځي. هغې زیاته کړه: "که موږ خواري وباسوو، زحمت وباسوو او بورسو ته کامیابه هم شو، نو فایده هېڅ ده، ځکه که موږ کامیابه هم شوو طالبان اجازه نه راکوي چې بې له محرمه سفر وکړو." طالبانو واک ته له رسېدو وروسته، له شپږم ټولګي پورته د نجونو ښوونځي تړلي او تر خوا یې په ټولنیزه او سیاسي برخه کې د ښځو په فعالیت هم بندیز لګولی دی. د دې تر څنګ یې په کورننه او له هېواده بهر له محرم پرته د ښځو په سفر یې هم محدویتونه وضع کړي دي. د ۱۴۰۰ لمریز کال د حوت په اتمه د طالبانو حکومت اعلان وکړ، چې ښځې تر دې وروسته نه شي کولای له شرعي محرم پرته له هېواده بهر سفر وکړي. د طالبانو اوسنی حکومت د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا او د بشري حقونو د نړیوالو بنسټونو له‌خوا د افغان نجونو او ښځو د حقونو په نقض هم تورن دی. دا په داسې حال کې ده، چې تازه د ښځو لپاره اسیايي پوهنتون"AUW"د افغان نجونو او ښځو لپاره ۱۷۰ بورسیې اعلان کړي دي. د دې پوهنتون بنسټ اېښودونکي کمال احمد کابل ته د خپل څلور ورځني سفر پر مهال پرون د طالبانو حکومت د بهرنیو چارو وزارت له مرستیال عباس ستانکزي سره کتنه کې دا خبره کړې ده. هغه ویلي، هغه افغاني نجونې او ښځې چې له دوولسم ټولګي فارغه شوې او یا هم یې لیسانس کړی وي، کولای شي د دې بورسیو لپاره نوملیکنه وکړي. د ښځو لپاره اسیايي پوهنتون دا هم ویلي، چې د افغان محصلانو لپاره یو انلاین پروګرام پیلوي، څو وشي کولای په کور دننه د افغانستان د نصاب مطابق خپلې زده‌کړې مخته یوسي. د ښاغلي کمال احمد په خبره، په دې اړه یوه هوکړه‌لیک چمتو دی او ژر به د افغانستان د پوهنې وزارت او دوی ترمنځ لاسلیک شي. د‌ ښځو لپاره اسیایي پوهنتون د بنګله‌دېش چیټاکانګ کې دی او د افغانستان په ګډون د نړۍ د ۱۷ هېوادونو څخه په کې ۱۱۶۰ تنه زده‌کړه کوي.

18.07.2022 ازادي راډیو

د نجونو د ښوونځيو تړل کېدل به تر کومه دوام لري؟

له څه کم یو کال راهیسې، په افغانستان کې د منځنیو ښوونځیو او لېسو زده کوونکې نجونې له زده کړو بې برخې دي. د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د ځانګړي استازي مرستیال مارکوس پوتزل تېره ورځ د طالبانو له چارواکو سره په کتنه کې یو ځل بیا په دې اړه اندېښنه وښوده او د نجونو د تعلیم د دوام پر اړتیا یې ټینګار وکړ. په ناروې کې د افغانستان پخوانۍ سفیره او د ښځو د حقونو فعاله شکریه بارکزۍ په دې باور ده چې نړیوال د افغان نجونو په برخه کې مسوولیت لري. له احمدتکل سره د مرکې په پیل کې مېرمن بارکزۍ دې پوښتنې ته ځواب ویلی چې د نجونو د تعلیم د دوام لپاره غوښتنو تر اوسه نتیجه نه ده ورکړې، نو دا وضعیت به ترکومه په دې ډول دوام کوي:

18.07.2022 ازادي راډیو

OK
This site uses cookies. By continuing to browse the site, you are agreeing to our use of cookies. Find out more