د لوی، مهربان او بخښونکي خدای په نامه

علمي لیکنې

10.05.2014 09:16    |   فضل ربي شیرزاد دكاروېش ، خوځښت او نه تبعيض، د سیمه اییز اقتصادي پیوستون مهم شرطونه

ددې لپاره چې په سیمه کې اقتصادي پیوستون رامینځته شي، باید درې شرطونه یې پوره کړي وي: • د کار ویش Division of Labor • خو ځښت mobility • عدم تبعیض Non discrimination په یوه ټاکلي سیمه کې د هیوادونو د اقتصادي پیوستون لپاره یو مهم شرط دا دې چې په پایله کې یې د غړو هیوادونو ترمینځ د کار ویش رامینځته شي. د کار ویش په دې مانا چې له غړو هیوادونو څخه هر یو یې هغه توکي تولید او نورو ته صادر کړي چې په تولید کې یې تخصص لري او په لږ لګښت سره یې تولیدولی شي. ددې ترڅنګ بشپړ پیوستون ددې ايجاب كوي چې هغه توکي چې بازارته عرضه کیږي باید په كافي اندازې سره دخوځښت وړوي. اوعدم تبعيض په دې مانا چې نه پلورونكي اونه هم پيريدونكي دپلورل شوو اوياپيرودل شوو توکو دمنشا(origin) په اړه فکر وکړي. د یادولو وړ ده چې په سیمه اییزه کچه د هیوادونو د پیوستون لپاره اړینه ده چې د غړو هیوادونو تر مینځ د توکو او د تولید د عواملو ( کارګرو او پانګې ) خوځښت په كافي اندازې سره وي (Adequate Mobility ) نه په بشپړ ډول سره (Perfect Mobility) ځكه دااړینه نده چې دتوليدهرواحداويادتوليدهرعامل دې له یو هیواد څخه بل هیواد ته د انتقال وړ وي همدومره بس دې چې دټولې عرضې يوه ټاكلي برخه دي پرته له نا اړینو لګښتونو او پرته له خطر څخه له یو غړي هیواد څخه بل غړي هیواد ته ولیږدول شي.

08.05.2014 11:59    |   ډاکتر محمد نواب ویساند د افغانستان معاصر اقتصاد اړوند ځیني وړاندیزونه

څه مـــوده وړانــــدې مې د افغانستان معاصر اقتصاد اړوند په تېرو څو لیکنو کې ، چې د یو شمېر ویبپاڼو په ارشیف کې موجودې دي ، د یو لړ حقیقي شمېرو په وړاندې کولو او ښوولو سره ،د تر سره شوو کارونو جاج اخستلو او شننو سربېره ، ځینو تشو او نیمګړتیاوو ته هم ګوته نیول شوې وه . د همدغه نیمګړتیاوو د له منځه وړلو او د راتلونکي اقتصادي پرمختګ او پراختیا او د ولس د مخ په زیاتیدونکو غوښتونو او اړتیاوو د پوره کولو او په اقتصادي چاپیریال کې د تشدیدي او پراخیدونکې سمې کارونې لپاره د څانګیزو کارپوهانو ګټورو لارښوونو ، رغوونکو وړاندیزونو ، غوره او لازمو تدبیرونو نیولو ته سخته اړتیا لیدل کیږي .

29.04.2014 10:26    |   فضل ربي شیرزاد سیمه اییز اقتصادي انضمام

په نړۍ كې دتجارت دازادۍ لپاره دوه ډوله هلې ځلې روانې دي كه له يوې خوادسوداگرۍ دنړيوال سازمان له لارې هڅه كيږي ترڅودهيوادونوترمنځ تجارتي خنډونه لكه تعرفې اومقداري محدوديت له مينځه ولاړشي نوله بلې خوادسيموپه كچه سوداگريزبلاكونه رامينځته كيږي چې دسيمه ائيزوتړونونو له لارې دتجارت دازادۍ لپاره زيارباسي اوهلې ځلې كوي. كه څه هم دسيمې په كچه دسوداگريزو تړونونو له لارې دتجارت ازادي اودسوداگرۍ نړيوال سازمان له لارې د سوداګرۍ ازادي سره ډېر توپير لري.سيمه ائيزتړونونه په دې تركيزكوي چې يوهيواد ديوكوچنۍ ډلې هيوادونوپروړاندې تجارتي خنډونه له مينځه يوسي چې په همدې اساس دنورې نړۍ سره دتبعيضي چلندڅخه كاراخلي .ولې ددې پرخلاف دسوداگرۍ نړيوال سازمان WTO هڅه كوي ترڅودټولونږدې ۱۴۸ غړوهيوادونوترمنځ تجارت په غيرتبعيضي توگه سره ازادكړي اودنړۍ په كچه دتجارت په وړاندې هرډول خنډله منځه يوسي.

29.04.2014 10:24    |   محمدسرور وکيلي دپښتو اودري ژبو ریښې

دتاریخ له مخي پښتو او «دري» دواړې ژبي دهندواسیایي ژبو څانګي دي . (دپښتو ژبه د«مارګن سټرن» په قول دساکاقبایلو یوې اولسي ژبي ته نږدې وه . )[پښتانه دتاریخ په رڼاکي ۱۷۴ – ۱۷۵ مخ ] چي ساکا تقریبا ۳۰۰ کاله قبل المیلاد کي ئې ژوند کاوه پښتو ویل کېده، چي دهغه وخت راهسي ترننه پوري ئې چي وشمېرې ۲۳۱۴کاله کيږي . یاني چي نوري تاریخي څېړني ونه ګورو دغه مهال پخپله داښیي،چي پښتو ژبه یوه زړه اریايي ژبه ده . دغه ژبه خپلي ریښې دنورو ورنږدو اریایي باختري ژبو کي لري .

28.04.2014 18:59    |   آغامحمد حیدری د خپلو کمپيوټرونو د ساتلو لپاره څه وکړو؟

– په خپلو کمپیوټر ونوکی له یو جواز لرونکی انتی وایروس نه ګټه واخلی ، انتی وایروس د کمپیوټرنو دساتنی لپاره کارول کیږی شی.Update ، څرنګه چی هره ورځ نوی وایروسونه رامنځ ته کیږی ، انتی وایروس باید فعال کړی ترڅو ستاسو په کمپیوټر کی د معلوماتو تګ راتګ له انټرنیټی(Firewall) ۲- په خپل کمپیوټر کی د اور دیوال شبکو سره کنټرول کړی.

24.04.2014 12:37    |   ډاکتر محمد نواب ویساند د خــــواړو نـــــــورم او د انـــــرژۍ لګښت

په نننۍ متمدنه نړۍ کې هڅه کیږي ، چې د کار د شرایطو ، د ټولنې د وګړو د جوړښت ، د هغوی د غوښتنو او د آب وهوا په پام کې نیولو سره داسې خوراکي توکي ، چې د پوره ګټورو غذایي موادو ( پروتئین ، ویټامین ، منرال او کاربوهایدراید ) درلودونکي وي تولید ، او د سالمې ودې ، روغتیا او د کار وړتیا د لوړېدو په موخه یې د خپلو وګړو په واک کې وي . دا کار د هغه ټولنو لپاره ،چې وګړي یې په واقعي توګه لکه څنګه چې ښایې ژوند کول غواړي ، د ورځې یوه عادي خبره ده . خو بې وزله افغانان په دغه ډول باارزښته غذایي کمپننټو فکر کول خو لا څه کوې ، چې د دا دومره بې کچې مرسته شوو ( ملیاردونو) ډالر سره سره ، یواځې په ژوندي پاته کېدو شکر باسي ، او ان د یوې وچې ګولۍ ډوډۍ د نشتوالي له کبله شپه تر سهاره په لوږې ( وږې خېټه ) تېروي .

11.04.2014 18:20    |   سیدمنتظرشاه ګازره په درملنه او طبابت کې(Carrot in Medicine) :

ګازرې د نورو خوړو په پرتله ډیرې خونده ورې دي. په ټوله کې د بدن د بشپړې روغتیا له پاره ګټورې دي، په ځانګړې توګه د پوستکي د ځلا، سترګو د لید د پیاوړتیا، هاضمی سیستم او غاښونو د روغتیا له پاره مفیدې ګڼل کیږي. د لاندینیو دلیلونو له مخې کولای شوچې ګازرې د ښه خوړو په توګه وکاروو:

11.04.2014 09:50    |   امرالله کامه وال چې مڼه وي ډاکتر ته اړتیا نشته

مڼه هم فلکلور دی، هم د شاعرانو ښکلا او هم د ډاکترانو دوا. مڼه د فال لپاره هم کارېږي لکه څوک چې غواړي ډېر اولادونه ولري، نو ورته ویل کیږي چې؛ مڼه پرې کړي او پکې شته زړو قدرې به یې اولادونه هم وي. دا مسله یوازې یو پخوانی دود او فال دی. په پښتو کې په ډېرو متلونو کې هم مڼه کارول کېږي لکه: که شپه تیاره ده، مڼې په شمار دي. په لنډو کې هم د مڼې خاص ارزښت او خوند ته اشاره کیږي لکه: ما درته ويل کابل ته مه ځه// مڼې خوږې دي ما به هیره کړې مينه .

07.04.2014 18:08    |   مولوي عبدالودود د خطرناکو مرضونو علاج

الله ج فرمايي: هغه کسان چې ایمان یې راوړی دی او نه دې ګډوډ کړي د خپل ایمان سره ظلم (شرک) ددغه کسانو لپاره امن دی او دوی هدایت موندونکي دي (انعام ۸۲) نبي ص د ظلم معنی په شرک سره کړې ده.

02.04.2014 09:00    |   محمدسرور وکيلي دلیکني سمون

سمه لیکنه یامعیاری لیکنه کېدای سي، چي ملي لیکنه ئې هم وبولو . راز راز لیکني یاني دژبي دپښوئې سره ناسمه لیکنه د ژبي ادبي،ګرامري اولرغونې ښکلا یاني (Esthetic) اوخوند له منځه وړي او لیکنه په لوست کي ستونزمنه وي . د پښتو ژبي پښویه (reguler) ډېره په زړه پوري پوره اومکمله ده . هیڅ لږوالی یاني کمبودي نه پکښې لیدل کیږي .

19.03.2014 22:27    |   ډاکتر محمد نواب ویساند د کمپنیو د اقـتـصـادي فـعالـیـتونو تـحلیل او تـجـزیه

د ژباړن (زما) یو څو مخکنۍ خبرې : په یو هېواد کې اقتصادي کاروبار هغه وخت غوره پایلې لرلای شي ، چې په پرلپسې توګه یې د اقتصادي جوړښت په اډانه کې د اړوندو شاخصونو د ارزونې له لارې پوره جاج واخستل شي ، نیمګړتیاوې یې په ګوته ، رېزرفونه یې جوت او د راتلوونکي پراختیا لپاره ورته د شونتیاوو او اولیتونو په پام کې نیولو سره داسې روښانه ، علمي او عملي ستراتیژیک پلان ، چې د پلي کولو پر مهال یې وخت په وخت د روانو چارو د شننې او تحلیل ( انالیز ) نه د تر لاسه شوو پایلو له مخې یې د اړینو او اغېزمنو تدبیرونو نیول شوني وي ، جوړ شي . نو له همدې کبله مې غوره وبلله ، چې د هر څه لمړی د اقتصادي فعالیتونو په ډګر کې د ( انالیز ) مفهوم او ارزښت ، چې د اقتصادي فعالیتونو له ریښتیني انځور په ډاګه کولو سره مرسته کولای شي ، وړاندې کړم .

09.03.2014 10:05    |   انجنیر سید احمد شاه سادات په انګلستان کی د نوری فایبر ستر انقلاب

د انګلستان د تیلیفونی خدماتو زیربنایی پروژی د بریټش ټیلیکام سره دي. بریټش ټیلیکام پخوا یو دولتی شرکت وو چه وروسته بیا یو سهامی شرکت شو.

20.02.2014 09:53    |   خان ولي کامران د امریکا متحده ایالاتو د حکومتدارۍ سیستم

د امریکا متحده ایالاتو په ۱۷۷۶ میلادي کال د جولاۍ په څلورمه نېټه چې کله د لویې برتانیا څخه خپله ازادۍ ترلاسه کړه نو خلکو یې کوښښ او هڅه پیل کړه ترڅو په هېواد کې یو اساسي تشکل رامنځ ته کړي چې په هغه کې د خلکو د ژوند کولو حق، ازادی اوخوشالي اوسي.

13.02.2014 09:41    |   انجنیر سید احمد شاه سادات نوی ټیکنالوژي او ګوجي

د نوی ټکنالوژی په برخه کی ورځ تر بله نوی شیان بازار ته وړاندی کیږی. چه یو له دغو نوی شیانو څخه د لیری فاصلی څخه د کور او د دفتر د دروازو کنترول دی. د امریکی د سن فرانسیسکو د ایالات یو شرکت بازار ته یو داسی آله چه ګوجی نومیږی راوړاندی کړی ده.

13.02.2014 09:39    |   بختیار احمدزی د سفارت حق او یا د سیاسی نمایندګیو حق

دېپلومات دېوې ېونانې کلېمې (Deplume ) څخه منشى اخلي او Deplume ديوي قات شو ي پاڼي معنى لري او هر هغه چاچې به داقات شوي پانه له حانه سره وړله ديپلومات ګڼل کيده د سفارت حق ازاد او مستقل هيوادونه لري ولي د يوه هيواد تر حمائي لاندي هيوادونو ته ددي حق په اړه اختلاف وجود لري .مګر ويلي شوه چې دا ډول هيوادونه د منلو حق لري يعني کولاي شي يو سفير په خپل هيواد کې ومني .مګر نه شي کولاي يو بل هيواد ته سفير وليږي د فعال او غير فعال سفارت د مفهوم په نطر کې نيولو سره بايده واويم چې سفيرانو د منلو اوليږلو په اړه د مستقل او غير مستقل (تحت الحمايه)هيوادونو په برخه کې د يادوني وړخبره داده . چې پدي اړه يوه استثناء وجود لري او هغه دا چې (نني رو مانيه) چې تر ١٨٧٨ کال پوري سره ددي چې د عثماني د امپراطوري هيوادونو له ډلي څخه ورسره هم فعال سفارت حق ئي درلود همدا راز Confederation که هر يو ئي خوا د دواړو صورتونو يعني د سفير د ليږلو اومنلو حق لري . دلته بايد يوه خبره پټه پاتي نه شي چې لومړي جنګ پوري د سياسي نمايندګانو ليږل او منل يواځي د لويو هيوادونو پوري منحصره ولي اوس پدي اړه انحصار وجود نلري لوي او کوچني هيوادو ته دا پورته څو شرايط درلودونکې وي ددي حق لري چې تر د خو سياسي غوښتنو سره سم د پين المللي روابطو د پراختيا لپاره سياسي نمايندګان هر هيواد ته چې و غواړي وى ليږي او د هر

02.02.2014 12:24    |   نور رحمان لېوال سم لیکل(رښتين): که اسانه، پاک او اقتصادي ليکل (لېوال(

هرومرو يې ولولئ، شريک او علمي يې تنقيد کړئ. تر ټولو وړاندې غوړام ووايم چې ډېرى پښتو ټايپونکي د واټن تڼۍ(Spacebar ) کارولو ته پام نه کوي، کله چې پښتو ليکئ، د کليمو ترمنځ (تر منځ) واټن کارول ډېر اړين دي چې لاندې چارو او لوستونکو سره مرسته کوي. خو د پښتو ډيرى ليکوالان د کليمو ترمنځ واټن ته خيال نکوي (نه کوي). هيله ده لدې ليکنې ورسته يې وکړئ.

31.01.2014 11:00    |   نور رحمان لېوال افغانسټ١ سپوږمکۍ يا سټلايټ لس کاله ناوخته خو ښه ګام!

ډېر خوښ شوم چې د مخابراتو او معلوماتي ټکنالوجۍ وزارت او د مخابراتي خدمتونو د تنيظم ادارې هغه کار چې لس کاله مخکې کول وه اوس يې پيل کړ، يانې د تيارې خېژول شوې سپوږمکۍ د ظرفيت برخه رانيول او "افغانسټ١" سوداګريز نومول، مارک يا برانډ کول. ١٠ کاله پخوا چې کله ښاغلى سنګين په نوري فايبر زور راوړه ما په سپوږمکيو کې ورته د پانګونې مشوره ورکړې وه. تر افغانسټ١ هم پدې ډېر خوشاله شوم چې يو ځل بيا هېوادوال د يو ستر تاوان څخه وژغورل شول، هغه په زرګونو ميليونو د مخابراتو د مالياتو پانګه چې پديوخت کې د لومړيتوب لمخې بايد د خوارک/څښاک، روزنې/لارښوونې، امنيتي او روغتيايي چارو په برخه کې يو په بل پسې ولږول شي.

31.01.2014 10:37    |   امرالله کامه وال که کبان نه خورئ ګلپی وخوره !

که څوک د زړه د ناروغي څخه رنځ وړی نو ګلپي Allicinماده لری او د زړه حملی کچه راټیټوی ګلپی اومګا ۳ چی عموماّ په کبانو کی دغه ماده دیره موندل کیږی په ګلپیانو کی هم شتون لری

30.01.2014 11:48    |   پوهندوی آصف بهاند لنډۍ اودلنډیودثبتولوستونزه (دویمه برخه)

په لنډیوکې دهرزمان دژوندانه رازونه په هنرمندانه ډول ځا ی پرځای شوي دي،دهرزمان ټولنیزې اړیکې په کې په ماهرانه توګه انځورکړای شوي دي،په امانتدارئ سره پیړۍ،پیړۍ ساتل شوي دي.کومې یې چې سینه په سینه تراوسنیوزمانوپورې رارسیدلې دي؛کولای شوچې له هغونه دتیرو وختونودانسانانودژوند دځینوهغواړخونوپه باب مهم اودلوموړي لاس مالومات ترلاسه کړوچې په لنډۍ کې انځورشوي وي.

24.01.2014 16:49    |   ډاکتر محمد نواب ویساند د ســــوړ ســاتــنــځایــنو اقتصادي ارزښــت

وړمه ورځ مې ( د 2014-01- 15 نېټه ) د بېنوا په معتبره ویبپاڼه کې د ورځنۍ تودې پیښي په نوملړ کې د (په کندهار کې د سوړ ساتنځای دبنسټ ډبره کښېښودل شوه ) تر سر لیک لاندې په یو خپور شوي خبر باندې سترګې ولګېدې او له حده زیات خوښ شوم ، دا ځکه چې دا ډول او دې ورته پروژې د هېواد د اقتصاد د پیاوړتیا او په تېره بیا د خوراکي صنایع د پرمختګ سره ، چې د هېواد دلمړنیو اړتیاوو د برابرو لپاره اړین ګڼل کیږي ، نه یواځې مرسته کوي ، بلکې د کرنیزو توکو د ضایع کیدو په مخ نیوي کې ټاکونکی رول لوبولای شي . د سوړساتنځای د کلمې په لیدو مې د خپل کاري شالید یو ستونزمن حالت را په یاد شو .

19.01.2014 20:47    |   محمد سرور وکيلي قافیه اوڅپه په شعر کي

قافیې ته په لاتیني (Rhythm)وايي اوپه انګلیسي کي (Rhyme)وایي اوپه جرمني کي ورته (Reim)وايي . دلاتیني اصطلاح د«ریتیوم» د«ریتموس» (Rhythmus)څخه اخست سوې،چي آهنګ،تال او «وزن» ته په موسیقۍ کي وایي . دانګلسي «رویم» دالماني د«ری م» سره یوشی دی،وزن اوبرابرتیاته دشعر وایي اوماناسوي دي په قافیې سره .

17.01.2014 12:48    |   امرالله کامه وال غوزان ترټولو خوندوره او ګټوره میوه ده

غوزان یا چهارمغز د وچو میوو له ډلی یوه خوندوره او ګټوره میوه ده .چی د بدن د روغتیا تر ځنګ دیری اقتصادی ګټی هم لری غوزان د نیمه استوایی سیمود سخت زړیو میوو په ډله کی د ځانګړی او لوړ اقتصادی ارزښت لرونکی میوو څخه شمیرل کیږی.

16.01.2014 09:56    |   ډاکتر محمد نواب ویساند دافغانستان اقـتصادي چاپـیـریال سالموادارواو وړ منجـمټ ته اړتیا لري !

د ادارې مسلکي وړتیا د کمزورۍ نه د ناوړې ګټـې پـورتـه کـونې په پلمه : په رښتیا ، چې د وږي پـه غـوږو کې د ډوډۍ ټـپار(۱) وي ، نور خلک نور څه لیکي خو زه د خپل هېواد د کمزوري اقتصاد د پیاوړتیا او د هر پول ( د افغانۍ سلنه ) څخه د سمې ګټې اخستنې او د راتلوونکي پرمختیا لپاره د سپما په فکر کې لوېږم . نور څه خو مــې په وســه پــوره نــه دي ، خو د هېـــواد شرایطو ته په کتو ، په اقتصادي واحدونو کې د کار وبار پر مهال د ځینو پخو او تجربه لرونکو کارپوهانو دکاري تجربو څخه ، چې د خپل وخت اړوندو چارو کې یې د یو لړ نیمګړتیاوو او کمیو د ایسته کولو لپاره د ځانګړو تدبیرونو د نیولو ، وړ او لازمو کړنو د تر سره کولو له لارې غوره مدیریت او ښې ادارې جوړونې ته لاره اواره کړې وه ، یو څه وړاندې کړم .

13.01.2014 09:57    |   الحاج انجنیرسیدرقیب شاه (هاشمې) دوګړودمناسباتواوروابطومعیارونه

دهری ټولنې دپرمختګ اوترقی اصلی شاخص د وګړو د مناسباتو او روابطوڅرنګوالی دی. څومره معیارونه اواخلاقی انسانی کړنې رعایت کیږی ؟ اوڅومره په ټولنیزواړیکوکی عینیت ښکاری ؟ همداشیان دی چی دټولنی دښیرازه کیدومعیارتعینوی .اسلام اواسلامی زده کړی الهی احکام دی چی دانسانی ژوند لاری یی تعین کړی. ۱ - ښه خلق:

06.01.2014 20:52    |   محمدسروروکيلي د(ول مصدر ) پکار وړل

د(ول) وتونکځی یامصدرپه ډېرو نورو ژوبوکي هم بې قاعدې اوقوي مصدر دی . په الماني ژبه کي ورته (sein)وایي اوپه انګلیسي کي ورته (to be)وایي . د(ول) مصدریولازمي (Intrasitive)مرستندویي یاني معینه مصدر دی،چي دنورومصدرود تیرو زمانو په ګرادان کي مرسته کوي .دساري په توګه : (زه تللی یم .) په ماضي يي قریب کي . په ماضي بعیدکي : (زه تللی وم .) لیدل کیږي،چي د(تلل مصدر) په ګران کي د(ول مصدر) په مرسته دواړي ماضي زمانې جوړي سوي .داګران د یوه لازمي مصدر وو په دوتیرومهالوکي .اوس ئې ګردان په متعدي( وتونکځي)کي ګورو . د(خوړل وتونکځی) دساري په توګه : (ماډوډې خوړلې ده .)داپه ماضي قریب مهال کي پېښه سوې ده .اوس په ماضي ئې بعیدکي : ( ماډوډې خوړلې وه .) یاني دپښتوژبي ټول لازمي او متعدي (وتونکځیونه)ماضي مهالونه ئې د(ول مصدر)په مرسته ګردانيږي . په الماني ژبه کي د (ول)یاني د (sein)مصدر دځینو لازمي مصدرو دماضي بعیداوماضي قریب دمهالو په جوړولوکي مرسته کوي . لکه : (تلل) = (gehen)سره . ماضي قریب ئې